Τα τρόφιμα που οι άνθρωποι επιλέγουν υπό συνθήκες στρες δεν περιορίζονται στα γλυκά ή λιπαρά, όπως πίστευε η παραδοσιακή θεωρία του comfort food
Μια νέα επιστημονική μελέτη αποκαλύπτει ότι το φαγητό λειτουργεί ως μηχανισμός ανακούφισης από το στρες, με τρόπους πολύ πιο σύνθετους από τη γνωστή εικόνα της σοκολάτας και των γλυκών. Οι ερευνητές της μελέτης που δημοσιεύτηκε στο Food Quality and Preference, εξέτασαν τις διατροφικές επιλογές 1.000 ατόμων υπό πίεση και διαπίστωσαν ότι το φάσμα των “τροφών για το στρες” περιλαμβάνει πικάντικα, μαλακά, ζεστά, ακόμα και πικρά τρόφιμα, καθένα με διαφορετική συναισθηματική και αισθητηριακή λειτουργία.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε μέσω διαδικτυακού ερωτηματολογίου και ανέλυσε πώς οι αισθητηριακές ιδιότητες των τροφίμων —όπως η γεύση, η υφή και το άρωμα— συνδέονται με συγκεκριμένα συναισθήματα και νοητικές εικόνες. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να επιλέξουν ποια τρόφιμα καταναλώνουν όταν είναι αγχωμένοι και να περιγράψουν τα συναισθήματα που τους προκαλούν. Η ανάλυση έδειξε ότι το φαγητό ως «αντίδοτο» στο στρες δεν είναι απλώς θέμα θερμίδων ή λιπαρών, αλλά βαθιά συνδεδεμένο με πολιτισμικές και προσωπικές εμπειρίες.
Τα πικάντικα, τραγανά και λιπαρά τρόφιμα —όπως το τηγανητό κοτόπουλο ή τα instant noodles— ενεργοποιούν διεγερτικά συναισθήματα, όπως ενθουσιασμό ή εκτόνωση. Οι συμμετέχοντες τα συνέδεσαν με εικόνες έντονης δράσης, ενέργειας και απελευθέρωσης. Αντίθετα, τα μαλακά και ήπια τρόφιμα, όπως οι σούπες ή τα βραστά πιάτα, προκάλεσαν συναισθήματα ηρεμίας, ικανοποίησης και ζεστασιάς, δημιουργώντας νοητικές εικόνες σπιτικής θαλπωρής και ασφάλειας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν τα ροφήματα, καθώς ο καφές και το τσάι απέκτησαν διαφορετικό ψυχολογικό «προφίλ». Ο καφές, με την πικρή του γεύση και το ζεστό άρωμα, συνδέθηκε με αίσθηση πολυτέλειας και χαλάρωσης, ενώ το τσάι συνδυάστηκε με ήπιες, καταπραϋντικές διαθέσεις. Αντίθετα, οι γλυκές γεύσεις —αν και συχνά επιλέχθηκαν— δεν φάνηκε να έχουν ισχυρή συναισθηματική ή νοητική σύνδεση, γεγονός που υποδηλώνει ότι το «γλυκό» λειτουργεί διαφορετικά ανάλογα με το πολιτισμικό και συναισθηματικό πλαίσιο.
Τα όξινα και ανθρακούχα τρόφιμα, όπως τα εσπεριδοειδή ή τα αναψυκτικά, συνδέθηκαν με εικόνες υγείας και φρεσκάδας. Οι συμμετέχοντες φάνηκε να τα επιλέγουν όταν ήθελαν να «καθαρίσουν» το μυαλό ή να νιώσουν αναζωογόνηση. Αντίθετα, οι πικρές γεύσεις, όπως αυτές του καφέ ή της μαύρης σοκολάτας, ενεργοποίησαν συνειρμούς χαλάρωσης, ωριμότητας και ελέγχου.
Η μελέτη κατέδειξε ότι η κατανάλωση τροφίμων υπό πίεση είναι αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης ανάμεσα στην αίσθηση, το συναίσθημα και τη νοητική απεικόνιση. Δεν πρόκειται απλώς για αναζήτηση ευχαρίστησης, αλλά για μια μάλλον «ενσώματη» διαδικασία, όπου ο εγκέφαλος ανακαλεί εμπειρίες και εικόνες που σχετίζονται με ασφάλεια, ικανοποίηση ή ένταση, ανάλογα με τη γεύση και την υφή του φαγητού.
Τα αποτελέσματα ανατρέπουν τη στενή έννοια του «comfort food» ως γλυκού ή λιπαρού φαγητού και την επεκτείνουν σε ένα ευρύτερο φάσμα αισθητηριακών εμπειριών με συναισθηματική σημασία. Ο καφές, το τσάι, τα πικάντικα ή τα μαλακά φαγητά αποκτούν έτσι ρόλο στη ρύθμιση της διάθεσης, λειτουργώντας ως μικροί μηχανισμοί διαχείρισης του στρες στην καθημερινότητα.
Η έρευνα ανοίγει τον δρόμο για νέες προσεγγίσεις στη διατροφή, με στόχο τη δημιουργία προϊόντων και διατροφικών παρεμβάσεων που δεν βασίζονται απλώς στη θερμιδική αξία, αλλά και στη συναισθηματική λειτουργία του φαγητού. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι τα μοτίβα αυτά μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με την κουλτούρα, κάτι που καθιστά αναγκαία τη μελέτη διαφορετικών κοινωνιών για να κατανοηθεί πώς το φαγητό λειτουργεί ως μηχανισμός ανακούφισης του στρες. Σύμφωνα με τη μελέτη, η έννοια του φαγητού για το στρες δεν περιορίζεται στην επιβίωση ή στην απόλαυση. Είναι ένας πολιτισμικός καθρέφτης που αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο κάθε κοινωνία μεταφράζει το άγχος σε γεύση, μυρωδιά και υφή.
