Δύο γαλακτωματοποιητές που χρησιμοποιούνται ευρέως σε επεξεργασμένα τρόφιμα βρέθηκαν να προκαλούν διαταραχές στον εντερικό φραγμό και ενεργοποίηση φλεγμονωδών μηχανισμών σε νέα εργαστηριακή μελέτη. Πρόκειται για τη λεκιθίνη σόγιας και τους εστέρες διακετυλοτρυγικού οξέος μονογλυκεριδίων και διγλυκεριδίων, γνωστούς ως DATEM. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα αποτελέσματα δείχνουν την ανάγκη για ευρύτερη αξιολόγηση της ασφάλειας των πρόσθετων τροφίμων, η οποία θα λαμβάνει υπόψη και την επίδρασή τους στον εντερικό φραγμό.
Η μελέτη έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή δεν βασίστηκε αποκλειστικά σε καλλιέργειες απλών κυττάρων. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μοντέλα εντέρου σε μικροτσίπ, οργανοειδή ανθρώπινου παχέος εντέρου που προέρχονταν από ενήλικα βλαστοκύτταρα και πειράματα σε ποντίκια. Και στα διαφορετικά μοντέλα παρατηρήθηκαν ενδείξεις διαταραχής της λειτουργίας του επιθηλιακού φραγμού, με τις επιδράσεις να εμφανίζονται ανάλογα με τη δόση.
Τι συνέβη στο έντερο
Ο εντερικός φραγμός αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα συστήματα άμυνας του οργανισμού. Τα κύτταρα που επενδύουν το έντερο είναι στενά συνδεδεμένα μεταξύ τους και επιτρέπουν τη διέλευση θρεπτικών συστατικών, περιορίζοντας παράλληλα την είσοδο ανεπιθύμητων ουσιών και μικροοργανισμών στους ιστούς. Στη συγκεκριμένη μελέτη, η έκθεση στη λεκιθίνη σόγιας και στο DATEM μείωσε την αντίσταση του επιθηλιακού φραγμού και προκάλεσε αποδιοργάνωση της πρωτεΐνης ζονουλίνης 1, ενός συστατικού που συμβάλλει στη διατήρηση των στενών συνδέσεων μεταξύ των κυττάρων.Παράλληλα, οι αναλύσεις της γονιδιακής έκφρασης και των πρωτεϊνών έδειξαν ενεργοποίηση μονοπατιών που συνδέονται με τη φλεγμονή, μεταξύ άλλων του TNF και του NF-κB, καθώς και μηχανισμών κυτταρικού στρες και απόπτωσης. Η λεκιθίνη σόγιας συνδέθηκε επιπλέον με οξειδωτικό στρες. Οι ερευνητές εντόπισαν ακόμη αυξημένη παραγωγή προφλεγμονωδών κυτταροκινών και ενδείξεις ενεργοποίησης ανοσολογικών μηχανισμών.
Το εύρημα που αφορά τις αλλεργίες είναι επίσης αξιοσημείωτο. Η λεκιθίνη σόγιας αύξησε τα επίπεδα IgE σε ποντίκια που έλαβαν το πρόσθετο μέσω της τροφής, ενώ το DATEM ενίσχυσε την παραγωγή IgE σε ανθρώπινα μονοπύρηνα κύτταρα του περιφερικού αίματος όταν αυτά διεγέρθηκαν με IL-4. Η IgE είναι βασικό αντίσωμα στους μηχανισμούς πολλών αλλεργικών αντιδράσεων. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα αποτελέσματα δημιουργούν την υπόθεση πως τέτοιες ουσίες μπορεί να επηρεάζουν την ανοσολογική ισορροπία και να συμβάλλουν στην επιδείνωση αλλεργικών ή φλεγμονωδών καταστάσεων.
Γιατί ζητούν αλλαγές στους ελέγχους
Το σημαντικότερο σημείο της έρευνας δεν είναι ότι αποδεικνύει πως η κατανάλωση των συγκεκριμένων πρόσθετων προκαλεί ασθένεια στους ανθρώπους. Δεν ήταν μελέτη σε ανθρώπους και τα αποτελέσματα προέρχονται από εργαστηριακά μοντέλα, οργανοειδή και πειράματα σε ζώα. Επομένως, δεν μπορεί να εξαχθεί από αυτήν το συμπέρασμα ότι οι καταναλωτές που τρώνε τρόφιμα με λεκιθίνη σόγιας ή DATEM θα εμφανίσουν βλάβη στον εντερικό φραγμό ή αλλεργία.
Αυτό ακριβώς όμως είναι που οι ερευνητές θεωρούν σημαντικό για την αξιολόγηση της ασφάλειας. Οι παραδοσιακές τοξικολογικές αξιολογήσεις δεν έχουν σχεδιαστεί πάντοτε ώστε να εξετάζουν με την ίδια λεπτομέρεια τις επιδράσεις ενός πρόσθετου στη λειτουργία του εντερικού επιθηλίου, στο μικροβίωμα και στις ανοσολογικές αποκρίσεις. Η νέα μελέτη έρχεται να προστεθεί σε προηγούμενες έρευνες που έχουν επίσης εντοπίσει πιθανές επιδράσεις γαλακτωματοποιητών στον εντερικό φραγμό. Για παράδειγμα, μελέτη του 2023 είχε βρει ότι οι πολυσορβικές ενώσεις E432 και E433 μπορούσαν να επηρεάσουν την ακεραιότητα των κυττάρων του εντερικού επιθηλίου σε εργαστηριακά μοντέλα. Παράλληλα, μια πρόσφατη ανασκόπηση του 2026 επισημαίνει ότι οι επιδράσεις των γαλακτωματοποιητών μπορεί να εξαρτώνται από τη δόση, το είδος της ουσίας, το μικροβίωμα και τα χαρακτηριστικά κάθε οργανισμού, ενώ τα δεδομένα από πειραματικά μοντέλα δεν μεταφράζονται αυτομάτως σε επιπτώσεις στον άνθρωπο.
Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία επειδή οι γαλακτωματοποιητές χρησιμοποιούνται σε μεγάλη γκάμα τροφίμων, μεταξύ άλλων σε προϊόντα όπως φυστικοβούτυρο και άλλα επεξεργασμένα τρόφιμα, όπου συμβάλλουν στη σταθερότητα, την υφή και την ομοιομορφία του προϊόντος. Η επιστημονική συζήτηση επομένως δεν αφορά την απαγόρευση ενός συγκεκριμένου πρόσθετου, αλλά το κατά πόσο οι μελλοντικές αξιολογήσεις θα πρέπει να ενσωματώνουν περισσότερα δεδομένα για το έντερο, το μικροβίωμα και το ανοσοποιητικό σύστημα.
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στις 8 Αυγούστου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Allergy.
