Ποια κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης κινδυνεύουν να μην πετύχουν τους στόχους που έχουν τεθεί για τη διαχείριση των αποβλήτων έως το 2030 θα επιχειρήσει να εντοπίσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με νέα Έκθεση Έγκαιρης Προειδοποίησης για τα Απόβλητα, η οποία προγραμματίζεται για το 2027. Η διαδικασία έχει ήδη ξεκινήσει, καθώς η Κομισιόν ζητά από ενδιαφερόμενους φορείς να καταθέσουν στοιχεία και απόψεις σχετικά με την προετοιμασία της έκθεσης.
Ο έλεγχος έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή τα επόμενα χρόνια αποτελούν κρίσιμη περίοδο για την επίτευξη των ευρωπαϊκών στόχων. Η Επιτροπή, σε συνεργασία με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, θα εξετάσει την πρόοδο των κρατών μελών και θα εντοπίσει εκείνα που εμφανίζουν κίνδυνο να μην ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους. Η έκθεση δεν θα περιοριστεί στην καταγραφή των επιδόσεων, αλλά θα συνοδεύεται από συστάσεις για τα μέτρα που μπορούν να λάβουν τα κράτη ώστε να διορθώσουν την πορεία τους.
Οι στόχοι που θα βρεθούν στο μικροσκόπιο
Ένα από τα βασικά πεδία αξιολόγησης θα είναι η προετοιμασία για επαναχρησιμοποίηση και η ανακύκλωση των αστικών αποβλήτων. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει ότι το ποσοστό αυτό πρέπει να φτάσει τουλάχιστον το 60% έως το 2030, ενώ ο στόχος αυξάνεται στο 65% έως το 2035.
Παράλληλα, η Επιτροπή θα εξετάσει την πορεία των κρατών στους στόχους για τα απόβλητα συσκευασίας, συμπεριλαμβανομένων των επιμέρους στόχων που ισχύουν για διαφορετικά υλικά. Η μείωση των απορριμμάτων συσκευασίας αποτελεί επίσης μέρος της ευρωπαϊκής πολιτικής, καθώς η νέα νομοθεσία επιδιώκει να περιορίσει την παραγωγή αποβλήτων ήδη από την πηγή.
Στην αξιολόγηση θα περιλαμβάνεται και ένας ακόμη στόχος με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον τομέα των τροφίμων: η μείωση της σπατάλης τροφίμων. Τα κράτη μέλη πρέπει έως το 2030 να μειώσουν τη σπατάλη κατά 10% στην επεξεργασία και μεταποίηση τροφίμων και κατά 30% ανά κάτοικο στο λιανεμπόριο και την κατανάλωση, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2020. Στη δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνονται τα νοικοκυριά, τα εστιατόρια και οι υπηρεσίες εστίασης.
Η ταφή απορριμμάτων παραμένει μεγάλο στοίχημα
Η νέα έκθεση θα εξετάσει επίσης την πορεία προς τον στόχο του 2035 για την ταφή των αστικών αποβλήτων. Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, έως τότε το ποσοστό των αστικών αποβλήτων που καταλήγουν σε χώρους υγειονομικής ταφής δεν θα πρέπει να υπερβαίνει το 10%.
Η εικόνα που καταγράφεται σήμερα μεταξύ των κρατών μελών παρουσιάζει σημαντικές διαφορές. Ορισμένες χώρες έχουν ήδη περιορίσει σημαντικά την ταφή, ενώ άλλες εξακολουθούν να βασίζονται σε αυτήν σε μεγάλο βαθμό. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χρησιμοποιεί τις εκθέσεις έγκαιρης προειδοποίησης ακριβώς για να εντοπίζει εγκαίρως αυτές τις αποκλίσεις και να προτείνει διορθωτικές παρεμβάσεις πριν φτάσουν τα έτη-στόχοι.
Η προηγούμενη αντίστοιχη αξιολόγηση της Επιτροπής, που δημοσιεύθηκε το 2023, είχε εντοπίσει 18 κράτη μέλη που κινδύνευαν να μην επιτύχουν τον στόχο του 2025 για την προετοιμασία για επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση των αστικών αποβλήτων. Η Ελλάδα περιλαμβανόταν σε αυτή την ομάδα. Η νέα έκθεση θα αποτελέσει επομένως μια νέα ευρωπαϊκή αποτίμηση της πορείας των κρατών, αυτή τη φορά με ορίζοντα τους πιο απαιτητικούς στόχους του 2030.
Γιατί η νέα αξιολόγηση αφορά και τα τρόφιμα
Η συμπερίληψη της σπατάλης τροφίμων στην αξιολόγηση διευρύνει σημαντικά το πεδίο της ευρωπαϊκής πολιτικής για τα απόβλητα. Η ΕΕ δεν εξετάζει πλέον μόνο τι γίνεται με τα προϊόντα αφού μετατραπούν σε απόβλητα, αλλά και πόσα τρόφιμα καταλήγουν να μην καταναλώνονται σε διαφορετικά στάδια της αλυσίδας.
Η νέα ευρωπαϊκή προσέγγιση δημιουργεί έτσι υποχρεώσεις για διαφορετικούς κρίκους της αλυσίδας τροφίμων, από την επεξεργασία και τη μεταποίηση έως το λιανεμπόριο, την εστίαση και τα νοικοκυριά. Η αξιολόγηση του 2027 θα δείξει ποια κράτη έχουν δημιουργήσει αποτελεσματικούς μηχανισμούς μέτρησης και μείωσης της σπατάλης και ποια χρειάζονται πρόσθετα μέτρα.
Η δημόσια διαβούλευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την προετοιμασία της έκθεσης είναι ανοιχτή έως τις 26 Οκτωβρίου 2026, ενώ η δημοσίευση της Έκθεσης Έγκαιρης Προειδοποίησης για τα Απόβλητα προβλέπεται για το τέταρτο τρίμηνο του 2027.
