Από τον Καναδά στην Ευρώπη: Πώς εξελίσσεται η μάχη κατά της δισφαινόλης Α στις συσκευασίες τροφίμων
Ένα από τα πιο συζητημένα χημικά των τελευταίων δεκαετιών —το Bisphenol A (BPA)— εξακολουθεί να εντοπίζεται σε σημαντικό ποσοστό κονσερβοποιημένων προϊόντων, παρά τις διεθνείς προσπάθειες αντικατάστασής του. Ταυτόχρονα, τα υποκατάστατα που χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία για να μειώσουν την έκθεση των καταναλωτών, όπως τα BPF και BPS, εμφανίζονται πολύ σπανιότερα, αλλά παραμένουν στο επίκεντρο της επιστημονικής παρακολούθησης. Να σημειωθεί ότι πλήθος ερευνών έχει συνδέσει τη χρόνια έκθεση σε BPA, με ορμονικές διαταραχές, προβλήματα γονιμότητας και ενδείξεις νευροαναπτυξιακών επιδράσεων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κύμα νέων δηλητηριάσεων επιβεβαιώνει ότι συγκεκριμένο είδος γάλακτος είναι ένα από “τα πιο επικίνδυνα τρόφιμα στον κόσμο”
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | 111 νέες τροφικές δηλητηριάσεις από μολυσμένα αυγά – Πηγή κινδύνου παρά τα αυστηρά μέτρα ελέγχου
Οι νέες αναλύσεις της Καναδικής Υπηρεσίας Επιθεώρησης Τροφίμων για την περίοδο 2023–2024 αποκαλύπτουν ότι η δισφαινόλη Α εξακολουθεί να ανιχνεύεται σε μεγάλο τμήμα των κονσερβοποιημένων τροφίμων κυρίως εισαγόμενων. Ενώ η έρευνα αφορά τον Καναδά, το ευρωπαϊκό πλαίσιο για τη δισφαινόλη Α έχει γίνει θεαματικά αυστηρό από την 1η Ιανουαρίου 2025 με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) 2024/3190. Ο νέος κανονισμός επιβάλλει πλήρη απαγόρευση της BPA σε όλα τα υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα, τόσο κατά την παραγωγή όσο και κατά την κυκλοφορία των προϊόντων. Η απαγόρευση δεν περιορίζεται στη χρήση της BPA, αλλά επεκτείνεται και στην παρουσία καταλοίπων της, ακόμη και όταν οι συσκευασίες έχουν παρασκευαστεί με άλλες δισφαινόλες. Επιβάλλει αυστηρές απαιτήσεις για δήλωση συμμόρφωσης σε όλα τα στάδια εμπορίας εκτός λιανικής, υποχρεωτική τεκμηρίωση για τα χρησιμοποιούμενα υλικά και μεθόδους, καθώς και εφαρμογή αναλυτικών δοκιμών με όριο ανίχνευσης 1 μg/kg.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Παγκόσμια ανησυχία: Όλο το γάλα ByHeart θεωρείται δυνητικά μολυσμένο
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τοξικά βερνίκια νυχιών: Ανελέητο «κυνήγι» των Αρχών στην Ευρώπη, «ύπνος βαθύς» στην Ελλάδα!
Στην εκτεταμένη Καναδική μελέτη εξετάστηκαν 353 προϊόντα, κυρίως εισαγόμενα από κονσερβοποιημένες σούπες και ζυμαρικά έως γάλα καρύδας, έτοιμα γεύματα και βρεφικές τροφές σε βάζα και υγρές παρασκευές για βρέφη. Σύμφωνα με τα στοιχεία, το BPA ανιχνεύθηκε στο 33% των συνολικών δειγμάτων, με τις υψηλότερες συγκεντρώσεις να εντοπίζονται στα προϊόντα με υψηλή περιεκτικότητα σε λίπος, όπως το γάλα καρύδας και ορισμένα έτοιμα γεύματα. Στα ζυμαρικά σε κονσέρβα καταγράφηκε η υψηλότερη τιμή της μελέτης, φτάνοντας τα 348 ppb. Αντίθετα, στις βρεφικές τροφές σε βάζα εντοπίστηκε μόνο μία περίπτωση με εξαιρετικά χαμηλή συγκέντρωση BPA, ενώ στις υγρές φόρμουλες για βρέφη δεν ανιχνεύθηκε καθόλου BPA, επαναλαμβάνοντας το σταθερά θετικό μοτίβο προηγούμενων ετών. Συνοπτικά Τα υψηλότερα ποσοστά εντοπίστηκαν:
- Γάλα καρύδας: 79% των δειγμάτων, με μέγιστη τιμή τα 200 ppb
- Έτοιμα προϊόντα κάρι: 56% των δειγμάτων
- Ζυμαρικά σε κονσέρβα: τιμή έως 348 ppb, η υψηλότερη στη μελέτη
- Σούπες: 53% των δειγμάτων
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αποσύρονται παστά ψάρια λόγω κινδύνου πρόκλησης θανατηφόρας αλλαντίασης – Τι πρέπει να προσέχουμε κατά την αγορά
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σάκχαρο: Τα 10 τρόφιμα που θα το διατηρήσουν σε υγιή επίπεδα
Η παρουσία BADGE, μιας ουσίας που χρησιμοποιείται επίσης στις εποξικές επικαλύψεις των μεταλλικών συσκευασιών, καταγράφηκε στο 7% των δειγμάτων, με τις υψηλότερες συγκεντρώσεις να εμφανίζονται ξανά σε προϊόντα υψηλής περιεκτικότητας σε λίπος. Τα υποκατάστατα BPF και BPS εμφανίστηκαν σπάνια, με το BPF να ανιχνεύεται στο 2% των δειγμάτων, ενώ το BPS δεν εντοπίστηκε καθόλου. Τα υποκατάστατα BPF και BPS θεωρούνται «πιθανώς πιο ασφαλή», αλλά:
- παρακολουθούνται για πιθανές επιπτώσεις.
- δεν υπάρχουν εκτενή δεδομένα,
- ενδέχεται να έχουν παρόμοια ενδοκρινική δράση,
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αλληλούχηση Ολόκληρου Γονιδιώματος: Πώς οι επιστήμονες «ξεσκεπάζουν» τα παθογόνα στα τρόφιμα, με απλά λόγια
Παρά τις ανιχνεύσεις, η αξιολόγηση κινδύνου που πραγματοποιήθηκε από το Health Canada κατέληξε στο συμπέρασμα ότι όλες οι συγκεντρώσεις βρίσκονται σε επίπεδα που δεν δημιουργούν πρόβλημα για τη δημόσια υγεία και συνεπώς δεν απαιτήθηκε καμία ανάκληση προϊόντος. Οι συγκρίσεις με προηγούμενα έτη δείχνουν ότι, παρότι τα επίπεδα BPA κυμαίνονται ανάλογα με το προϊόν και τη χώρα προέλευσης, δεν παρατηρείται ουσιαστική επιδείνωση του φαινομένου. Η σταθερή απουσία BPA από τις βρεφικές φόρμουλες, ενώ οι τροφές σε βάζο παρουσιάζουν ελάχιστες ανιχνεύσεις, αποτελεί σημαντικό εύρημα, δεδομένης της ευαισθησίας του συγκεκριμένου πληθυσμού.
Εξηγώντας γιατί το BPA εξακολουθεί να ανιχνεύεται, η μελέτη αναφέρει ότι οι εποξικές επικαλύψεις των μεταλλικών συσκευασιών συνεισφέρουν στη μετανάστευση της ουσίας, ιδιαίτερα όταν τα τρόφιμα έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά, ζάχαρη ή άλατα και όταν υπόκεινται σε θερμική επεξεργασία. Η επίδραση αυτή είναι γνωστή εδώ και χρόνια και εξηγεί γιατί ορισμένα προϊόντα παρουσιάζουν υψηλότερα επίπεδα σε σύγκριση με άλλα.
Η σύγκριση των ευρημάτων της καναδικής μελέτης με τις νέες ευρωπαϊκές απαιτήσεις αποτυπώνει δύο διαφορετικές προσεγγίσεις. Στον Καναδά επιτρέπεται ακόμη η παρουσία BPA σε μεταναστεύσεις χαμηλών επιπέδων, εφόσον η αξιολόγηση κινδύνου το επιτρέπει, ενώ στην Ευρώπη πλέον εφαρμόζεται απόλυτη απαγόρευση. Ωστόσο, και στις δύο περιπτώσεις οι αρμόδιες αρχές παρακολουθούν στενά την παρουσία των υποκατάστατων, καθώς η αυξημένη χρήση τους δεν συνοδεύεται ακόμη από πλήρη επιστημονική τεκμηρίωση. Η νέα μελέτη επιβεβαιώνει ότι, παρότι το BPA δεν έχει εξαφανιστεί από τα τρόφιμα, οι συγκεντρώσεις του βρίσκονται σε επίπεδα που δεν θεωρούνται επικίνδυνα με βάση τα καναδικά πρότυπα και ότι η σταδιακή μετάβαση σε νέα υλικά συσκευασίας συνεχίζεται διεθνώς, με την Ευρώπη να θέτει πλέον το αυστηρότερο πλαίσιο προστασίας των καταναλωτών.
