Ο περιορισμός των θερμίδων μπορεί να βοηθήσει τα ζώα να ζήσουν περισσότερο. Τι γίνεται με τους ανθρώπους;
Παρά τις υποσχέσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι κάποιο φάρμακο επιβραδύνει ή αντιστρέφει τη γήρανση στον άνθρωπο. Ωστόσο, μια σειρά από μελέτες δείχνουν ότι ο περιορισμός θερμίδων, είτε με συνεχή μείωση της πρόσληψης είτε με διαλειμματική νηστεία, μπορεί να προσφέρει οφέλη, τόσο στην απώλεια βάρους όσο και στη μείωση του κινδύνου χρόνιων παθήσεων.
Από τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, έχει καταγραφεί ότι σε πειραματόζωα η μείωση θερμίδων επιμηκύνει τη διάρκεια ζωής έως και κατά 60%, ανάλογα με το είδος. Μάλιστα, όταν σύγκριναν τον περιορισμό θερμίδων με φαρμακευτικές παρεμβάσεις όπως η ραπαμυκίνη και η μετφορμίνη, βρέθηκε ότι ήταν η πιο αποτελεσματική παρεμβατικότητα, ενώ η μετφορμίνη μόλις και μετά βίας ανταγωνιζόταν.
Σε ανθρώπους, το Πρόγραμμα CALERIE επέβαλε μείωση θερμίδων κατά 25% σε υγιείς ενήλικες για δύο χρόνια. Το αποτέλεσμα ήταν μείωση του βασικού μεταβολισμού κατά 10%, καθώς και βελτιωμένη ινσουλινοευαισθησία και μειωμένο οξειδωτικό στρες, αν και δεν μπορούσε να αποδείξει άμεσα μακροζωία. Αυτό έρχεται να ενισχυθεί από ανασκοπήσεις που περιλαμβάνουν δεκάδες κλινικές δοκιμές σε περισσότερους από 6.500 ενήλικες, οι οποίες επιβεβαιώνουν την απώλεια βάρους και τη βελτίωση της χοληστερόλης με νηστεία κάθε δεύτερη μέρα, αλλά και την αυξημένη χοληστερόλη με χρονικά περιορισμένη διατροφή.
Παρά τα οφέλη, οι επιπτώσεις του περιορισμού θερμίδων δεν είναι πάντοτε θετικές, καθώς σε πειραματόζωα παρατηρούνται μειωμένη επούλωση πληγών και απώλεια οστικής μάζας κατά 9‑30%, όταν ξεκινά νωρίς στη ζωή. Μάλιστα, σε μία διετή ανθρώπινη δοκιμή, οι συμμετέχοντες κατάφεραν να μειώσουν μόνο κατά 12% την πρόσληψη, παρά τον στόχο του 25%. Παράλληλα, προσπαθούν να μιμηθούν τις ευεργετικές επιδράσεις της μείωσης θερμίδων με ουσίες όπως η ραπαμυκίνη και η μετφορμίνη. Η ραπαμυκίνη επιμηκύνει τη ζωή των ποντικιών, αλλά συνοδεύεται από ανεπιθύμητες παρενέργειες όπως ανοσοκαταστολή και προβλήματα μεταβολισμού. Η μετφορμίνη ενεργοποιεί το μονοπάτι AMPK και έχει επιδείξει αντιφλεγμονώδεις, καρκινοπροστατευτικές, ακόμη και νευροπροστατευτικές δράσεις, ιδιαίτερα σε διαβητικούς, όμως η επίδρασή της στη διάρκεια ζωής υγιών ανθρώπων παραμένει ασαφής. Επιπλέον, ο περιορισμός θερμίδων ενεργοποιεί την αυτοφαγία, έναν θετικό μηχανισμό κυτταρικής καθαριότητας, και φαίνεται ότι αυτή η διαδικασία μεσολαβεί πολλά από τα ευεργετικά αποτελέσματα.
Η έρευνα υποδεικνύει ότι ο ρόλος της διατροφικής σύνθεσης, του τρόπου ζωής, της γενετικής και της περιεκτικότητας σε θρεπτικά συστατικά είναι καθοριστικός. Ο περιορισμός είναι δυνητικά ωφέλιμος για την υγεία, αλλά προκαλεί ανησυχίες, ιδίως αν εφαρμοστεί σε άτομα με ήδη χαμηλό ΔΜΣ, όπου μπορεί να προκαλέσει διατροφική ανεπάρκεια. Συμπερασματικά, η μείωση θερμίδων και η νηστεία εμφανίζουν συνεπή οφέλη στην επίτευξη βελτιωμένων μεταβολικών δεικτών και πιθανώς στη μείωση ασθενειών του γήρατος, αλλά η επιβεβαίωση της μακροζωίας στον άνθρωπο απαιτεί μακροχρόνιες κλινικές μελέτες. Οι φαρμακευτικοί «μιμητές» αυτής της στρατηγικής δείχνουν υπόσχεση, αλλά συνοδεύονται από παρενέργειες και παραμένουν πειραματικοί.
