Η επιθυμία για ένα ιδιαίτερα λιπαρό τρόφιμο δεν φαίνεται να εξαρτάται μόνο από τις διατροφικές συνήθειες ή από το πόσο εύκολα είναι διαθέσιμο ένα συγκεκριμένο προϊόν. Ερευνητές εντόπισαν έναν μηχανισμό μέσα σε νευρικά κύτταρα του εγκεφάλου που φαίνεται να συμμετέχει στον έλεγχο της πρόσληψης λίπους και του σωματικού βάρους, ανοίγοντας ένα διαφορετικό πεδίο για την κατανόηση της υπερφαγίας. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε ποντίκια και επικεντρώθηκε στην πρωτεΐνη OPA1, η οποία βρίσκεται σε συγκεκριμένους νευρώνες του υποθαλάμου που συνδέονται με τη ρύθμιση της όρεξης. Τα αποτελέσματα δείχνουν επίσης ότι ο συγκεκριμένος μηχανισμός δεν λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο στα αρσενικά και στα θηλυκά ζώα, ένα εύρημα που μπορεί να έχει σημασία για την έρευνα γύρω από την παχυσαρκία και τις θεραπείες απώλειας βάρους.
Η ερευνητική ομάδα επικεντρώθηκε στην OPA1, μια πρωτεΐνη που συμμετέχει στη λειτουργία των μιτοχονδρίων, των κυτταρικών δομών που παράγουν ενέργεια. Η OPA1 εντοπίζεται στους νευρώνες MC4R του υποθαλάμου, οι οποίοι αποτελούν σημαντικό τμήμα του συστήματος που ρυθμίζει την πρόσληψη τροφής και το σωματικό βάρος. Για να εξετάσουν τον ρόλο της, οι ερευνητές συνέκριναν φυσιολογικά ποντίκια με ζώα από τα οποία είχε αφαιρεθεί επιλεκτικά η συγκεκριμένη πρωτεΐνη από τους MC4R νευρώνες.
Τα ζώα είχαν ελεύθερη πρόσβαση σε σογιέλαιο ως πηγή διατροφικού λίπους. Στα φυσιολογικά αρσενικά ποντίκια η κατανάλωση σογιέλαιου αύξησε την έκφραση της OPA1, ενώ η ίδια μεταβολή δεν παρατηρήθηκε στα θηλυκά. Όταν η OPA1 απουσίαζε από τους συγκεκριμένους νευρώνες, τα ποντίκια κατανάλωναν περισσότερη τροφή, εμφάνιζαν μεγαλύτερη αύξηση βάρους με την πάροδο του χρόνου και τελικά ανέπτυσσαν παχυσαρκία.
Η διαφορά έγινε ακόμη πιο εμφανής όταν τα ζώα μπορούσαν να επιλέξουν ελεύθερα ανάμεσα στην τυπική τροφή και στο σογιέλαιο. Τα ποντίκια χωρίς OPA1 προτιμούσαν μεγαλύτερη ποσότητα λίπους και παρουσίαζαν επιπλέον αύξηση του σωματικού βάρους, με την επίδραση να είναι ιδιαίτερα έντονη στα θηλυκά. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι η συγκεκριμένη πρωτεΐνη ενδέχεται να λειτουργεί ως ένας από τους μηχανισμούς που βοηθούν τον εγκέφαλο να ρυθμίζει την πρόσληψη λιπαρών τροφών όταν αυτές είναι διαθέσιμες.
Γιατί έχει σημασία η διαφορά μεταξύ φύλων
Το δεύτερο εύρημα που ξεχωρίζει από τη μελέτη αφορά την αντίδραση σε ένα φάρμακο κατά της παχυσαρκίας, τη σετμελανοτίδη, η οποία δρα ως αγωνιστής των υποδοχέων MC4R. Το φάρμακο περιόρισε την όρεξη τόσο στα αρσενικά ποντίκια ελέγχου όσο και στα αρσενικά χωρίς OPA1, όμως η επίδρασή του ήταν αισθητά ασθενέστερη στα θηλυκά ποντίκια χωρίς OPA1. Η παρατήρηση αυτή δεν σημαίνει ότι οι υπάρχουσες θεραπείες κατά της παχυσαρκίας είναι λιγότερο αποτελεσματικές στις γυναίκες. Τα δεδομένα προέρχονται από ποντίκια και αφορούν έναν πολύ συγκεκριμένο γενετικό χειρισμό στους νευρώνες του εγκεφάλου. Δείχνουν όμως ότι οι διαφορές μεταξύ αρσενικών και θηλυκών οργανισμών μπορεί να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν ορισμένοι μηχανισμοί που σχετίζονται με την όρεξη και την απόκριση σε φάρμακα, κάτι που οι ερευνητές θεωρούν σημαντικό για την ανάπτυξη πιο εξατομικευμένων προσεγγίσεων. Η μελέτη δεν εξετάζει ανθρώπους και επομένως δεν μπορεί να αποδείξει ότι η OPA1 έχει ακριβώς τον ίδιο ρόλο στον ανθρώπινο εγκέφαλο ή ότι εξηγεί γιατί κάποιοι άνθρωποι καταναλώνουν περισσότερα λιπαρά τρόφιμα. Το εύρημα αφορά έναν συγκεκριμένο μηχανισμό που εντοπίστηκε σε ζωικό μοντέλο, ενώ χρειάζεται περαιτέρω έρευνα για να διαπιστωθεί αν υπάρχει αντίστοιχη λειτουργία στον άνθρωπο και αν θα μπορούσε κάποτε να αξιοποιηθεί θεραπευτικά.
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο The FASEB Journal με τίτλο OPA1 in MC4R Neurons Regulates Dietary Fat Intake and Body Weight in Mice.
