Η νέα ρυθμιστική πρωτοβουλία στοχεύει στον έλεγχο της κερεουλίδης, που έχει συνδεθεί με πρόσφατες ανακλήσεις βρεφικών προϊόντων στην Ευρώπη
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά στη διαμόρφωση νέας νομοθεσίας που θα απαιτεί συστηματικούς ελέγχους για την παρουσία της κερεουλίδης (cereulide), μιας ισχυρής τοξίνης που παράγεται από το βακτήριο Bacillus cereus, σε προϊόντα βρεφικής διατροφής όπως τα βρεφικά γάλατα και τα σκευάσματα πρώτης ηλικίας. Η πρωτοβουλία έρχεται σε συνέχεια πρόσφατων περιστατικών ανάκλησης προϊόντων σε πολλές χώρες, μετά τον εντοπισμό της συγκεκριμένης τοξίνης σε πρώτες ύλες που χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία βρεφικών τροφών, γεγονός που προκάλεσε ευρεία κινητοποίηση των αρχών ασφάλειας τροφίμων σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Η κερεουλίδη είναι μια θερμοανθεκτική τοξίνη, πράγμα που σημαίνει ότι δεν καταστρέφεται εύκολα ακόμη και σε υψηλές θερμοκρασίες παρασκευής, όπως αυτές που χρησιμοποιούνται στο ζεστό νερό για την ανασύσταση της σκόνης βρεφικού γάλακτος. Η δράση της σχετίζεται κυρίως με οξεία γαστρεντερικά συμπτώματα, όπως έντονη ναυτία και εμετός, τα οποία μπορεί να εμφανιστούν μέσα σε λίγες ώρες από την κατανάλωση. Στα βρέφη, ο κίνδυνος είναι αυξημένος λόγω της περιορισμένης φυσιολογικής αντοχής τους στην αφυδάτωση και στις ηλεκτρολυτικές διαταραχές, που μπορεί να προκύψουν ως επιπλοκή επαναλαμβανόμενων εμετών.
Οι ανακλήσεις βρεφικών γαλάτων και η πίεση για ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο ελέγχων
Η ανάγκη για νέα νομοθετική παρέμβαση συνδέεται άμεσα με τις πρόσφατες πολλαπλές ανακλήσεις βρεφικών γαλάτων σε ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες ενεργοποιήθηκαν μετά τον εντοπισμό κερεουλίδης σε συγκεκριμένες παρτίδες προϊόντων διαφορετικών εταιρειών και σε κοινά χρησιμοποιούμενες πρώτες ύλες. Οι ανακλήσεις αυτές αφορούσαν προϊόντα που διακινήθηκαν σε πολλές αγορές, γεγονός που ανέδειξε τη διασυνοριακή διάσταση του ζητήματος και την ανάγκη για πιο ενιαία προσέγγιση στην αξιολόγηση κινδύνου. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων έχει ήδη προχωρήσει σε ταχεία επιστημονική αξιολόγηση κινδύνου, καθορίζοντας ενδεικτικές τιμές αναφοράς για την έκθεση των βρεφών στην κερεουλίδη, με στόχο να υποστηριχθούν οι αποφάσεις διαχείρισης κινδύνου από τις αρμόδιες αρχές. Στο πλαίσιο αυτό, έχουν οριστεί επίπεδα συγκέντρωσης στα βρεφικά σκευάσματα πάνω από τα οποία ενδέχεται να προκύψει υπέρβαση των ασφαλών ορίων πρόσληψης, με βάση συντηρητικά σενάρια κατανάλωσης που αντανακλούν την υψηλή πρόσληψη γάλακτος από βρέφη. Η συζήτηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο εστιάζει πλέον στην καθιέρωση υποχρεωτικών ελέγχων για την παρουσία της τοξίνης σε κάθε στάδιο της παραγωγικής αλυσίδας, από τις πρώτες ύλες έως το τελικό προϊόν. Το ζητούμενο είναι να ενισχυθεί η ιχνηλασιμότητα και να μειωθεί ο κίνδυνος διασποράς επιμολυσμένων παρτίδων σε διαφορετικές χώρες πριν εντοπιστεί το πρόβλημα.
Ρυθμιστική κατεύθυνση και στόχος η πρόληψη αντί της αντίδρασης
Η νέα νομοθετική προσέγγιση κινείται προς την κατεύθυνση της προληπτικής ασφάλειας τροφίμων, με έμφαση στον εντοπισμό κινδύνων πριν φτάσουν στον καταναλωτή. Η εμπειρία από τα πρόσφατα περιστατικά έδειξε ότι η παρουσία της κερεουλίδης σε κοινές πρώτες ύλες μπορεί να οδηγήσει σε ταυτόχρονες επιμολύνσεις σε πολλαπλές γραμμές παραγωγής, γεγονός που καθιστά πιο δύσκολη την άμεση διαχείριση του κινδύνου. Παράλληλα, οι αρχές εξετάζουν τη δυνατότητα ενσωμάτωσης της κερεουλίδης σε ευρύτερα συστήματα παρακολούθησης βιολογικών τοξινών στα τρόφιμα, καθώς μέχρι σήμερα δεν υπήρχαν ενιαία υποχρεωτικά όρια ελέγχου σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη συγκεκριμένη ουσία. Η απουσία τέτοιων ορίων έχει επισημανθεί ως παράγοντας που δυσχεραίνει την ταχεία λήψη αποφάσεων σε περιπτώσεις πιθανής επιμόλυνσης.
Η προτεινόμενη νομοθεσία αναμένεται να επηρεάσει τόσο τους παραγωγούς βρεφικών τροφών όσο και τους προμηθευτές πρώτων υλών, καθώς θα απαιτείται συστηματικός έλεγχος και τεκμηρίωση συμμόρφωσης πριν την κυκλοφορία προϊόντων στην αγορά. Στόχος είναι η ενίσχυση της εμπιστοσύνης στο σύστημα ασφάλειας τροφίμων, ιδιαίτερα σε έναν τομέα που αφορά έναν από τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς, τα βρέφη.
