Δέκα χώρες της Λατινικής Αμερικής ξεκινούν μια εκτεταμένη προσπάθεια αναμόρφωσης των συστημάτων ασφάλειας τροφίμων, με στόχο οι αποφάσεις για τους ελέγχους, τη νομοθεσία και τη διαχείριση πιθανών κινδύνων να βασίζονται περισσότερο σε επιστημονικά δεδομένα. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει 24 εθνικές δράσεις που αφορούν την ενίσχυση των αρμόδιων αρχών, τη βελτίωση των διαδικασιών αξιολόγησης κινδύνου και την ανάπτυξη πιο αποτελεσματικών μηχανισμών πρόληψης.
Η πρωτοβουλία αφορά την Αργεντινή, τη Βολιβία, την Κόστα Ρίκα, τη Δομινικανή Δημοκρατία, τον Ισημερινό, τη Γουατεμάλα, την Ονδούρα, τον Παναμά, την Παραγουάη και το Περού, χώρες με διαφορετικά επίπεδα ανάπτυξης των συστημάτων ελέγχου τροφίμων. Κοινό σημείο αποτελεί η ανάγκη για μεγαλύτερη εναρμόνιση των διαδικασιών και για μετάβαση από ένα μοντέλο που βασίζεται κυρίως στην επιθεώρηση τελικών προϊόντων σε ένα σύστημα που εντοπίζει και αντιμετωπίζει τους κινδύνους πριν αυτοί επηρεάσουν τους καταναλωτές.
Η ανάλυση κινδύνου γίνεται βασικό εργαλείο για τους ελέγχους
Η βασική αλλαγή που προωθεί το πρόγραμμα είναι η ενσωμάτωση της ανάλυσης κινδύνου στον πυρήνα των εθνικών συστημάτων ασφάλειας τροφίμων. Πρόκειται για μια προσέγγιση που αξιολογεί επιστημονικά την πιθανότητα εμφάνισης ενός κινδύνου, τις πιθανές επιπτώσεις του στη δημόσια υγεία και τα μέτρα που μπορούν να εφαρμοστούν για τον περιορισμό του.
Μέχρι σήμερα, σε αρκετές χώρες οι έλεγχοι τροφίμων βασίζονταν κυρίως σε παραδοσιακές διαδικασίες επιθεώρησης, δειγματοληψίες και ελέγχους συμμόρφωσης με συγκεκριμένες απαιτήσεις. Το μοντέλο αυτό παραμένει σημαντικό, όμως οι σύγχρονες προκλήσεις στην παραγωγή και διακίνηση τροφίμων απαιτούν πιο σύνθετες λύσεις.
Η παγκοσμιοποίηση της εφοδιαστικής αλυσίδας, η αύξηση των διεθνών εμπορικών ροών, η εμφάνιση νέων παθογόνων μικροοργανισμών και οι αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες έχουν αυξήσει την ανάγκη για συστήματα που μπορούν να προβλέπουν προβλήματα και όχι μόνο να αντιδρούν μετά την εμφάνισή τους.
Με τη χρήση της ανάλυσης κινδύνου, οι αρμόδιες αρχές μπορούν να καθορίζουν ποιες κατηγορίες τροφίμων χρειάζονται αυστηρότερη παρακολούθηση, ποιες επιχειρήσεις απαιτούν συχνότερους ελέγχους και ποια μέτρα είναι αποτελεσματικότερα για την πρόληψη περιστατικών.
Στο πλαίσιο της νέας πρωτοβουλίας, οι χώρες θα αναπτύξουν διαδικασίες που θα επιτρέπουν καλύτερη συνεργασία μεταξύ κρατικών υπηρεσιών, εργαστηρίων, επιστημονικών φορέων και παραγωγικών κλάδων. Παράλληλα, προβλέπεται ενίσχυση της εκπαίδευσης του προσωπικού που συμμετέχει στους ελέγχους, καθώς η εφαρμογή επιστημονικών μοντέλων απαιτεί εξειδικευμένες γνώσεις.
Οι 24 δράσεις και η προσπάθεια δημιουργίας κοινών προτύπων
Οι 24 εθνικές δράσεις που έχουν σχεδιαστεί δεν ακολουθούν ένα ενιαίο μοντέλο για όλες τις χώρες, αλλά προσαρμόζονται στις ανάγκες και στις αδυναμίες κάθε εθνικού συστήματος. Σε ορισμένες περιπτώσεις η προτεραιότητα αφορά την αναβάθμιση της νομοθεσίας, ενώ σε άλλες τη βελτίωση των μηχανισμών συλλογής δεδομένων και την ενίσχυση των επιστημονικών αξιολογήσεων.
Η συλλογή και αξιοποίηση αξιόπιστων δεδομένων αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες για τη λειτουργία σύγχρονων συστημάτων ασφάλειας τροφίμων. Χωρίς επαρκείς πληροφορίες για τα περιστατικά επιμολύνσεων, τις ασθένειες που σχετίζονται με τρόφιμα και τους πιθανούς κινδύνους σε διαφορετικά στάδια της παραγωγής, οι αποφάσεις των αρχών μπορεί να βασίζονται σε ελλιπή εικόνα.
Η συνεργασία μεταξύ των χωρών επιτρέπει επίσης την ανταλλαγή εμπειρίας και τεχνογνωσίας. Χώρες που έχουν αναπτύξει πιο προηγμένα εργαλεία αξιολόγησης μπορούν να υποστηρίξουν άλλες που βρίσκονται σε διαφορετικό στάδιο ανάπτυξης, μειώνοντας τον χρόνο που απαιτείται για την εφαρμογή νέων πρακτικών.
Παράλληλα, η ενίσχυση των συστημάτων ασφάλειας τροφίμων συνδέεται άμεσα με το διεθνές εμπόριο. Οι χώρες που εξάγουν αγροτικά προϊόντα και τρόφιμα χρειάζεται να ανταποκρίνονται σε αυστηρές απαιτήσεις άλλων αγορών. Η ύπαρξη επιστημονικά τεκμηριωμένων διαδικασιών ελέγχου μπορεί να διευκολύνει την πρόσβαση των προϊόντων τους σε διεθνείς αγορές και να μειώσει τις εμπορικές διαφωνίες.
