Μια προτεινόμενη νομοθετική αλλαγή στις ΗΠΑ, η οποία παρουσιάζεται ως προσπάθεια να δημιουργηθεί ένα πιο ενιαίο πλαίσιο για την ασφάλεια των τροφίμων, ενδέχεται να έχει πολύ ευρύτερες συνέπειες. Η διάταξη που προβλέπει την υπερίσχυση της ομοσπονδιακής νομοθεσίας έναντι των πολιτειακών κανόνων θα μπορούσε να ακυρώσει εκατοντάδες υφιστάμενες απαιτήσεις για τα τρόφιμα, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει αντίστοιχος ομοσπονδιακός κανόνας για να τις αντικαταστήσει. Αυτό είναι το βασικό εύρημα νέας ανάλυσης της Κλινικής Δικαίου Τροφίμων και Πολιτικής του Harvard Law School για το προτεινόμενο νομοσχέδιο FRESH Act. Η πρόταση αφορά το FDA Review and Evaluation of Safe, Healthy, and Affordable Foods Act, γνωστό ως FRESH Act, και έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία αρκετές αμερικανικές Πολιτείες έχουν θεσπίσει ή εξετάζουν δικούς τους περιορισμούς για συστατικά και χημικές ουσίες στα τρόφιμα. Η συζήτηση ξεκίνησε σε μεγάλο βαθμό από τις απαγορεύσεις συγκεκριμένων πρόσθετων στην Καλιφόρνια και επεκτάθηκε σε πολλές άλλες Πολιτείες. Παράλληλα, οι υποστηρικτές της ομοσπονδιακής εναρμόνισης υποστηρίζουν ότι οι διαφορετικοί κανόνες από Πολιτεία σε Πολιτεία δημιουργούν ένα κατακερματισμένο κανονιστικό περιβάλλον για τις επιχειρήσεις τροφίμων.
Δεν αφορά μόνο τα πρόσθετα
Το στοιχείο που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία στην ανάλυση του Harvard είναι το εύρος της διάταξης περί ομοσπονδιακής υπερίσχυσης. Όπως είναι διατυπωμένο το νομοσχέδιο, θα μπορούσε να υπερισχύσει κάθε πολιτειακής απαίτησης ή απαγόρευσης που αφορά τη χρήση, την επισήμανση, την πώληση ή την εμπορία τροφίμων, προσθέτων και ακόμη και φυσικά απαντώμενων ρύπων. Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η υπερίσχυση δεν φαίνεται να εξαρτάται από την ύπαρξη ενός αντίστοιχου ομοσπονδιακού κανόνα. Έτσι, το ζήτημα ξεπερνά τις απαγορεύσεις πρόσθετων που έχουν βρεθεί στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Η ανάλυση αναφέρει ως πιθανούς επηρεαζόμενους κανόνες τις απαιτήσεις για προειδοποιήσεις αλλεργιογόνων, τις ενδείξεις για τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε νάτριο ή πρόσθετα σάκχαρα, τους κανόνες επισήμανσης φυτικών και καλλιεργημένων πρωτεϊνών, αλλά και τα όρια για βαρέα μέταλλα και PFAS σε υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα. Στο πεδίο περιλαμβάνονται επίσης απαιτήσεις για τον έλεγχο ρύπων σε βρεφικές τροφές.
Ακόμη πιο σημαντικό για την καθημερινή ασφάλεια των τροφίμων είναι ότι η πιθανή αλλαγή δεν σταματά στις συσκευασίες και στις ετικέτες. Σύμφωνα με την ανάλυση, μπορεί να επηρεαστούν οι πολιτειακοί και τοπικοί κώδικες ασφάλειας τροφίμων, οι άδειες λειτουργίας, οι επιθεωρήσεις εστιατορίων και καταστημάτων τροφίμων, ακόμη και οι απαιτήσεις για την ανάρτηση βαθμολογιών υγιεινής στα εστιατόρια. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι λεγόμενες «οικιακές» επιχειρήσεις τροφίμων, δηλαδή μικρές επιχειρήσεις που παρασκευάζουν τρόφιμα σε οικιακές κουζίνες και λειτουργούν με ειδικούς πολιτειακούς κανόνες.
Ποιος θα ελέγχει την ασφάλεια των τροφίμων
Το Harvard επισημαίνει ότι στις ΗΠΑ η ασφάλεια των τροφίμων βασίζεται εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα σε ένα σύστημα συνεργασίας μεταξύ ομοσπονδιακού κράτους και Πολιτειών. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση θέτει βασικά πρότυπα μέσω της Υπηρεσίας Τροφίμων και Φαρμάκων, ενώ οι Πολιτείες και οι τοπικές αρχές διατηρούν σημαντικές αρμοδιότητες για την προστασία της δημόσιας υγείας. Αυτό έχει επιτρέψει σε Πολιτείες να εφαρμόζουν αυστηρότερους κανόνες ή να αντιδρούν νωρίτερα όταν εμφανίζονται νέοι κίνδυνοι. Η ανάλυση υποστηρίζει ότι το FRESH Act θα μπορούσε να αλλάξει αυτή την ισορροπία χωρίς να μεταφέρει παράλληλα επαρκείς πόρους στην ομοσπονδιακή αρχή. Περισσότερες από 3.000 πολιτειακές, τοπικές και φυλετικές υπηρεσίες ασχολούνται σήμερα με την εποπτεία της λιανικής πώλησης τροφίμων και της εστίασης, ενώ η FDA δεν έχει σήμερα άμεση δικαιοδοσία για τα εστιατόρια και το μεγαλύτερο μέρος των χώρων λιανικής πώλησης τροφίμων. Εάν καταργούνταν οι σχετικοί πολιτειακοί κανόνες, το βάρος της εποπτείας θα μεταφερόταν στην FDA, χωρίς το νομοσχέδιο να προβλέπει αντίστοιχη αύξηση πόρων και εξουσιών.
Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα επειδή οι Πολιτείες έχουν χρησιμοποιήσει επανειλημμένα τη νομοθεσία τους ως μέσο πίεσης όταν η ομοσπονδιακή ρύθμιση καθυστερεί. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Καλιφόρνια, η οποία το 2023 απαγόρευσε τέσσερα πρόσθετα και στη συνέχεια πολλές άλλες Πολιτείες προχώρησαν σε προτάσεις για απαγορεύσεις ή προειδοποιήσεις. Σε ανάλυση που δημοσιεύτηκε στο JAMA τον Φεβρουάριο του 2026, οι Jennifer L. Pomeranz, Emily M. Broad Leib και Dariush Mozaffarian σημείωσαν ότι περισσότερες από 30 Πολιτείες είχαν προτείνει ή θεσπίσει μέτρα για συστατικά και ότι η ομοσπονδιακή προτίμηση υπέρ ενός ενιαίου πλαισίου αποτελεί πλέον κεντρικό σημείο της αντιπαράθεσης.
Η ανάλυση του Harvard προειδοποιεί ότι η ευρεία ομοσπονδιακή υπερίσχυση θα μπορούσε να περιορίσει όχι μόνο τις ρυθμιστικές αρμοδιότητες των Πολιτειών αλλά και ορισμένα μέσα που χρησιμοποιούνται σήμερα για την προστασία των καταναλωτών και την απόδοση ευθύνης σε επιχειρήσεις. Επειδή η ομοσπονδιακή νομοθεσία για τα τρόφιμα δεν προβλέπει γενικά ιδιωτικό δικαίωμα αγωγής, η κατάργηση πολιτειακών κανόνων θα μπορούσε σε ορισμένες περιπτώσεις να επηρεάσει και τις δυνατότητες καταναλωτών ή πολιτειακών αρχών να κινηθούν νομικά απέναντι σε προβληματικά προϊόντα. Η έκθεση δεν υποστηρίζει ότι κάθε πολιτειακός κανόνας είναι απαραίτητα καλύτερος από έναν ομοσπονδιακό κανόνα. Το ζήτημα που θέτει είναι πιο συγκεκριμένο. Εάν ένας νόμος καταργεί την εξουσία των Πολιτειών χωρίς να δημιουργεί παράλληλα ένα αντίστοιχο ομοσπονδιακό επίπεδο προστασίας, μπορεί να δημιουργηθεί κενό εποπτείας. Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για ζητήματα όπως οι χημικοί ρύποι, τα αλλεργιογόνα και οι έλεγχοι στα σημεία όπου τα τρόφιμα παρασκευάζονται και πωλούνται στον καταναλωτή.
