Γνώσεις και απόψεις του ορθόδοξου κλήρου στην Ελλάδα σχετικά με τη θρησκευτική ψυχοπαθολογία
Πρόσφατη μελέτη του Τμήματος Ψυχολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, που δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Religions, εξετάζει σε βάθος τις γνώσεις και τις στάσεις των Ορθόδοξων κληρικών στην Ελλάδα σχετικά με τη λεγόμενη «θρησκευτική ψυχοπαθολογία». Ο όρος αναφέρεται στα φαινόμενα όπου οι θρησκευτικές πεποιθήσεις, εμπειρίες ή συμπεριφορές αλληλεπιδρούν ή επικαλύπτονται με ψυχικές διαταραχές, γεγονός που δημιουργεί δυσκολίες στη διάκριση μεταξύ αυθεντικής θρησκευτικής εμπειρίας και ψυχοπαθολογικών εκδηλώσεων.
Στην έρευνα συμμετείχαν 125 Ορθόδοξοι κληρικοί διαφορετικών ηλικιών, μορφωτικών επιπέδων και ετών ποιμαντικής εμπειρίας. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, παρά τη γενική αναγνώριση της ανάγκης συνεργασίας με επαγγελματίες ψυχικής υγείας, παρατηρούνται σημαντικά κενά γνώσης σε βασικά ζητήματα που αφορούν την κατανόηση και αναγνώριση περιπτώσεων θρησκευτικής ψυχοπαθολογίας. Πολλοί ιερείς φαίνεται να μην έχουν επαρκή θεωρητική κατάρτιση ή εξοικείωση με τις επιστημονικές έννοιες που σχετίζονται με την ψυχική υγεία και τη διαφοροποίηση των πνευματικών εμπειριών από τις παθολογικές.
Η μελέτη καταγράφει ως καθοριστικό παράγοντα την εκπαίδευση. Οι κληρικοί με υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο παρουσίασαν σαφώς καλύτερες επιδόσεις σε ερωτήσεις που αφορούσαν τη γνώση γύρω από τη θρησκευτική ψυχοπαθολογία. Αντίθετα, η ηλικία και τα χρόνια διακονίας δεν φαίνεται να επηρεάζουν ουσιαστικά το επίπεδο γνώσεων ή τις στάσεις των κληρικών απέναντι στα ζητήματα ψυχικής υγείας.
Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα αφορά την εμπειρία συνεργασίας με ειδικούς ψυχικής υγείας. Οι κληρικοί που είχαν προηγούμενη συνεργασία με ψυχολόγους ή ψυχιάτρους παρουσίασαν υψηλότερα επίπεδα γνώσης και πιο θετικές στάσεις απέναντι στη διαχείριση ψυχοπαθολογικών φαινομένων με θρησκευτικό περιεχόμενο. Η άμεση εμπλοκή σε πραγματικά περιστατικά φάνηκε επίσης να αυξάνει την ευαισθησία και την ικανότητα κατανόησης του φαινομένου.
Η μελέτη επισημαίνει ότι οι αντιλήψεις των κληρικών σχετικά με την ψυχική υγεία και τη θρησκευτική ψυχοπαθολογία διαμορφώνονται από πολλούς παράγοντες πέραν της εκπαίδευσης, όπως οι προσωπικές πεποιθήσεις, η θεολογική προσέγγιση και η ποιμαντική εμπειρία. Παράλληλα, υπογραμμίζεται η ανάγκη για συστηματική εκπαίδευση των κληρικών πάνω σε ζητήματα ψυχοπαθολογίας, με σκοπό να μπορούν να αναγνωρίζουν τα όρια μεταξύ πνευματικής καθοδήγησης και ψυχιατρικής φροντίδας.
Στο τελικό μέρος, οι ερευνητές τονίζουν ότι η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της Εκκλησίας και των επαγγελματιών ψυχικής υγείας μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση της ποιμαντικής φροντίδας και στην καλύτερη υποστήριξη των πιστών που αντιμετωπίζουν ψυχικά προβλήματα με θρησκευτικό υπόβαθρο. Τέτοια συνεργασία, όπως καταγράφεται στα ευρήματα, συνδέεται με πιο ρεαλιστικές και θετικές στάσεις από πλευράς των κληρικών και με αποτελεσματικότερη προσέγγιση στις περιπτώσεις όπου τα όρια μεταξύ πίστης και ψυχοπαθολογίας είναι δυσδιάκριτα.
Η έρευνα, αναδεικνύει την ανάγκη να ενταχθεί η γνώση για τη θρησκευτική ψυχοπαθολογία στη θεολογική εκπαίδευση στην Ελλάδα και να ενισχυθεί η διασύνδεση ανάμεσα στην ποιμαντική πράξη και την επιστήμη της ψυχικής υγείας.
Σύνδεσμος για τη επιστημονική δημοσίευση https://www.mdpi.com/2077-1444/16/11/1348
Αναφορά: Χαλκιάς, Γεώργιος Τιμόθεος. 2025. «Γνώσεις και απόψεις του Ορθόδοξου Κλήρου στην Ελλάδα σχετικά με τη θρησκευτική ψυχοπαθολογία»
Religions 16, αρ. 11: 1348. https://doi.org/10.3390/rel16111348
