Η παρουσία χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται ως επιβραδυντικά φλόγας στην τροφική αλυσίδα βρίσκεται ξανά στο μικροσκόπιο της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων, η οποία δημοσίευσε επικαιροποιημένη επιστημονική αξιολόγηση για μια ομάδα νεότερων και αναδυόμενων βρωμιωμένων επιβραδυντικών φλόγας. Η αξιολόγηση επικαιροποιεί την προηγούμενη γνώμη της EFSA από το 2012 και ενσωματώνει νεότερα στοιχεία σχετικά με την παρουσία των ουσιών στα τρόφιμα, την τοξικότητά τους και την έκθεση του ανθρώπου. Το βασικό συμπέρασμα δεν είναι ότι όλες οι ουσίες της ομάδας παρουσιάζουν τον ίδιο κίνδυνο. Από τις 27 ουσίες που εξετάστηκαν, τα διαθέσιμα δεδομένα επέτρεψαν την αξιολόγηση του κινδύνου μόνο για ένα περιορισμένο μέρος τους, ενώ για τις περισσότερες δεν υπάρχουν ακόμη αρκετές πληροφορίες ώστε να πραγματοποιηθεί πλήρης εκτίμηση. Η EFSA κατέληξε ότι η διατροφική έκθεση σε τρεις από τις ουσίες που αξιολογήθηκαν δεν εγείρει ανησυχία για την υγεία, όμως τα σημαντικά κενά δεδομένων περιορίζουν την εικόνα για τις υπόλοιπες.
Πώς φτάνουν στα τρόφιμα
Τα βρωμιωμένα επιβραδυντικά φλόγας είναι μια ευρεία κατηγορία χημικών ουσιών που έχουν χρησιμοποιηθεί σε διάφορα προϊόντα και υλικά με στόχο να μειώνουν την ευκολία ανάφλεξης και την εξάπλωση της φωτιάς. Το ενδιαφέρον για την ασφάλεια των τροφίμων προκύπτει επειδή ορισμένες από αυτές τις ουσίες είναι ανθεκτικές στο περιβάλλον και μπορούν να μετακινηθούν από προϊόντα και υλικά στο περιβάλλον και τελικά στην τροφική αλυσίδα. Η έκθεση μέσω της διατροφής δεν αφορά απαραίτητα ένα συγκεκριμένο τρόφιμο. Οι ουσίες μπορούν να ανιχνευθούν σε διαφορετικά σημεία της τροφικής αλυσίδας, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τρόφιμα με υψηλότερη περιεκτικότητα σε λιπαρά, καθώς ορισμένες βρωμιωμένες ενώσεις έχουν την τάση να συσσωρεύονται στους λιπώδεις ιστούς. Η παρουσία τους στα τρόφιμα συνδέεται με τη γενικότερη περιβαλλοντική διασπορά των χημικών αυτών ουσιών και όχι με τη σκόπιμη χρήση τους ως συστατικών τροφίμων. Η νέα αξιολόγηση έχει επομένως σημασία επειδή εξετάζει ουσίες που αντικατέστησαν παλαιότερα επιβραδυντικά φλόγας, για ορισμένα από τα οποία υπήρχαν ήδη ανησυχίες σχετικά με την επίμονη παρουσία τους στο περιβάλλον και τη δυνατότητα συσσώρευσης στον οργανισμό. Η αντικατάσταση μιας χημικής ουσίας από μια άλλη δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η νέα ουσία παρουσιάζει χαμηλότερο κίνδυνο, γεγονός που εξηγεί γιατί η EFSA εξετάζει ξεχωριστά τα διαθέσιμα δεδομένα για τις νεότερες ενώσεις.
Τα κενά στα δεδομένα
Το σημαντικότερο ζήτημα που αναδεικνύεται από την αξιολόγηση είναι πόσο περιορισμένες παραμένουν οι επιστημονικές πληροφορίες για αρκετές από τις νεότερες ουσίες. Για να εκτιμηθεί με αξιοπιστία ένας χημικός κίνδυνος μέσω των τροφίμων χρειάζονται δεδομένα τόσο για την πραγματική παρουσία μιας ουσίας στα τρόφιμα όσο και για την απορρόφηση, τον μεταβολισμό, την τοξικότητα και την έκθεση του πληθυσμού. Όταν αυτά τα δεδομένα λείπουν, οι επιστήμονες δεν μπορούν να καταλήξουν εύκολα σε ένα σαφές επίπεδο κινδύνου. Η απουσία πλήρους αξιολόγησης δεν ισοδυναμεί με απόδειξη ότι μια ουσία είναι επικίνδυνη, αλλά ούτε και με απόδειξη ότι είναι ασφαλής. Στην περίπτωση των συγκεκριμένων βρωμιωμένων επιβραδυντικών φλόγας, η EFSA υπογραμμίζει ακριβώς αυτή την αβεβαιότητα, καθώς για μεγάλο μέρος των ουσιών που εξετάστηκαν τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούν για ολοκληρωμένη εκτίμηση κινδύνου.
Η νέα γνώμη αποτελεί την πέμπτη επικαιροποιημένη αξιολόγηση της EFSA για διαφορετικές ομάδες βρωμιωμένων επιβραδυντικών φλόγας, καθώς η ευρωπαϊκή αρχή συνεχίζει να ενσωματώνει νέα δεδομένα που έχουν προκύψει μετά τις προηγούμενες αξιολογήσεις. Η διαδικασία αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για τις ουσίες που εμφανίζονται ως αντικαταστάτες παλαιότερων χημικών, καθώς η χρήση τους μπορεί να έχει επεκταθεί πριν υπάρξει αντίστοιχα εκτεταμένο σύνολο δεδομένων για την παρουσία και την τοξικολογική τους συμπεριφορά.
Για τους καταναλωτές, η αξιολόγηση δεν αποτελεί προειδοποίηση ότι τα τρόφιμα στην Ευρώπη είναι γενικά επικίνδυνα λόγω αυτών των ουσιών. Αποτελεί κυρίως μια καταγραφή του τι γνωρίζει σήμερα η επιστήμη και, εξίσου σημαντικό, του τι δεν γνωρίζει ακόμη. Η EFSA επισημαίνει ότι για τρεις ουσίες η εκτιμώμενη διατροφική έκθεση δεν δημιουργεί ανησυχία, ενώ για τις υπόλοιπες απαιτούνται περισσότερα στοιχεία ώστε να περιοριστούν οι επιστημονικές αβεβαιότητες.
