Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προτείνει τη χρήση ετικετών για την ενημέρωση των ανθρώπων σχετικά με τη χρήση αντιβιοτικών στην παραγωγή ζωικών προϊόντων
Η μικροβιακή αντοχή (AMR) αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες απειλές για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) αναζητά νέους τρόπους για να περιορίσει τη χρήση αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία. Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση του Food Compliance International, ο ΠΟΥ προτείνει την εισαγωγή ειδικής σήμανσης (labeling) στα τρόφιμα ζωικής προέλευσης ως ένα εργαλείο υψηλού αντικτύπου. Η στρατηγική πρωτοβουλία αυτή στοχεύει στο να δώσει στους ανθρώπους τη δυνατότητα να επιλέγουν προϊόντα που έχουν παραχθεί χωρίς την αλόγιστη χρήση αντιμικροβιακών ουσιών ασκώντας έτσι πίεση στη βιομηχανία για πιο βιώσιμες πρακτικές παραγωγής. Η ανησυχία πηγάζει από το γεγονός ότι ένα μεγάλο μέρος των αντιβιοτικών παγκοσμίως χρησιμοποιείται σε υγιή ζώα για την επιτάχυνση της ανάπτυξής τους ή την πρόληψη ασθενειών που οφείλονται σε κακές συνθήκες διαβίωσης. Αυτή η υπερβολική χρήση οδηγεί στη δημιουργία ανθεκτικών βακτηρίων τα οποία μπορούν να μεταφερθούν στους ανθρώπους μέσω της τροφής ή του περιβάλλοντος. Η σήμανση των τροφίμων θεωρείται ένα μέσο που θα ενισχύσει τη διαφάνεια στην εφοδιαστική αλυσίδα και θα αναδείξει τους παραγωγούς που τηρούν αυστηρά πρότυπα υγείας και ευζωίας των ζώων.
Η κατανόηση του πώς η χρήση αντιβιοτικών στη γεωργία επηρεάζει την ανθρώπινη υγεία είναι κρίσιμη για την αποδοχή των νέων μέτρων. Όταν τα ζώα λαμβάνουν αντιβιοτικά τα ευαίσθητα βακτήρια πεθαίνουν αλλά τα ανθεκτικά επιβιώνουν και πολλαπλασιάζονται. Η βακτηριακή εξέλιξη αυτή σημαίνει ότι όταν οι άνθρωποι καταναλώνουν κρέας ή γαλακτοκομικά που φέρουν αυτά τα στελέχη οι λοιμώξεις γίνονται πολύ πιο δύσκολο να θεραπευτούν καθώς τα παραδοσιακά φάρμακα χάνουν την αποτελεσματικότητά τους. Ο ΠΟΥ τονίζει ότι η σήμανση δεν πρέπει να είναι απλώς μια εθελοντική δράση του μάρκετινγκ αλλά ένα εναρμονισμένο σύστημα με σαφείς επιστημονικές προδιαγραφές. Η ρυθμιστική εναρμόνιση είναι απαραίτητη για να αποφευχθεί η σύγχυση και οι παραπλανητικοί ισχυρισμοί. Οι ετικέτες που θα αναφέρουν «παράχθηκε χωρίς τη χρήση αντιβιοτικών σημαντικών για την ανθρώπινη ιατρική» θα μπορούσαν να γίνουν το νέο πρότυπο για την ασφάλεια των τροφίμων στις διεθνείς αγορές.
Η εφαρμογή ενός τέτοιου συστήματος σήμανσης δεν στερείται δυσκολιών καθώς απαιτεί αυστηρά συστήματα ιχνηλασιμότητας και ελέγχου. Οι παραγωγικές προκλήσεις είναι μεγάλες ειδικά σε χώρες όπου η χρήση αντιβιοτικών ως αυξητικών παραγόντων παραμένει νόμιμη ή ανεξέλεγκτη. Η μετάβαση σε συστήματα παραγωγής χωρίς αντιβιοτικά απαιτεί επενδύσεις στη βελτίωση των συνθηκών υγιεινής των εκτροφών και στη χρήση εμβολίων. Επιπλέον η σήμανση ενδέχεται να επηρεάσει το διεθνές εμπόριο δημιουργώντας νέους τεχνικούς φραγμούς. Ο ΠΟΥ προτείνει η σήμανση να συνοδεύεται από εκπαιδευτικές καμπάνιες ώστε οι άνθρωποι να κατανοούν τη σημασία των επιλογών τους. Η εμπορική πολιτική θα πρέπει να προσαρμοστεί ώστε να μην αποκλείονται οι παραγωγοί από αναπτυσσόμενες χώρες αλλά να υποστηρίζονται στη βελτίωση των πρακτικών τους. Η διαφάνεια θεωρείται το κλειδί για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης μεταξύ παραγωγών και κοινού.
Η σημασία της υπεύθυνης χρήσης αντιβιοτικών
Η πρόταση του ΠΟΥ εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της προσέγγισης «Ενιαία Υγεία» (One Health) η οποία αναγνωρίζει ότι η υγεία των ανθρώπων των ζώων και του περιβάλλοντος είναι αλληλένδετη. Η υπεύθυνη διαχείριση των αντιμικροβιακών είναι ο μοναδικός τρόπος για να διασφαλίσουμε ότι αυτά τα πολύτιμα φάρμακα θα παραμείνουν αποτελεσματικά για τις μελλοντικές γενιές. Η μείωση της ζήτησης για προϊόντα που βασίζονται στην υπερβολική χρήση αντιβιοτικών είναι μια ισχυρή δύναμη αλλαγής.
Πολλές χώρες έχουν ήδη αρχίσει να υιοθετούν αυστηρότερους κανόνες. Για παράδειγμα η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει απαγορεύσει τη χρήση αντιβιοτικών για την προώθηση της ανάπτυξης εδώ και χρόνια και πρόσφατα εισήγαγε νέους περιορισμούς για την προληπτική χρήση τους. Η νομοθετική πρωτοπορία της ΕΕ χρησιμεύει ως μοντέλο για την παγκόσμια εφαρμογή της σήμανσης που προτείνει ο ΠΟΥ. Η ύπαρξη σαφών ετικετών θα επιτρέψει τη σύγκριση των προϊόντων σε παγκόσμιο επίπεδο προωθώντας τον υγιή ανταγωνισμό με γνώμονα τη δημόσια υγεία. Για να είναι αξιόπιστη η σήμανση απαιτούνται προηγμένα συστήματα παρακολούθησης της εφοδιαστικής αλυσίδας. Τεχνολογίες όπως το blockchain μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την καταγραφή κάθε ιατρικής παρέμβασης στο ζώο από τη γέννηση έως τη σφαγή. Η ψηφιακή ιχνηλασιμότητα διασφαλίζει ότι οι πληροφορίες στην ετικέτα είναι ακριβείς και δεν μπορούν να παραποιηθούν. Αυτή η διαφάνεια είναι απαραίτητη για να δικαιολογηθεί και η πιθανή υψηλότερη τιμή των προϊόντων που παράγονται με πιο ηθικούς και ασφαλείς τρόπους.
