Ένας ενδοκρινικός διαταράκτης που βρίσκεται στη βαφή εσωτερικής επίστρωσης μεταλλικών κουτιών εδώ και δεκαετίες φεύγει οριστικά από τις συσκευασίες τροφίμων στην ΕΕ
Από 1 Αυγούστου 2026, η βιομηχανία τροφίμων δεν θα επιτρέπεται πλέον να χρησιμοποιεί συσκευασίες κατασκευασμένες με δισφαινόλη Α (BPA) σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η απαγόρευση καλύπτει επίσης άλλες βισφαινόλες με επιβλαβείς επιπτώσεις στο αναπαραγωγικό και ενδοκρινικό σύστημα, και αποτελεί μέρος του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/3190 που τέθηκε σε ισχύ από 1 Ιανουαρίου 2025. Καταναλωτές που έχουν κονσέρβες στο σπίτι δεν χρειάζεται να τις πετάξουν, καθώς τα υπάρχοντα επίπεδα αποβολής BPA είναι ήδη πολύ χαμηλά. Η BPA χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες στην εσωτερική επίστρωση μεταλλικών κουτιών τροφίμων και ποτών για να αποτρέψει τη διάβρωση του μετάλλου, αλλά υπό συνθήκες θερμότητας, οξύτητας ή παρατεταμένης αποθήκευσης, κατάλοιπα ελεύθερης BPA μπορούν να μεταναστεύσουν στο τρόφιμο. Ο EFSA αναθεώρησε δραστικά την ανεκτή ημερήσια πρόσληψη BPA μετά τη διαπίστωση ότι η ουσία μπορεί να επηρεάζει το ανοσοποιητικό σύστημα ακόμα και σε μικροσκοπικές ποσότητες, μειώνοντας το όριο κατά παράγοντα 20.000 έως 100.000 σε σχέση με τα προηγούμενα επίπεδα.
Η BPA εξακολουθεί να εντοπίζεται σε κονσερβοποιημένα τρόφιμα
Παρά τις ρυθμιστικές εξελίξεις, πρόσφατες έρευνες αναδεικνύουν ότι η BPA εξακολουθεί να είναι παρούσα σε σημαντικό ποσοστό κονσερβοποιημένων τροφίμων. Η Καναδική Υπηρεσία Επιθεώρησης Τροφίμων εξέτασε 353 προϊόντα για την περίοδο 2023–2024, κυρίως εισαγόμενα, και βρήκε BPA στο 33% των συνολικών δειγμάτων. Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις εντοπίστηκαν σε προϊόντα πλούσια σε λίπος. Το γάλα καρύδας ανιχνεύθηκε θετικό στο 79% των δειγμάτων με μέγιστη τιμή 200 ppb, τα προϊόντα κάρι στο 56%, οι σούπες στο 53%, ενώ τα ζυμαρικά σε κονσέρβα παρουσίασαν την υψηλότερη τιμή ολόκληρης της μελέτης, φτάνοντας τα 348 ppb. Αντίθετα, στις βρεφικές τροφές σε βάζα εντοπίστηκε μόνο μία περίπτωση με εξαιρετικά χαμηλή συγκέντρωση, και στις υγρές φόρμουλες για βρέφη δεν ανιχνεύθηκε καθόλου BPA.
Παράλληλα, το γερμανόφωνο περιοδικό Öko-Test έστειλε 26 κονσερβοποιημένα προϊόντα καλαμποκιού σε εργαστήριο, συμπεριλαμβανομένων 15 βιολογικών, και βρήκε BPA στο 80% των δειγμάτων. Σε 21 από τα 26 προϊόντα τα επίπεδα θεωρήθηκαν σημαντικά αυξημένα, ενώ μόνο πέντε βγήκαν καθαρά. Η έρευνα αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί επιβεβαιώνει ότι ακόμα και τα βιολογικά προϊόντα δεν αποφεύγουν την έκθεση όταν χρησιμοποιούνται μεταλλικές κονσέρβες.
Μικροπλαστικά και οστρακοειδή
Πέρα από τη BPA, έρευνα επιστημόνων από την Ιταλία και την Ισπανία που δημοσιεύτηκε στο Food Control αποκάλυψε ότι μικροπλαστικά εντοπίστηκαν σε όλα τα δείγματα διατηρημένων οστρακοειδών που εξετάστηκαν. Η μελέτη ανέλυσε 45 δείγματα προϊόντων αχιβάδων και κυδωνιών από τις τρεις μεγαλύτερες αλυσίδες σούπερ μάρκετ στην Ιταλία και την Ισπανία, με τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις να καταγράφονται σε αχιβάδες που πωλούνται σε γυάλινα βάζα. Η ανάλυση κάλυψε τόσο το βρώσιμο μέρος όσο και το υγρό συντήρησης, ώστε να αποτυπωθεί πιο ρεαλιστικά η πραγματική έκθεση του καταναλωτή. Η εκτιμώμενη ετήσια πρόσληψη μικροπλαστικών από τον άνθρωπο κυμαίνεται από 10.000 έως 1.000.000 σωματίδια, ανάλογα με τις διατροφικές συνήθειες και τη γεωγραφική περιοχή.
Το πρόβλημα με τα υποκατάστατα
Ένα κρίσιμο ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν η απαγόρευση της BPA θα οδηγήσει σε χρήση παρόμοιων ουσιών όπως η δισφαινόλη S (BPS), που έχει ανάλογες ενδοκρινικές επιπτώσεις αλλά είναι ανεπαρκώς αξιολογημένη. Για αυτόν τον λόγο, η ΕΕ έχει ξεκινήσει νέα φάση αξιολόγησης ασφάλειας για ολόκληρη την οικογένεια των δισφαινολών, ζητώντας επιστημονικά δεδομένα από ερευνητές, βιομηχανία και ενδιαφερόμενους φορείς. Ο νέος κανονισμός αντιμετωπίζει εν μέρει αυτόν τον κίνδυνο επεκτείνοντας την απαγόρευση πέρα από τη BPA σε άλλες βισφαινόλες, αλλά ο κατάλογος δεν είναι εξαντλητικός και η επιστήμη για πολλές από αυτές τις ουσίες παραμένει ελλιπής. Στις ΗΠΑ, παρά τις επανειλημμένες πιέσεις, ο FDA εξακολουθεί να επιτρέπει τη BPA σε συσκευασίες τροφίμων.
