Έρευνες από την Ιρλανδία και την Ελβετία εντόπισαν αποκλίσεις σε προβιοτικά συμπληρώματα που κυκλοφορούν στην ευρωπαϊκή αγορά, με επιστήμονες και αρχές να ζητούν αυστηρότερους ελέγχους στην παραγωγή, τη σήμανση και τη σύσταση των προϊόντων
Η ασφάλεια και η αξιοπιστία των προβιοτικών συμπληρωμάτων διατροφής επανέρχονται στο επίκεντρο της επιστημονικής συζήτησης στην Ευρώπη, μετά από δύο πρόσφατες μελέτες που εντόπισαν σοβαρές αποκλίσεις ανάμεσα σε όσα αναγράφονται στις συσκευασίες και στο πραγματικό περιεχόμενο των προϊόντων. Η πρώτη έκθεση δημοσιεύτηκε το 2024 από την Επιστημονική Επιτροπή της Food Safety Authority of Ireland (FSAI) στην επιστημονική πλατφόρμα Food Risk Assess Europe της EFSA και εξετάζει συνολικά την ασφάλεια των «προβιοτικών» που χρησιμοποιούνται σε συμπληρώματα διατροφής.
Σύμφωνα με τον ορισμό των FAO και WHO, τα προβιοτικά είναι «ζωντανοί μικροοργανισμοί που όταν χορηγούνται σε επαρκείς ποσότητες προσφέρουν όφελος για την υγεία». Στην πράξη, πρόκειται κυρίως για βακτήρια όπως Lactobacillus και Bifidobacterium, τα οποία περιέχονται σε κάψουλες, φακελάκια ή άλλα συμπληρώματα που κυκλοφορούν ευρέως στην αγορά. Η ιρλανδική έκθεση επισημαίνει ότι τα περισσότερα κοινά προβιοτικά στελέχη έχουν ιστορικό ασφαλούς χρήσης σε υγιείς ανθρώπους, ωστόσο τονίζει ότι η ασφάλεια δεν θεωρείται δεδομένη για όλα τα προϊόντα και όλες τις ομάδες καταναλωτών. Οι βασικοί κίνδυνοι που εξετάζονται περιλαμβάνουν πιθανές λοιμώξεις, μεταφορά γονιδίων ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά και παραγωγή τοξινών από ορισμένους μικροοργανισμούς.
Οι επιστήμονες σημειώνουν ότι σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες καταγράφονται σπάνια και αφορούν κυρίως άτομα με αυξημένη ευαλωτότητα, όπως ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς, ηλικιωμένους, ανθρώπους με σοβαρά νοσήματα ή με ιατρικές συσκευές όπως καθετήρες. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο βακτήριο Enterococcus faecium, το οποίο έχει συνδεθεί διεθνώς με νοσοκομειακές λοιμώξεις και ανθεκτικότητα σε σημαντικά αντιβιοτικά. Η FSAI προτείνει μάλιστα τα προϊόντα που το περιέχουν να το αναγράφουν ξεκάθαρα στην επισήμανση. Παράλληλα, η έκθεση τονίζει ότι οι εταιρείες πρέπει να αποδεικνύουν με επιστημονικά δεδομένα την ταυτότητα και τη σταθερότητα των μικροβιακών στελεχών που χρησιμοποιούν, να ελέγχουν την απουσία μεταφερόμενης αντοχής στα αντιβιοτικά και να διασφαλίζουν ότι το προϊόν διατηρεί τον δηλωμένο αριθμό ζωντανών βακτηρίων μέχρι το τέλος της διάρκειας ζωής του.
Το θέμα επανήλθε πρόσφατα και στην Ελβετία, ύστερα από έρευνα που πραγματοποιήθηκε από το Food and Veterinary Office του καντονίου Basel-Landschaft για λογαριασμό του Ομοσπονδιακού Γραφείου Ασφάλειας Τροφίμων και Κτηνιατρικών Υποθέσεων της Ελβετίας (FSVO). Η μελέτη δημοσιεύτηκε επίσης στην πλατφόρμα Food Risk Assess Europe της EFSA και εξέτασε είκοσι προβιοτικά συμπληρώματα που κυκλοφορούν στην ευρωπαϊκή αγορά.
Τα προϊόντα περιείχαν από τρία έως δεκαέξι διαφορετικά στελέχη βακτηρίων, συχνά σε συνδυασμό με βιταμίνες, μέταλλα ή φυτικά συστατικά. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, εννέα από τα είκοσι δείγματα κρίθηκαν μη συμμορφούμενα. Σε αρκετές περιπτώσεις διαπιστώθηκε μικρότερος αριθμός ζωντανών βακτηρίων από αυτόν που αναγραφόταν στην ετικέτα, ενώ εντοπίστηκαν και αποκλίσεις στη σύνθεση των προϊόντων. Οι ερευνητές κατέγραψαν περιπτώσεις όπου βρέθηκαν βακτήρια που δεν δηλώνονταν στη συσκευασία, αλλά και προϊόντα στα οποία απουσίαζαν στελέχη που αναφέρονταν ως βασικά συστατικά. Σε ένα δείγμα δεν ανιχνεύθηκε καθόλου ζωντανό βακτηριακό φορτίο, παρότι το προϊόν παρουσιαζόταν ως προβιοτικό συμπλήρωμα.
Η ελβετική έρευνα δεν εντόπισε παθογόνους μικροοργανισμούς ούτε γονίδια ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά που να μπορούν να μεταδοθούν εύκολα. Ωστόσο, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η παρουσία συγκεκριμένων βακτηρίων ή φυτικών πρώτων υλών μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο επιμόλυνσης με ανεπιθύμητους μικροοργανισμούς. Μετά τους ελέγχους, οι αρμόδιες αρχές ζήτησαν από τις εταιρείες διορθωτικά μέτρα, τεκμηρίωση της παραγωγικής διαδικασίας και αλλαγές στην επισήμανση των προϊόντων. Σε τρεις περιπτώσεις επιβλήθηκε απαγόρευση διάθεσης στην αγορά.
Οι δύο επιστημονικές αξιολογήσεις συγκλίνουν στο ότι το βασικό πρόβλημα στην ευρωπαϊκή αγορά προβιοτικών συμπληρωμάτων δεν αφορά γενικευμένο ζήτημα άμεσης επικινδυνότητας, αλλά την αξιοπιστία των προϊόντων και την ακρίβεια των δηλώσεων που φτάνουν στον καταναλωτή. Οι ερευνητές ζητούν αυστηρότερους και συστηματικούς ελέγχους, καλύτερη παρακολούθηση της παραγωγής και ευρύτερη χρήση σύγχρονων τεχνικών ανάλυσης DNA ώστε να επιβεβαιώνεται με ακρίβεια το πραγματικό περιεχόμενο των συμπληρωμάτων.
φωτογραφία άρθρου shutterstock
