Κάθε φορά που η EFSA ορίζει μια αποδεκτή ημερήσια πρόσληψη για ένα πρόσθετο, ένα φυτοφάρμακο ή έναν ρύπο, ξεκινά συνήθως από τη μεγαλύτερη δόση που δεν προκάλεσε βλάβη σε πειραματόζωα και τη διαιρεί με το 100. Ο συντελεστής αυτός προτάθηκε το 1954 από τους Αμερικανούς τοξικολόγους Lehman και Fitzhugh και υιοθετήθηκε το 1958 από την Κοινή Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων του FAO και του ΠΟΥ για τα Πρόσθετα Τροφίμων (JECFA). Συνδυάζει έναν παράγοντα 10 για τις διαφορές ανάμεσα στα ζώα και τον άνθρωπο και έναν ακόμη παράγοντα 10 για τις διαφορές ανάμεσα στους ανθρώπους. Στην επικαιροποιημένη καθοδήγησή της για τις προκαθορισμένες τιμές και τους συντελεστές αβεβαιότητας, που δημοσιεύθηκε στις 27 Οκτωβρίου, η Επιστημονική Επιτροπή της EFSA διατηρεί τον συντελεστή 100. Ζητά όμως να συγκληθεί διεθνής ομάδα εμπειρογνωμόνων που θα εξετάσει εκ νέου την επιστημονική του βάση.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Χοιρινό ή μοσχαρίσιο κρέας; Σε ποιο εντοπίστηκε μεγαλύτερη μικροβιακή επιβάρυνση κατά την επεξεργασία
Το νέο κείμενο αντικαθιστά την καθοδήγηση του 2012 και αφορά τις τιμές που χρησιμοποιούν οι επιστημονικές ομάδες της EFSA όταν δεν υπάρχουν πραγματικά μετρημένα δεδομένα. Τέτοιες τιμές είναι το σωματικό βάρος των ανθρώπων και των ζώων, η πρόσληψη τροφής και ζωοτροφών και οι συντελεστές που μετατρέπουν τη συγκέντρωση μιας ουσίας στην τροφή των πειραματόζωων σε ημερήσια δόση. Η Επιτροπή ξεκαθαρίζει ότι οι προκαθορισμένες τιμές περιγράφουν τυπικές συνθήκες και δεν είναι κατ’ ανάγκη συντηρητικές, ενώ οι συντελεστές αβεβαιότητας τείνουν να είναι. Το σχέδιο είχε τεθεί σε δημόσια διαβούλευση από τις 12 Μαρτίου έως τις 14 Μαΐου 2026.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νέα όρια υπολειμμάτων για έξι φυτοφάρμακα σε ακτινίδια, σταφύλια, κεράσια και δημητριακά από τις 5 Νοεμβρίου (πίνακας)
Σύμφωνα με την Επιτροπή, μια αλλαγή στον συντελεστή 100 θα απαιτούσε διεθνή συμφωνία, επειδή χρησιμοποιείται παγκοσμίως. Γι’ αυτό η επανεξέτασή του μπορεί να γίνει μόνο σε συνεργασία με άλλους εθνικούς και διεθνείς φορείς αξιολόγησης κινδύνου. Μέχρι τότε, όταν υπάρχουν δεδομένα για το πώς μια συγκεκριμένη ουσία απορροφάται, μεταβολίζεται ή δρα στον οργανισμό, οι αξιολογητές μπορούν να αντικαταστήσουν τμήματα του συντελεστή με τιμές ειδικές για την ουσία. Η Επιτροπή προτείνει επίσης να διερευνηθεί η χρήση πιθανοτικών προσεγγίσεων στη συνολική αξιολόγηση κινδύνου.
Αλλαγές υπάρχουν και σε άλλους συντελεστές. Για τη μετάβαση από μελέτες 90 ημερών σε μακροχρόνια έκθεση, η Επιτροπή επιβεβαιώνει τον συντελεστή 2, στηριζόμενη σε αναλύσεις όπως αυτή 2.200 μελετών σε αρουραίους για 436 δραστικές ουσίες φυτοφαρμάκων. Ο συντελεστής αυτός δεν πρέπει να εφαρμόζεται σε ουσίες που συσσωρεύονται στον οργανισμό. Όταν μια μελέτη δεν δείχνει δόση χωρίς επίδραση, η προτιμώμενη λύση παραμένει η προσέγγιση της δόσης αναφοράς (benchmark dose). Αν αυτή δεν είναι εφικτή, ο ιστορικός συντελεστής 3 αντικαθίσταται από συντελεστή ίσο με την απόσταση ανάμεσα στις δόσεις της κρίσιμης μελέτης. Για ελλείψεις στα διαθέσιμα δεδομένα ή για ιδιαίτερα σοβαρές επιδράσεις, η Επιτροπή δεν ορίζει προκαθορισμένη τιμή και ζητά τεκμηριωμένη κρίση ανά περίπτωση. Ως παραδείγματα αναφέρει τον πρόσθετο συντελεστή 10 που χρησιμοποιήθηκε για τα σύνθετα οργανικά ενώσεις αρσενικού το 2024 και για το oxamyl λόγω έλλειψης μελέτης αναπτυξιακής νευροτοξικότητας.
Τι αλλάζει για βρέφη και ενήλικες
Το προκαθορισμένο βάρος των 70 κιλών για τους ενήλικες παραμένει, παρότι ο ΠΟΥ χρησιμοποιεί τα 60 κιλά σε παγκόσμιο επίπεδο. Στα δεδομένα από 31 διατροφικές έρευνες σε 24 κράτη μέλη, το μέσο βάρος των ενηλίκων είναι 75,9 κιλά, 69,3 κιλά για τις γυναίκες και 84 κιλά για τους άνδρες. Τα 12 κιλά για τα νήπια ενός έως τριών ετών διατηρούνται επίσης. Καταργείται όμως η ενιαία τιμή των 5 κιλών για όλο τον πρώτο χρόνο της ζωής. Τα βρέφη χωρίζονται πλέον σε δύο ομάδες, έως τεσσάρων μηνών με μέσο βάρος 5,3 κιλά και από τεσσάρων έως 12 μηνών με 8,6 κιλά, επειδή γύρω στους τέσσερις έως έξι μήνες αρχίζει η εισαγωγή στερεών τροφών.
Για πρώτη φορά ορίζονται προκαθορισμένες τιμές για την κατανάλωση μητρικού γάλακτος και βρεφικού γάλακτος. Για το μητρικό γάλα, η μέση κατανάλωση είναι 130 mL ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα, περίπου 800 mL, και η υψηλή 200 mL, περίπου 1.200 mL. Για το βρεφικό γάλα, οι αντίστοιχες τιμές είναι 200 και 260 mL ανά κιλό την ημέρα. Αντίθετα, καταργούνται οι προκαθορισμένες τιμές για τη συνολική πρόσληψη τροφής και υγρών από τους ανθρώπους. Η ευρωπαϊκή βάση δεδομένων κατανάλωσης τροφίμων της EFSA περιλαμβάνει πλέον 65 έρευνες σε 28 χώρες με περισσότερα από 106.000 άτομα.
Η καθοδήγηση θεσπίζει και έναν κανόνα στρογγυλοποίησης για τις τιμές ασφάλειας. Οι τιμές θα στρογγυλοποιούνται σε ένα σημαντικό ψηφίο μόνο αν αυτό τις μεταβάλλει λιγότερο από 10%, διαφορετικά θα κρατούνται δύο. Έτσι, μια τιμή 14,86 γίνεται 15 και όχι 10. Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι στόχος είναι η εναρμόνιση και όχι η τυποποίηση, και ότι οι αξιολογητές μπορούν να αποκλίνουν από τις τιμές αν αιτιολογούν την επιλογή τους. Όπου η νομοθεσία επιβάλλει τιμές που δεν συμφωνούν με την επιστημονική τεκμηρίωση, προτείνει να συζητηθεί το ζήτημα με τους διαχειριστές κινδύνου. Προτείνει επίσης να δημιουργηθεί ευρωπαϊκή βάση δεδομένων για τη σύσταση και την κατανάλωση ζωοτροφών.
Η καθοδήγηση της Επιστημονικής Επιτροπής της EFSA δημοσιεύθηκε στο EFSA Journal και είναι διαθέσιμη εδώ.
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Καλλυντικά: Επηρεάζεται το IQ του παιδιού από τα χημικά συστατικά τους κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης;
- Ελλάδα – Οχήματα Ford: Ανάκληση δύο μοντέλων λόγω κινδύνου πυρκαγιάς από διαρροή καυσίμου
- Αθήνα: Πρόστιμα σε δύο μίνι μάρκετ για ληγμένα τρόφιμα
- Σέρβιραν κουλουράκια με καθαριστικό φούρνου σε σχολική εκδήλωση – Αγωγή 1 εκατομμυρίου κατά του σχολείου
- Ζυμαρικά: Το απροσδόκητο συστατικό που πρέπει να προσθέσετε στο νερό για να μην κολλήσουν και να έχουν υπέροχη γεύση
- Μπάρες πρωτεΐνης: Τι προσέχουμε στην ετικέτα πριν τις αγοράσουμε
