Μελέτη σε εκατοντάδες εγκύους καταγράφει πώς η γνώση, οι στάσεις και οι συνήθειες επηρεάζουν την υγεία μητέρας και εμβρύου
Οι τροφιμογενείς λοιμώξεις αποτελούν σημαντική απειλή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, καθώς οι ορμονικές αλλαγές αποδυναμώνουν το ανοσοποιητικό σύστημα, καθιστώντας τις εγκύους πιο ευάλωτες σε παθογόνα όπως η Listeria, η Salmonella και ο Toxoplasma. Οι λοιμώξεις αυτές μπορούν να οδηγήσουν σε σοβαρές επιπλοκές, όπως αποβολή, πρόωρο τοκετό ή νεογνικό θάνατο. Παρά το γεγονός ότι η τήρηση βασικών κανόνων υγιεινής, σωστού μαγειρέματος και ψύξης μπορεί να αποτρέψει τέτοιες μολύνσεις, πολλές γυναίκες εξακολουθούν να εμφανίζουν σημαντικά κενά γνώσης και πρακτικής γύρω από την ασφάλεια των τροφίμων.
Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Foods αυτή επιχείρησε να διερευνήσει πόσο καλά γνωρίζουν οι έγκυες γυναίκες τους κανόνες ασφαλούς χειρισμού τροφίμων, πώς διαμορφώνουν τις στάσεις τους απέναντι στην τροφική ασφάλεια και πώς αυτές οι στάσεις μεταφράζονται σε πραγματικές πρακτικές. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, παρότι το επίπεδο γνώσης παίζει σημαντικό ρόλο, η απλή πληροφόρηση δεν αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει ασφαλέστερη συμπεριφορά. Η στάση των γυναικών απέναντι στα τρόφιμα λειτουργεί ως κρίσιμος παράγοντας που μεσολαβεί ανάμεσα στη γνώση και την πράξη.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν το μοντέλο Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) για να εξετάσουν τη σχέση ανάμεσα στη γνώση, τη στάση και την πρακτική. Μέσω αυτής της ανάλυσης, φάνηκε ότι η στάση επηρεάζει διαφορετικά είδη συμπεριφορών: τη σωστή διαχείριση της θερμοκρασίας, την προσωπική υγιεινή, την αποφυγή επιμόλυνσης και την αποφυγή τροφίμων υψηλού κινδύνου. Οι διαφορές στη συμπεριφορά αποδόθηκαν σε πολιτισμικούς και κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες που καθορίζουν το πώς μεταφράζεται η θεωρητική γνώση σε πράξη.
Το δείγμα περιλάμβανε εγκύους γυναίκες ηλικίας 18–45 ετών, οι οποίες βρίσκονταν στο τρίτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης τους και συμμετείχαν εθελοντικά σε νοσοκομεία αστικών περιοχών. Συνολικά, πάνω από 1.600 γυναίκες απάντησαν σε ερωτηματολόγιο που αξιολογούσε τη γνώση, τη στάση και τις πρακτικές τους γύρω από την ασφάλεια των τροφίμων. Μετά τον καθαρισμό των δεδομένων, η τελική ανάλυση βασίστηκε σε 1.623 ολοκληρωμένες απαντήσεις.
Η στατιστική ανάλυση ανέδειξε ότι η γνώση γύρω από την ασφάλεια των τροφίμων συνδέεται θετικά με πιο υπεύθυνες στάσεις και συμπεριφορές. Ωστόσο, η επίδραση αυτή διαφέρει ανάλογα με τον τύπο της συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, οι γυναίκες με υψηλότερη ενημέρωση για τους κινδύνους τροφίμων έδειξαν καλύτερη επίδοση στον έλεγχο θερμοκρασίας και στη σωστή ψύξη, ενώ άλλες εστίασαν περισσότερο στην προσωπική καθαριότητα και στην αποφυγή τροφίμων που θεωρούνται επικίνδυνα, όπως ωμά αυγά, μη παστεριωμένα γαλακτοκομικά ή κρέας που δεν έχει ψηθεί επαρκώς.
Η έρευνα καταλήγει ότι η σχέση ανάμεσα στη γνώση και την πράξη δεν είναι γραμμική ούτε καθολική, αλλά εξαρτάται από τις αντιλήψεις, τις κοινωνικές συνθήκες και τις πηγές πληροφόρησης που εμπιστεύονται οι γυναίκες, κυρίως τους επαγγελματίες υγείας. Η εκπαίδευση κατά την εγκυμοσύνη, όταν παρέχεται με στοχευμένο, απλό και πολιτισμικά προσαρμοσμένο τρόπο, μπορεί να βελτιώσει ουσιαστικά τις πρακτικές ασφαλείας.
Η μελέτη προτείνει την ενσωμάτωση σύντομων, δομημένων «ενοτήτων ασφάλειας τροφίμων» στις προγεννητικές επισκέψεις, διάρκειας 10–15 λεπτών, ώστε να παρέχονται πρακτικές οδηγίες βασισμένες στις αρχές του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τα «Πέντε Κλειδιά της Ασφαλούς Τροφής». Παράλληλα, συνιστάται η εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας ώστε να επικοινωνούν αυτές τις πληροφορίες με κατανοητό και μη τεχνικό τρόπο.
Σε θεωρητικό επίπεδο, η έρευνα επιβεβαιώνει ότι το μοντέλο γνώσης–στάσης–πρακτικής (KAP) δεν είναι απόλυτο, αλλά μεταβάλλεται ανάλογα με το πολιτισμικό και κοινωνικό πλαίσιο. Η στάση λειτουργεί ως κρίσιμος διαμεσολαβητής, εξηγώντας γιατί η γνώση δεν οδηγεί πάντα σε σωστή συμπεριφορά. Η κατανόηση αυτών των διαφορών είναι απαραίτητη για τον σχεδιασμό πολιτικών δημόσιας υγείας που λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε κοινωνίας.
Παρά τους περιορισμούς της —όπως η χρήση αυτοαναφερόμενων στοιχείων και η επικέντρωση σε αστικές περιοχές— η μελέτη προσφέρει πολύτιμα δεδομένα για τον σχεδιασμό στοχευμένων παρεμβάσεων. Οι συγγραφείς προτείνουν μελλοντικές έρευνες με μεγαλύτερη γεωγραφική κάλυψη και παρατήρηση σε πραγματικές συνθήκες, ώστε να επιβεβαιωθεί ο τρόπος με τον οποίο η γνώση μετατρέπεται σε ασφαλή καθημερινή πρακτική.
