Πώς να μην πέσετε στην παγίδα της γρήγορης απώλειας βάρους
Η έννοια της αποτοξίνωσης χρησιμοποιείται συχνά στο μάρκετινγκ για την προώθηση σκευασμάτων και διατροφικών προγραμμάτων που υπόσχονται γρήγορο καθαρισμό του σώματος από τις τοξίνες. Ωστόσο η πραγματική αποτοξίνωση είναι μια βιολογική διαδικασία που εκτελείται από εξειδικευμένα όργανα. Το ήπαρ, οι νεφροί, το δέρμα και το πεπτικό σύστημα συνεργάζονται για τη μετατροπή των τοξικών ουσιών σε λιγότερο επιβλαβείς μορφές και την αποβολή τους από το σώμα. Οι αυστηρές δίαιτες που βασίζονται αποκλειστικά σε χυμούς ή τσάγια συχνά αγνοούν αυτούς τους φυσικούς μηχανισμούς.
Οι βιολογικοί μηχανισμοί του ήπατος και των νεφρών
Το ήπαρ αποτελεί το κύριο όργανο αποτοξίνωσης του οργανισμού. Μέσω μιας διαδικασίας δύο φάσεων μετατρέπει τις λιποδιαλυτές τοξίνες σε υδατοδιαλυτές ουσίες ώστε να μπορούν να αποβληθούν μέσω των νεφρών ή της χολής. Σύμφωνα με ανασκόπηση στο περιοδικό Journal of Human Nutrition and Dietetics, δεν υπάρχουν επαρκή κλινικά δεδομένα που να υποστηρίζουν ότι οι εμπορικές δίαιτες αποτοξίνωσης ενισχύουν αυτή τη λειτουργία. Αντίθετα η στέρηση πρωτεϊνών και απαραίτητων μικροθρεπτικών συστατικών μπορεί να επιβραδύνει τη δράση των ηπατικών ενζύμων που είναι υπεύθυνα για τον μεταβολισμό των τοξινών.
Οι νεφροί φιλτράρουν καθημερινά το αίμα απομακρύνοντας τα παραπροϊόντα του μεταβολισμού και τις περιττές ουσίες. Η διατήρηση της σωστής ενυδάτωσης είναι το πιο αποτελεσματικό μέσο για την υποστήριξη της νεφρικής λειτουργίας. Η EFSA υπογραμμίζει ότι το νερό είναι απαραίτητο για τη φυσιολογική αποβολή των άχρηστων ουσιών από το σώμα και τη ρύθμιση της θερμοκρασίας. Η επιστημονική κοινότητα επισημαίνει ότι η υγεία αυτών των οργάνων εξασφαλίζεται μέσω μιας ισορροπημένης διατροφής και όχι μέσω παροδικών παρεμβάσεων που στερούνται επιστημονικής βάσης.
Η παγίδα της γρήγορης απώλειας βάρους
Πολλοί άνθρωποι καταφεύγουν σε δίαιτες αποτοξίνωσης αναζητώντας γρήγορη απώλεια βάρους. Η αρχική μείωση της ένδειξης στη ζυγαριά οφείλεται κυρίως στην απώλεια υγρών και την εξάντληση των αποθεμάτων γλυκογόνου στους μύες και το ήπαρ. Σύμφωνα με το Αμερικανικό Κέντρο Συμπληρωματικής και Ολοκληρωμένης Υγείας (NCCIH) οι δίαιτες αυτές μπορούν να προκαλέσουν προσωρινή μείωση βάρους λόγω του εξαιρετικά χαμηλού θερμιδικού περιεχομένου όμως το βάρος επανέρχεται μόλις το άτομο επιστρέψει στις κανονικές του συνήθειες. Επιπλέον οι δίαιτες πολύ χαμηλών θερμίδων μπορούν να οδηγήσουν σε απώλεια μυϊκής μάζας και επιβράδυνση του μεταβολισμού.
Η εστίαση σε μεμονωμένα τρόφιμα ή συμπληρώματα συχνά παραβλέπει τη σημασία των φυτικών ινών οι οποίες είναι απαραίτητες για την υγεία του εντέρου. Το έντερο αποτελεί έναν κρίσιμο φραγμό που εμποδίζει την απορρόφηση επιβλαβών ουσιών και προάγει την αποβολή των άχρηστων προϊόντων της πέψης. Οι δίαιτες που βασίζονται μόνο σε υγρά στερούν από το μικροβίωμα του εντέρου το απαραίτητο υπόστρωμα για τη σωστή λειτουργία του. Η διατήρηση ενός υγιούς βάρους και η αποτοξίνωση επιτυγχάνονται καλύτερα μέσω της κατανάλωσης ολόκληρων τροφών πλούσιων σε αντιοξειδωτικά και φυτοχημικά.
Συμπληρώματα και κίνδυνοι για την υγεία
Η αγορά των συμπληρωμάτων αποτοξίνωσης είναι σε μεγάλο βαθμό ανεξέλεγκτη και ορισμένα προϊόντα ενδέχεται να περιέχουν συστατικά που δεν αναγράφονται στην ετικέτα. Αναφορές έχουν συνδέσει τη χρήση ορισμένων βοτάνων αποτοξίνωσης με περιπτώσεις ηπατοτοξικότητας ενώ η χρήση καθαρτικών που περιλαμβάνονται σε πολλά αποτοξινωτικά τσάγια μπορεί να προκαλέσει ηλεκτρολυτικές διαταραχές και αφυδάτωση επηρεάζοντας τη λειτουργία της καρδιάς και των μυών.
Η πραγματική αποτοξίνωση αφορά τη μείωση της έκθεσης σε περιβαλλοντικούς ρύπους όπως το κάπνισμα και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ καθώς και την υιοθέτηση ενός τρόπου ζωής που υποστηρίζει τα φυσικά συστήματα του σώματος. Η κατανάλωση σταυρανθών λαχανικών όπως το μπρόκολο και το κουνουπίδι έχει αποδειχθεί ότι ενισχύει τα ένζυμα του ήπατος. Η επιστήμη προτείνει τη συνεχή φροντίδα του οργανισμού μέσω του ύπνου της άσκησης και της ποιοτικής διατροφής αντί για ακραίες πρακτικές που στερούνται τεκμηρίωσης και ενδέχεται να εγκυμονούν κινδύνους.
Επιστημονική τεκμηρίωση
- Journal of Human Nutrition and Dietetics Detox diets for toxin elimination and weight management: a critical review of the evidence DOI 10.1111/jhn.12286
- EFSA Journal Scientific Opinion on Dietary Reference Values for water DOI 10.2903/j.efsa.2010.1459
- National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH) “Detoxes” and “Cleanses”: What You Need To Know https://www.nccih.nih.gov/health/detoxes-and-cleanses-what-you-need-to-know
