Τι μπορεί και τι δεν μπορεί να προσφέρει ο καφές όταν αισθανόμαστε κούραση και υπνηλία στο τιμόνι
Η πολύωρη οδήγηση δεν κουράζει απότομα. Η κόπωση εμφανίζεται σταδιακά, συχνά χωρίς ο οδηγός να το αντιληφθεί εγκαίρως. Στην αρχή η προσοχή είναι επαρκής και η αίσθηση ελέγχου πλήρης. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, η εγρήγορση μειώνεται, το βλέμμα σταθεροποιείται μηχανικά στον δρόμο, οι αντιδράσεις καθυστερούν και η ικανότητα επεξεργασίας απρόβλεπτων καταστάσεων εξασθενεί. Πρόκειται για μια κατάσταση που δεν γίνεται πάντα αντιληπτή υποκειμενικά, αλλά αντικατοπτρίζεται ξεκάθαρα στη συμπεριφορά του οδηγού.
Σε αυτό το σημείο πολλοί καταφεύγουν στον καφέ, θεωρώντας τον άμεση λύση για την κόπωση. Η καφεΐνη πράγματι δρα γρήγορα στο κεντρικό νευρικό σύστημα, μπλοκάροντας τους υποδοχείς της αδενοσίνης, της ουσίας που σχετίζεται με το αίσθημα υπνηλίας. Ο εγκέφαλος λαμβάνει έτσι λιγότερα σήματα κόπωσης και ο οδηγός αισθάνεται προσωρινά πιο ξύπνιος και συγκεντρωμένος. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο οργανισμός έχει ανακτήσει δυνάμεις. Η φυσιολογική κόπωση παραμένει, απλώς δεν γίνεται άμεσα αισθητή.
Η δράση της καφεΐνης συνήθως ξεκινά μέσα σε μισή ώρα και μπορεί να διαρκέσει αρκετές ώρες, ανάλογα με τον μεταβολισμό, την ποσότητα και την προηγούμενη κατανάλωση. Παρ’ όλα αυτά, η καφεΐνη δεν βελτιώνει ουσιαστικά τις γνωστικές λειτουργίες που έχουν ήδη υποβαθμιστεί από έλλειψη ύπνου. Μπορεί να αυξήσει την αίσθηση εγρήγορσης, όχι όμως να αποκαταστήσει τον χρόνο αντίδρασης, τη σωστή κρίση και τη σταθερή προσοχή στο επίπεδο που απαιτεί η ασφαλής οδήγηση.
Η συχνά αναφερόμενη υπνηλία μετά τον καφέ δεν οφείλεται σε κάποια «αντίθετη» χημική δράση του ροφήματος, αλλά στο γεγονός ότι η υποκείμενη κόπωση εξακολουθεί να υπάρχει. Όταν η διεγερτική επίδραση εξομαλύνεται, ο εγκέφαλος έρχεται ξανά αντιμέτωπος με το πραγματικό επίπεδο εξάντλησης, το οποίο στο μεταξύ μπορεί να έχει αυξηθεί. Αν προστεθούν η αφυδάτωση, η μονοτονία του δρόμου και η έλλειψη κίνησης, το αίσθημα υπνηλίας γίνεται εντονότερο.
Η πραγματική αντιμετώπιση της υπνηλίας στην οδήγηση δεν προέρχεται από διεγερτικά. Το μόνο που αποκαθιστά τη λειτουργία του εγκεφάλου είναι η ξεκούραση. Ένα σύντομο διάλειμμα εκτός οχήματος, λίγα λεπτά κίνησης, καθαρός αέρας και, όταν χρειάζεται, ένας σύντομος ύπνος είναι σαφώς πιο αποτελεσματικά από οποιοδήποτε ρόφημα. Η αλλαγή στάσης σώματος και περιβάλλοντος βελτιώνει άμεσα την αιμάτωση και μειώνει την οπτική και νοητική κόπωση.
Συμπερασματικά ο καφές μπορεί να καθυστερήσει την αίσθηση της κόπωσης, όχι όμως να αναιρέσει τις επιπτώσεις της. Όταν ο οργανισμός ζητά ξεκούραση, η παράβλεψη αυτού του σήματος μεταφράζεται σε αυξημένο κίνδυνο στον δρόμο. Το μόνο αξιόπιστο μέσο για να παραμείνει κάποιος ασφαλής πίσω από το τιμόνι είναι να σταματήσει εγκαίρως.
