© Cibum. Με την επιφύλαξη παντός νομίμου δικαιώματος. Απαγορεύεται η ολική ή μερική αναπαραγωγή, αναδημοσίευση, διασκευή, αντιγραφή ή οποιαδήποτε άλλη χρήση του περιεχομένου και του φωτογραφικού υλικού του παρόντος δημοσιεύματος.
Νέα δεδομένα για την προμήθεια κακάο και άλλων αγροτικών πρώτων υλών δημιουργεί για την ελληνική βιομηχανία τροφίμων ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/3015 για την απαγόρευση προϊόντων που παράγονται με καταναγκαστική εργασία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε στις 3 Σεπτεμβρίου 2026 τις αναλυτικές κατευθυντήριες γραμμές εφαρμογής του νέου πλαισίου (δείτε παρακάτω ολόκληρο το έγγραφο), το οποίο θα εφαρμόζεται στα προϊόντα που διατίθενται στην αγορά της ΕΕ από τις 14 Δεκεμβρίου 2027.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τρίχες τρωκτικών σε σνακ ιδιωτικής ετικέτας – Ανακλήθηκαν 7.894 συσκευασίες, βάρους άνω των 2,6 τόνων
Σύμφωνα με τις οδηγίες, ο έλεγχος δεν σταματά στην πόρτα του εργοστασίου ούτε στον άμεσο προμηθευτή. Ο κανονισμός καλύπτει προϊόντα που έχουν παραχθεί «εν όλω ή εν μέρει» με καταναγκαστική εργασία σε οποιοδήποτε στάδιο συγκομιδής, παραγωγής, επεξεργασίας ή μεταποίησης και σε οποιοδήποτε σημείο της εφοδιαστικής αλυσίδας. Στο πεδίο εφαρμογής περιλαμβάνονται ρητά και τα γεωργικά προϊόντα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σε ελληνικά ράφια κανέλα με τοξικό υδράργυρο 110% πάνω από το όριο – Δείτε φωτογραφία και μάρκα
Αυτό αφορά άμεσα ελληνικές επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν εισαγόμενες πρώτες ύλες όπως κακάο, καφέ, ζάχαρη, φοινικέλαιο, ρύζι, φρούτα, λαχανικά και αλιεύματα. Πρόκειται για κατηγορίες στις διεθνείς αλυσίδες των οποίων έχουν καταγραφεί κίνδυνοι καταναγκαστικής εργασίας, από χρεωστική εξάρτηση και παρακράτηση μισθών ή εγγράφων μέχρι περιορισμό της δυνατότητας των εργαζομένων να εγκαταλείψουν την εργασία τους.
Το κακάο ως χαρακτηριστικό παράδειγμα
Το κακάο αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση για τη βιομηχανία τροφίμων λόγω της σύνθετης και πολυεπίπεδης εφοδιαστικής του αλυσίδας. Στη Δυτική Αφρική, και ιδιαίτερα σε χώρες όπως η Ακτή Ελεφαντοστού και η Γκάνα, το ζήτημα έχει συνδεθεί κυρίως με την παιδική εργασία, αλλά έχουν καταγραφεί και περιστατικά καταναγκαστικής εργασίας ενηλίκων και ανηλίκων. Για μια ελληνική βιομηχανία σοκολάτας, μπισκότων, παγωτού, αρτοσκευασμάτων ή άλλων προϊόντων που περιέχουν κακάο, επομένως, δεν αρκεί το γεγονός ότι η πρώτη ύλη αγοράστηκε από ευρωπαϊκό trader ή ότι το τελικό προϊόν παράχθηκε στην Ελλάδα.
Οι κατευθυντήριες γραμμές διευκρινίζουν ότι ένα προϊόν μπορεί να εμπίπτει στον κανονισμό ανεξάρτητα από το μέγεθος του ποσοστού ή του μέρους του που έχει παραχθεί με καταναγκαστική εργασία. Με απλά λόγια, το πρόβλημα μπορεί να βρίσκεται πολύ μακριά από το ελληνικό εργοστάσιο και σε ένα μόνο συστατικό του τελικού τροφίμου.
Ποιες επιχειρήσεις αφορά
Το πεδίο εφαρμογής δεν περιορίζεται στις μεγάλες πολυεθνικές ή στους απευθείας εισαγωγείς από τρίτες χώρες. Ο κανονισμός αφορά τους οικονομικούς φορείς που διαθέτουν ή καθιστούν διαθέσιμα προϊόντα στην ευρωπαϊκή αγορά ή τα εξάγουν από αυτήν. Στις κατευθυντήριες γραμμές αναφέρονται ενδεικτικά παραγωγοί, κατασκευαστές, εισαγωγείς, εξαγωγείς, λιανέμποροι και προμηθευτές προϊόντων. Η απαγόρευση είναι απόλυτη: προϊόν που έχει παραχθεί με καταναγκαστική εργασία δεν επιτρέπεται να διατίθεται στην αγορά της ΕΕ ή να εξάγεται από αυτήν. Την ευθύνη συμμόρφωσης φέρουν οι οικονομικοί φορείς.
Οι έλεγχοι θα γίνονται βάσει κινδύνου
Το νέο σύστημα δεν προβλέπει ότι όλες οι πρώτες ύλες και όλες οι επιχειρήσεις θα ελέγχονται με τον ίδιο τρόπο. Οι αρμόδιες αρχές θα εφαρμόζουν προσέγγιση βάσει κινδύνου, ώστε οι έρευνες να επικεντρώνονται εκεί όπου ο κίνδυνος και ο δυνητικός αντίκτυπος είναι υψηλότεροι. Στα κριτήρια περιλαμβάνονται η κλίμακα και η σοβαρότητα της εικαζόμενης καταναγκαστικής εργασίας. Η αξιολόγηση μπορεί να συνδέει τον κίνδυνο με συγκεκριμένο προϊόν αλλά και με την περιοχή ή τη χώρα παραγωγής του. Για ένα τμήμα προμηθειών αυτό σημαίνει ότι η πληροφορία «κακάο από προμηθευτή στην ΕΕ» ενδέχεται να μην είναι αρκετή. Αποκτά σημασία η δυνατότητα να γνωρίζει η επιχείρηση από πού προέρχεται η πρώτη ύλη και ποια είναι τα κρίσιμα στάδια της αλυσίδας πριν φτάσει στον άμεσο προμηθευτή της.
Τι μπορεί να ζητηθεί από μια επιχείρηση
Σε περίπτωση διερεύνησης, οι αρμόδιες αρχές μπορούν να ζητήσουν πληροφορίες από τον οικονομικό φορέα, αλλά και να κινηθούν βαθύτερα στην εφοδιαστική αλυσίδα. Οι κατευθυντήριες γραμμές προβλέπουν δυνατότητα αναζήτησης πληροφοριών από κατασκευαστές και άλλους προμηθευτές ανάντη της αλυσίδας, ακόμη και όταν αυτοί δεν έχουν άμεση σχέση με την αγορά της ΕΕ. Αυτό καθιστά την τεκμηρίωση κρίσιμο ζήτημα. Η ελληνική επιχείρηση πρέπει να είναι σε θέση να γνωρίζει ποιος της προμηθεύει την πρώτη ύλη, ποια είναι η προέλευσή της, ποιοι κίνδυνοι έχουν εντοπιστεί και τι μέτρα έχουν ληφθεί όταν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος καταναγκαστικής εργασίας.
Ο κανονισμός δεν επιβάλλει από μόνος του συγκεκριμένη διαδικασία δέουσας επιμέλειας. Η Επιτροπή, ωστόσο, αντιμετωπίζει το due diligence ως ουσιαστικό εργαλείο για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση τέτοιων κινδύνων. Οι επιχειρήσεις μπορούν να αξιοποιήσουν ήδη υπάρχοντα συστήματα δέουσας επιμέλειας, προσαρμοσμένα στους κινδύνους και στις συνθήκες της δραστηριότητάς τους.
Τι πρέπει να κάνουν οι ελληνικές βιομηχανίες έως το 2027
Στην πράξη, η προετοιμασία μπορεί να ξεκινήσει από πέντε σημεία:
- χαρτογράφηση των πρώτων υλών με αυξημένο κίνδυνο
- καταγραφή της χώρας και όπου είναι εφικτό της περιοχής προέλευσης
- μεγαλύτερη ορατότητα πέρα από τον άμεσο προμηθευτή
- συγκέντρωση τεκμηρίωσης για τους ελέγχους και τα μέτρα που εφαρμόζονται και
- δημιουργία διαδικασίας αντίδρασης όταν προκύπτουν αξιόπιστες ενδείξεις καταναγκαστικής εργασίας.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στις αλλαγές του sourcing. Οι κατευθυντήριες γραμμές επισημαίνουν ότι η διερεύνηση των κινδύνων πρέπει να επανεξετάζεται όταν υπάρχουν σημαντικές αλλαγές, όπως επέκταση του εφοδιασμού, ανάπτυξη νέων προϊόντων ή νέες αξιόπιστες πληροφορίες για πιθανό κίνδυνο καταναγκαστικής εργασίας.
Για την ελληνική βιομηχανία τροφίμων, επομένως, η ημερομηνία της 14ης Δεκεμβρίου 2027 αφορά τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται οι προμήθειες και η ιχνηλασιμότητα των πρώτων υλών. Ειδικά σε αλυσίδες όπως το κακάο, το ερώτημα για μια επιχείρηση δεν θα είναι πλέον μόνο «από ποιον αγοράζω», αλλά και «γνωρίζω αρκετά για το πώς και πού παρήχθη αυτό που αγοράζω και μπορώ να το αποδείξω αν μου ζητηθεί;».
