Πώς ένα μικροσκοπικό σύστημα έκκρισης επιτρέπει στο βακτήριο να «κλέβει» χώρο στο έντερο, απειλώντας τη δημόσια υγεία
Το Campylobacter jejuni αποτελεί σήμερα την κύρια αιτία βακτηριακής γαστρεντερίτιδας παγκοσμίως, προκαλώντας εκατοντάδες χιλιάδες λοιμώξεις ετησίως μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο και εκατομμύρια σε όλο τον κόσμο. Παρά την τεράστια επίπτωση στη δημόσια υγεία, οι επιστήμονες γνωρίζουν συγκριτικά λίγα για τους ακριβείς μηχανισμούς με τους οποίους αυτό το παθογόνο καταφέρνει να «εκτοπίσει» τα ωφέλιμα βακτήρια του εντέρου και να εγκατασταθεί με επιτυχία στον ξενιστή. Μια νέα χρηματοδότηση ύψους 850.000 λιρών από το Συμβούλιο Έρευνας Βιοτεχνολογίας και Βιολογικών Επιστημών (BBSRC) έρχεται τώρα να αλλάξει τα δεδομένα, επιτρέποντας σε μια ομάδα κορυφαίων ερευνητών να μελετήσει σε βάθος τις στρατηγικές προσαρμογής του βακτηρίου στο ανθρώπινο και ζωικό έντερο, ανοίγοντας τον δρόμο για πιο αποτελεσματικές μεθόδους πρόληψης.
Στο επίκεντρο της νέας αυτής έρευνας βρίσκεται το λεγόμενο Σύστημα Έκκρισης Τύπου VI (T6SS), το οποίο περιγράφεται από τους επιστήμονες ως ένα εξελιγμένο μοριακό «όπλο». Πολλά στελέχη του Campylobacter που συνδέονται με σοβαρές ανθρώπινες ασθένειες διαθέτουν αυτό το σύστημα, το οποίο λειτουργεί σαν μια μικροσκοπική βελόνα. Μέσω αυτής, το παθογόνο εγχέει τοξικές πρωτεΐνες (τελεστές) στα ανταγωνιστικά βακτήρια του εντέρου, εξοντώνοντάς τα και δημιουργώντας τον απαραίτητο «ζωτικό χώρο» για τον πολλαπλασιασμό του. Η ομάδα του Δρ. Ozan Gundogdu στο LSHTM, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Queen Mary του Λονδίνου, θα εξετάσει πώς αυτό το σύστημα λειτουργεί διαφορετικά στο έντερο των κοτόπουλων (όπου το βακτήριο συχνά ζει χωρίς να προκαλεί συμπτώματα) και πώς ενεργοποιείται κατά την ανθρώπινη μόλυνση, προκαλώντας έντονη φλεγμονή και διάρροια.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακλήσεις τροφίμων στην Ευρώπη: Η πρώτη εβδομάδα του 2026
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Επανάσταση στα γλυκαντικά: Βρέθηκε η απόλυτη εναλλακτική της ζάχαρης;
Η κατανόηση αυτών των μοριακών στρατηγικών είναι κρίσιμη, καθώς το Campylobacter επιδεικνύει αυξανόμενη αντοχή στα αντιβιοτικά (AMR), γεγονός που καθιστά τις παραδοσιακές θεραπείες όλο και λιγότερο αποτελεσματικές. Με την αποκάλυψη του τρόπου με τον οποίο το βακτήριο προσαρμόζεται στο περιβάλλον του εντέρου, οι ερευνητές ελπίζουν να εντοπίσουν νέους στόχους για εμβόλια και καινοτόμα αντιμικροβιακά φάρμακα που θα στοχεύουν αποκλειστικά το παθογόνο χωρίς να βλάπτουν τη φυσιολογική χλωρίδα. Όπως επισημαίνει ο Δρ. Gundogdu, ο απώτερος στόχος είναι να βρεθούν τρόποι να σταματήσει η μετάδοση του παθογόνου κατά μήκος της τροφικής αλυσίδας, ξεκινώντας από την εκτροφή των πουλερικών και φτάνοντας μέχρι την κατανάλωση από τον άνθρωπο, μειώνοντας δραστικά το μικροβιακό φορτίο στα τρόφιμα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εστιατόρια: Η υποτιμημένη συνήθης πρακτική που υπονομεύει την απόλαυση του γεύματος, σύμφωνα με έρευνα
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Καρκινογόνος χρωστική σε αιγυπτιακά μπαχαρικά που φτάνουν και στην Ελλάδα – Μολυσμένο το 100% των δειγμάτων σύμφωνα με μελέτη
Η σημασία του έργου υπογραμμίζεται από το γεγονός ότι οι λοιμώξεις από Campylobacter δεν προκαλούν μόνο πόνο και ταλαιπωρία, αλλά έχουν και τεράστιο οικονομικό κόστος, που υπολογίζεται σε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ ετησίως λόγω της απώλειας εργατοωρών και της επιβάρυνσης των συστημάτων υγείας. Επιπλέον, σε χώρες με χαμηλούς πόρους, το παθογόνο συνδέεται με καθυστέρηση της ανάπτυξης και γνωστικές διαταραχές στα παιδιά, καθιστώντας την αντιμετώπισή του παγκόσμια προτεραιότητα. Η συγκεκριμένη μελέτη αναμένεται να ρίξει φως και στο πώς το Campylobacter επηρεάζει τη συνολική μικροβιακή κοινότητα του εντέρου (microbiome), προσφέροντας στοιχεία για το αν η διατήρηση ενός υγιούς μικροβιώματος μέσω προβιοτικών ή ειδικής διατροφής μπορεί να λειτουργήσει ως φυσική ασπίδα ενάντια στη μόλυνση.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανάκληση μαμούθ: 14 τόνοι (51.000 ματσάκια) μαϊντανού αποσύρονται από την αγορά – Είναι μολυσμένος με Cyclospora cayetanensis
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Η ανακοίνωση της Nestlé για το μολυσμένο γάλα που πωλήθηκε στον μισό πλανήτη
Ένα άλλο κρίσιμο σημείο της έρευνας είναι η μελέτη της μεταβολικής ευελιξίας του βακτηρίου. Το Campylobacter jejuni έχει την ικανότητα να «αισθάνεται» τις αλλαγές στο περιβάλλον του και να προσαρμόζει τη διατροφή του ανάλογα με τα διαθέσιμα θρεπτικά συστατικά του ξενιστή. Οι ερευνητές θα χρησιμοποιήσουν προηγμένες τεχνικές γονιδιωματικής και μεταβολομικής για να χαρτογραφήσουν τα μονοπάτια που επιτρέπουν στο βακτήριο να επιβιώνει σε συνθήκες έλλειψης οξυγόνου ή αυξημένης οξύτητας. Αυτή η γνώση θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέες στρατηγικές βιοασφάλειας στις φάρμες, όπως η προσθήκη ειδικών ουσιών στο νερό ή την τροφή των ζώων που θα καθιστούν το έντερο των πουλερικών «αφιλόξενο» για το συγκεκριμένο παθογόνο.
