Ανάγκη συντονισμένης δράσης για την αντιμετώπιση των μυκοτοξινών – Έρευνα, καινοτομία και κανονιστικά πλαίσια για παγκόσμια ασφάλεια τροφίμων
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Toxins με τίτλο «New Insights into Mycotoxin Contamination, Detection, and Mitigation in Food and Feed Systems» εξετάζει συνολικά το ζήτημα της μόλυνσης των τροφίμων και ζωοτροφών από μυκοτοξίνες, την ανίχνευσή τους και τις σύγχρονες στρατηγικές περιορισμού τους.
Οι μυκοτοξίνες είναι δευτερογενείς μεταβολίτες μυκήτων, με ισχυρή τοξική δράση για τον άνθρωπο και τα ζώα. Προκαλούν καρκινογένεση, ηπατοτοξικότητα, νευροτοξικότητα και ορμονικές διαταραχές. Το πρόβλημα επιτείνεται λόγω της κλιματικής αλλαγής, που ενισχύει την ανάπτυξη μυκοτοξινογόνων μυκήτων, μετατοπίζοντας τη γεωγραφική τους εξάπλωση προς τα βόρεια. Παγκόσμιες έρευνες δείχνουν ότι έως και 80% των καλλιεργειών παρουσιάζουν κάποιας μορφής μόλυνση, κυρίως από είδη Fusarium.
Η μελέτη παρουσιάζει τα ευρωπαϊκά και αμερικανικά όρια για τις κυριότερες μυκοτοξίνες (αφλατοξίνες, ωχρατοξίνη Α, δεοξυνιβαλενόλη, ζεαραλενόνη, φουμονισίνες, πατουλίνη, εργοταλκαλοειδή και άλλες), όπως καθορίζονται από τους κανονισμούς της ΕΕ και της FDA. Η μόλυνση μπορεί να προκύψει σε όλα τα στάδια της παραγωγικής αλυσίδας – από το χωράφι μέχρι την αποθήκευση και επεξεργασία. Οι σημαντικότεροι μύκητες ανήκουν στα γένη Aspergillus, Fusarium, Alternaria, Penicillium και Claviceps. Η εμφάνιση και η παραγωγή μυκοτοξινών εξαρτώνται από θερμοκρασία, υγρασία, pH, και φυσιολογική κατάσταση του μύκητα.
Ειδικά για την Κροατία, που χρησιμοποιείται ως μελέτη περίπτωσης, καταγράφεται κυριαρχία των Fusarium τοξινών στα δημητριακά. Η αυξημένη παρουσία αφλατοξινών σε περιόδους ξηρασίας συνδέεται άμεσα με υψηλές θερμοκρασίες. Αναφέρεται επίσης μεταφορά των τοξινών στα ζωικά προϊόντα, όπως γάλα και κρέας, ιδίως μέσω μολυσμένων ζωοτροφών.
Οι τεχνικές ανίχνευσης περιλαμβάνουν τη χρωματογραφία υγρής φάσης με φασματομετρία μάζας (LC-MS/MS), η οποία αντικατέστησε τις κλασικές ELISA. Νεότερες προσεγγίσεις χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη, απεικονιστικά και βιοαισθητήρια συστήματα, καθώς και ταχείες μεθόδους πεδίου όπως τα lateral flow assays.
Οι στρατηγικές περιορισμού διακρίνονται σε προληπτικές (καλλιεργητικές πρακτικές, επιλογή ανθεκτικών ποικιλιών, σωστή αποθήκευση) και επεμβατικές μετά τη συγκομιδή. Στις φυσικές μεθόδους περιλαμβάνονται ο καθαρισμός, η διαλογή, ο έλεγχος θερμοκρασίας και υγρασίας, και θερμικές ή μη θερμικές επεξεργασίες. Οι χημικές μέθοδοι (αμμωνία, οξέα, υπεροξείδιο υδρογόνου, όζον) μπορούν να μειώσουν αποτελεσματικά ορισμένες τοξίνες, αλλά υπόκεινται σε περιορισμούς ασφαλείας. Οι βιολογικές προσεγγίσεις βασίζονται σε βακτήρια γαλακτικού οξέος, ζύμες και ένζυμα που δεσμεύουν ή αποδομούν τις μυκοτοξίνες.
Το άρθρο αναλύει και τις καινοτόμες τεχνικές που βρίσκονται υπό ανάπτυξη. Περιλαμβάνουν φυτικά εκχυλίσματα και αιθέρια έλαια με αντιμυκητιακή δράση, νανοτεχνολογία για ελεγχόμενη απελευθέρωση φυσικών αντιμυκοτοξικών ουσιών ή χρήση ανόργανων νανοσωματιδίων, γενετική μηχανική για την ανάπτυξη ανθεκτικών φυτών μέσω RNAi και CRISPR, καθώς και τεχνολογίες αντισωμάτων για στοχευμένη απομάκρυνση τοξινών.
Νεότερες φυσικές μέθοδοι μη θερμικής επεξεργασίας όπως ψυχρό πλάσμα, μικροκύματα, υπεριώδης ακτινοβολία, παλμικό φως, ακτίνες γάμμα και παλμικά ηλεκτρικά πεδία επιτυγχάνουν αποικοδόμηση μυκοτοξινών χωρίς να υποβαθμίζουν το προϊόν. Η απόδοση εξαρτάται από τον τύπο τοξίνης, τη δόση και τον χρόνο έκθεσης, ενώ απαιτείται περαιτέρω έλεγχος των παραγόμενων υποπροϊόντων.
Στο συμπέρασμα, η μελέτη τονίζει ότι οι μυκοτοξίνες αποτελούν διαρκή παγκόσμια απειλή για την ασφάλεια τροφίμων και ζωοτροφών. Οι παραδοσιακές μέθοδοι προσφέρουν μερική προστασία, όμως η μελλοντική αποτελεσματική αντιμετώπιση βασίζεται στον συνδυασμό τεχνολογικών καινοτομιών, βιοτεχνολογίας και αυστηρών κανονιστικών πλαισίων για τη διασφάλιση της δημόσιας υγείας.
Για να διαβάσετε ολόκληρη τη μελέτη πατήστε στον σύνδεσμο https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12567597/
