Η πανώλη των καραβίδων αποτελεί μία από τις σοβαρότερες ασθένειες των καραβίδων γλυκών υδάτων και έχει προκαλέσει σημαντικές απώλειες αυτόχθονων πληθυσμών σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Η νόσος προκαλείται από τον ωομύκητα Aphanomyces astaci, έναν υδρόβιο παθογόνο οργανισμό που προσβάλλει κυρίως τις ευρωπαϊκές καραβίδες, αναπτύσσεται στον εξωσκελετό τους και μεταδίδεται μέσω κινητών ζωοσπορίων που επιβιώνουν στο νερό και μολύνουν νέους ξενιστές. Σύμφωνα με την επιστημονική βιβλιογραφία, η λοίμωξη μπορεί να προκαλέσει διαβρώσεις στο κέλυφος, μελανές αλλοιώσεις, απώλεια άκρων και τελικά θάνατο των προσβεβλημένων ζώων μέσα σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες, ανάλογα με το στέλεχος του παθογόνου.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανάκληση 48,2 τόνων κατεψυγμένης ζύμης Pillsbury λόγω πιθανής παρουσίας γυαλιού – Αιτίες, ανίχνευση, πρόληψη και επιπτώσεις
Η εξάπλωση της ασθένειας στην Ευρώπη έχει συνδεθεί κυρίως με την εισαγωγή βορειοαμερικανικών ειδών καραβίδας, όπως η signal crayfish (Pacifastacus leniusculus) και η Procambarus clarkii. Τα είδη αυτά εμφανίζουν αυξημένη ανθεκτικότητα στον Aphanomyces astaci και λειτουργούν ως φυσικοί φορείς του παθογόνου, συμβάλλοντας στη μετάδοσή του στους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς καραβίδας.
Νέα ελληνική επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2026 στο Journal of the Hellenic Veterinary Medical Society από ερευνητές του Τμήματος Κτηνιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, επιβεβαιώνει την παρουσία του Aphanomyces astaci στη λίμνη Πολυφύτου. Η εργασία, με τίτλο «Presence of Aphanomyces astaci in Pontastacus (Astacus) leptodactylus, detected in Polyfytou lake», αποτελεί την πρώτη τεκμηριωμένη καταγραφή του παθογόνου στον συγκεκριμένο πληθυσμό της στενοδάγκανης καραβίδας (Pontastacus leptodactylus).
Οι δειγματοληψίες πραγματοποιήθηκαν, σε πέντε διαφορετικές θέσεις της λίμνης Πολυφύτου. Συνολικά συλλέχθηκαν 60 καραβίδες, από τις οποίες 32 εμφάνιζαν εμφανείς αλλοιώσεις, όπως διαβρώσεις στο κέλυφος, μελανές κηλίδες στο σώμα και στις αρθρώσεις των ποδιών, καθώς και ακρωτηριασμούς άκρων. Τα δείγματα εξετάστηκαν με μοριακή μέθοδο ημι-ένθετης PCR, ενώ ως θετικοί μάρτυρες χρησιμοποιήθηκαν στελέχη αναφοράς του Aphanomyces astaci από το Εργαστήριο Αναφοράς του Παγκόσμιου Οργανισμού για την Υγεία των Ζώων (WOAH) της Φινλανδικής Υπηρεσίας Τροφίμων στο Κουόπιο της Φινλανδίας.
Η μοριακή ανάλυση επιβεβαίωσε την παρουσία του Aphanomyces astaci και στα 32 ύποπτα δείγματα, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 53% των συνολικών καραβίδων που εξετάστηκαν. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι απαιτείται περαιτέρω επιτήρηση τόσο στη λίμνη Πολυφύτου όσο και σε άλλους ελληνικούς πληθυσμούς καραβίδας, προκειμένου να προσδιοριστεί η εξάπλωση του παθογόνου και οι επικρατούντες γονότυποί του.
Στη συζήτηση της μελέτης επισημαίνεται ότι η μετάδοση του Aphanomyces astaci δεν περιορίζεται μόνο στην άμεση επαφή μεταξύ καραβίδων. Τα ζωοσπόρια του παθογόνου μπορούν να μεταφερθούν με αλιευτικά εργαλεία, δίχτυα, παγίδες και άλλο εξοπλισμό που μετακινείται από ένα υδάτινο σώμα σε άλλο χωρίς να έχει προηγηθεί καθαρισμός ή απολύμανση. Η βιβλιογραφία αναφέρει επίσης ότι στη διασπορά ενδέχεται να συμβάλλουν ψάρια, άλλοι υδρόβιοι οργανισμοί, ακόμη και πτηνά ή θηλαστικά που μετακινούνται μεταξύ υδάτινων οικοσυστημάτων.
Η σημασία της πρόληψης αποτυπώνεται και στα μέτρα που εφαρμόζει η Φινλανδία. Με αφορμή την έναρξη της αλιευτικής περιόδου καραβίδας, η Φινλανδική Υπηρεσία Τροφίμων δημοσίευσε σήμερα 15 Ιουλίου 2026 δελτίο τύπου, χαρακτηρίζοντας την πανώλη των καραβίδων ως τη σημαντικότερη απειλή για τους φυσικούς πληθυσμούς της χώρας. Η υπηρεσία καλεί τους αλιείς να απολυμαίνουν, να στεγνώνουν πλήρως ή να καταψύχουν τον αλιευτικό εξοπλισμό πριν αυτός χρησιμοποιηθεί σε άλλη λίμνη ή ποτάμι, καθώς ακόμη και μικρές ποσότητες νερού μπορούν να μεταφέρουν ζωοσπόρια του παθογόνου.
Στις οδηγίες περιλαμβάνεται επίσης η χρήση δολωμάτων που προέρχονται από το ίδιο υδάτινο σώμα όπου πραγματοποιείται η αλιεία ή, εφόσον αυτό δεν είναι δυνατό, η κατάψυξή τους για τρεις ημέρες πριν από τη χρήση. Η Φινλανδική Υπηρεσία Τροφίμων ζητά ακόμη από τους αλιείς να αποστέλλουν για εργαστηριακή εξέταση καραβίδες που παρουσιάζουν εκτεταμένες αλλοιώσεις στο κέλυφος, απώλεια άκρων, ασυνήθιστη συμπεριφορά ή όταν παρατηρούνται μαζικοί θάνατοι σε λίμνες και ποτάμια.
Η ίδια υπηρεσία υπενθυμίζει ότι η signal crayfish έχει χαρακτηριστεί ως χωροκατακτητικό ξένο είδος στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Για τον λόγο αυτό απαγορεύεται η εκτροφή της και η απελευθέρωσή της σε φυσικά ύδατα, ενώ επιτρέπεται μόνο η διαχείριση και η εμπορία των ήδη εγκατεστημένων πληθυσμών σύμφωνα με το ισχύον σχέδιο διαχείρισης.
Για τους καταναλωτές και τους ερασιτέχνες αλιείς, οι ειδικοί συνιστούν να μην μεταφέρουν ζωντανές καραβίδες μεταξύ διαφορετικών υδάτινων σωμάτων, να καθαρίζουν και να απολυμαίνουν τον αλιευτικό εξοπλισμό πριν από κάθε μεταφορά σε άλλη λίμνη ή ποτάμι και να ενημερώνουν τις αρμόδιες κτηνιατρικές ή αλιευτικές αρχές όταν διαπιστώνουν ύποπτες αλλοιώσεις ή μαζικούς θανάτους καραβίδων. Για κατανάλωση, οι καραβίδες θα πρέπει να μαγειρεύονται πάντοτε σε νερό που βράζει, σύμφωνα με τις οδηγίες των αρμόδιων αρχών. Η πανώλη των καραβίδων αφορά την υγεία των πληθυσμών καραβίδας και δεν αποτελεί νόσημα που μεταδίδεται στον άνθρωπο μέσω της κατανάλωσης επαρκώς μαγειρεμένων καραβίδων.
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/jhvms/article/view/39642
Αναφορά: Karamaligas I., Gourzioti E., Pantazis P. (2026). Presence of Aphanomyces astaci in Pontastacus (Astacus) leptodactylus, detected in Polyfytou lake. Journal of the Hellenic Veterinary Medical Society, 77(2), 10369–10374.https://doi.org/10.12681/jhvms.39642
