Μια διεθνής ομάδα ερευνητών διεξήγαγε την πιο ολοκληρωμένη μελέτη μέχρι σήμερα σχετικά με τις διαφορές στη διάρκεια ζωής μεταξύ των φύλων σε θηλαστικά και πτηνά
Οι γυναίκες, σε κάθε εποχή και χώρα, ζουν περισσότερο από τους άνδρες. Η διαφορά αυτή δεν είναι τυχαία ούτε προϊόν μόνο του τρόπου ζωής ή της υγειονομικής περίθαλψης. Μια νέα διεθνής μελέτη αποκαλύπτει ότι η ανισότητα στη διάρκεια ζωής έχει βαθιές εξελικτικές ρίζες, δεν περιορίζεται στο ανθρώπινο είδος και απλώνεται σε ολόκληρο το ζωικό βασίλειο.
Η έρευνα, που πραγματοποιήθηκε από το Ινστιτούτο Εξελικτικής Ανθρωπολογίας Max Planck στη Λειψία σε συνεργασία με δεκαπέντε επιστημονικούς οργανισμούς σε όλο τον κόσμο, εξέτασε περισσότερα από 1.100 είδη θηλαστικών και πτηνών. Είναι η πιο εκτεταμένη ανάλυση που έχει γίνει ποτέ για τη σχέση φύλου και μακροζωίας και φωτίζει ένα από τα πιο παλιά ερωτήματα της βιολογίας: γιατί τα αρσενικά και τα θηλυκά γερνούν με διαφορετικό ρυθμό;
Στα περισσότερα θηλαστικά, τα θηλυκά ζουν περισσότερο. Οι θηλυκοί μπαμπουίνοι, οι ελέφαντες και οι γορίλες ξεπερνούν συχνά τα αρσενικά τους σε ηλικία. Στον αντίποδα, στα πτηνά, η εικόνα αντιστρέφεται: τα αρσενικά έχουν κατά μέσο όρο πέντε τοις εκατό μεγαλύτερη διάρκεια ζωής. Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στα άγρια ζώα· εμφανίζεται και σε συνθήκες αιχμαλωσίας, γεγονός που δείχνει ότι η αιτία δεν είναι μόνο το περιβάλλον, αλλά και η ίδια η βιολογία.
Μια από τις επικρατέστερες εξηγήσεις είναι η λεγόμενη «υπόθεση του ετερογαματικού φύλου». Τα θηλυκά θηλαστικά διαθέτουν δύο χρωμοσώματα Χ, ενώ τα αρσενικά ένα Χ και ένα Υ. Αυτή η διαφορά φαίνεται να προσφέρει στα θηλυκά μεγαλύτερη γενετική προστασία από βλαβερές μεταλλάξεις, κάτι που μπορεί να παρατείνει τη ζωή τους. Στα πτηνά, όπου τα θηλυκά είναι το ετερογαματικό φύλο (ΖW), το μοτίβο αντιστρέφεται και τα αρσενικά (ZZ) ζουν συνήθως περισσότερο.
Η γενετική, όμως, δεν είναι η μόνη απάντηση. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η συμπεριφορά και οι στρατηγικές αναπαραγωγής παίζουν εξίσου σημαντικό ρόλο. Σε είδη όπου τα αρσενικά ανταγωνίζονται έντονα για συντρόφους –όπως συμβαίνει στα περισσότερα θηλαστικά– πληρώνουν το τίμημα με μικρότερο προσδόκιμο ζωής. Οι πολυγαμικές κοινωνίες αυξάνουν το στρες, τις ορμονικές μεταβολές και τους κινδύνους από συγκρούσεις. Αντίθετα, στα μονογαμικά είδη, όπου οι γονείς μοιράζονται τη φροντίδα των απογόνων, οι διαφορές στη μακροζωία είναι μικρότερες και τα αρσενικά συχνά ζουν εξίσου ή και περισσότερο.
Η γονική μέριμνα φαίνεται επίσης να επηρεάζει την επιβίωση. Το φύλο που επενδύει περισσότερο στην ανατροφή των μικρών του τείνει να ζει περισσότερο. Στα περισσότερα θηλαστικά αυτό επηρεάζει τα θηλυκά, τα οποία χρειάζεται να επιβιώσουν μέχρι τα μικρά τους να φτάσουν σε ηλικία ανεξαρτησίας. Έτσι, η μακροζωία των θηλυκών λειτουργεί ως εξελικτικό πλεονέκτημα για την επιβίωση του είδους. Οι ερευνητές εξέτασαν και τις συνθήκες ζωής σε ζωολογικούς κήπους, όπου οι απειλές από αρπακτικά και ασθένειες είναι σχεδόν ανύπαρκτες. Παρότι οι διαφορές μειώθηκαν, δεν εξαφανίστηκαν. Το ίδιο ισχύει και στους ανθρώπους: καλύτερη ιατρική φροντίδα και ευκολότερη ζωή περιορίζουν το χάσμα, αλλά δεν το σβήνουν.
Συνολικά, τα ευρήματα δείχνουν ότι οι διαφορές στη διάρκεια ζωής μεταξύ ανδρών και γυναικών είναι βαθιά ριζωμένες στην εξέλιξη. Διαμορφώνονται από τη σεξουαλική επιλογή, τη γονική φροντίδα και γενετικούς παράγοντες που συνδέονται με τον προσδιορισμό του φύλου. Το περιβάλλον επηρεάζει το πόσο μεγάλα γίνονται αυτά τα χάσματα, αλλά δεν μπορεί να τα εξαλείψει εντελώς. Αυτές οι αντιθέσεις μεταξύ των φύλων δεν είναι απλώς προϊόν των περιστάσεων. Είναι συνυφασμένες με το εξελικτικό μας παρελθόν και είναι πιθανό να επιμείνουν στο μακρινό μέλλον.
Αναφορά: Johanna Staerk, Dalia A. Conde, Morgane Tidière, Jean-François Lemaître, András Liker, Balázs Vági, Samuel Pavard, Mathieu Giraudeau, Simeon Q. Smeele, Orsolya Vincze, Victor Ronget, Rita da Silva, Zjef Madellanard, Zjef Pere-Gaom. Tamás Székely, Fernando Colchero. Η σεξουαλική επιλογή οδηγεί στη διαφορά φύλου στο προσδόκιμο ζωής των ενηλίκων μεταξύ των θηλαστικών και των πτηνών . Science Advances , 2025; 11 (40) DOI: 10.1126/sciadv.ady8433
