Μείωση 16,5% στην επεξεργασία τροφίμων με ιοντίζουσα ακτινοβολία το 2022–2023
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την έκθεσή της προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για τα τρόφιμα και τα συστατικά τροφίμων που υποβλήθηκαν σε επεξεργασία με ιοντίζουσα ακτινοβολία την περίοδο 2022–2023. Η έκθεση, που στηρίζεται στα ετήσια στοιχεία των κρατών μελών και της Βόρειας Ιρλανδίας σύμφωνα με τις απαιτήσεις της οδηγίας 1999/2/ΕΚ, αποτυπώνει τόσο τη δραστηριότητα στις εγκεκριμένες εγκαταστάσεις ακτινοβόλησης όσο και τα ευρήματα των ελέγχων στην αγορά. Κεντρικό συμπέρασμα είναι ότι οι συνολικές ποσότητες τροφίμων που ακτινοβολούνται στην ΕΕ συνεχίζουν να μειώνονται μακροχρόνια, ενώ τα ποσοστά μη συμμόρφωσης στα προϊόντα της αγοράς παραμένουν χαμηλά.
Στο ρυθμιστικό πλαίσιο της ΕΕ, η ακτινοβόληση τροφίμων επιτρέπεται μόνο σε εγκεκριμένες εγκαταστάσεις και υπόκειται σε ειδική επισήμανση με τις ενδείξεις «ακτινοβολημένο» ή «επεξεργασμένο με ιοντίζουσα ακτινοβολία». Παράλληλα ισχύουν εναρμονισμένες μέθοδοι ανάλυσης από το CEN για τον έλεγχο της σήμανσης και για τον εντοπισμό πιθανής μη εγκεκριμένης επεξεργασίας. Το κοινοτικό κατάλογο τροφίμων που μπορούν να ακτινοβοληθούν τον συνθέτουν σήμερα τα αποξηραμένα αρωματικά βότανα, μπαχαρικά και φυτικά αρτύματα, ενώ επιπλέον ισχύουν εθνικές άδειες σε ορισμένα κράτη μέλη για άλλες κατηγορίες.
Κατά την περίοδο αναφοράς λειτουργούσαν στην ΕΕ 23 εγκεκριμένες εγκαταστάσεις σε 13 κράτη μέλη. Αν και δεκατρία κράτη διέθεταν εγκαταστάσεις, μόνο δέκα προχώρησαν πράγματι σε ακτινοβόληση τροφίμων το 2022–2023, ενώ ένα κράτος μέλος δεν υπέβαλε στοιχεία. Σημειώνεται ότι τρία κράτη μέλη της ΕΕ και οι χώρες της ΕΖΕΣ δεν υπέβαλαν καθόλου δεδομένα για τα δύο έτη.
Η συνολική ποσότητα τροφίμων που ακτινοβολήθηκε στην ΕΕ ανήλθε σε 4.198,2 τόνους, μειωμένη κατά 16,5% σε σύγκριση με το 2020–2021. Το μεγαλύτερο μέρος της επεξεργασίας πραγματοποιήθηκε στο Βέλγιο, το οποίο κάλυψε το 69,9% του συνόλου. Οι κυριότερες κατηγορίες προϊόντων ήταν τα κατεψυγμένα βατραχοπόδαρα με μερίδιο 70,31%, τα αποξηραμένα βότανα, μπαχαρικά και φυτικά αρτύματα με 27,62% και το μηχανικώς διαχωρισμένο κρέας πουλερικών με 2,07%. Η μακροχρόνια τάση μείωσης των ποσοτήτων που ακτινοβολούνται στην Ένωση, ορατή ήδη από το 2010, επιβεβαιώθηκε και στην παρούσα διετία.
Στο στάδιο της εμπορίας πραγματοποιήθηκαν 7.205 αναλύσεις δειγμάτων από 20 κράτη μέλη, αριθμός μειωμένος κατά περίπου 6% σε σχέση με την προηγούμενη διετία. Τέσσερα κράτη μέλη δεν διενήργησαν εργαστηριακούς ελέγχους στην αγορά, επικαλούμενα έλλειψη ικανότητας, περιορισμούς προσωπικού ή άλλους λόγους. Από το σύνολο των δειγμάτων, 7.049 κρίθηκαν συμμορφούμενα, 105 έδωσαν αβέβαιο αποτέλεσμα και 51 δεν συμμορφώθηκαν με τις απαιτήσεις, ποσοστό μη συμμόρφωσης 0,71%, ελαφρά χαμηλότερο από το 0,9% της περιόδου 2020–2021. Οι μη συμμορφώσεις αφορούσαν κυρίως εσφαλμένη επισήμανση και απαγορευμένη επεξεργασία. Η πλειονότητα των ελέγχων στόχευσε σε κατηγορίες με υψηλή πιθανότητα εφαρμογής της τεχνολογίας, ιδίως σε βότανα και μπαχαρικά που αντιπροσώπευσαν το 46,97% των δειγμάτων, καθώς και σε σιτηρά, σπόρους, λαχανικά, φρούτα και προϊόντα τους με ποσοστό 23,36%.
Τα παραρτήματα της έκθεσης δίνουν αναλυτική εικόνα ανά χώρα. Ως προς τις ποσότητες που ακτινοβολήθηκαν, το Βέλγιο κατέγραψε 2.934 τόνους, η Γερμανία 734,4 τόνους, η Ισπανία 123,7 τόνους, η Γαλλία 104,8 τόνους, ενώ μικρότερες ποσότητες επεξεργάστηκαν σε Εσθονία, Ουγγαρία, Πολωνία, Τσεχία, Κροατία και Ρουμανία. Ως προς τον ελεγκτικό φόρτο στην αγορά, η Γερμανία πραγματοποίησε τον μεγαλύτερο αριθμό αναλύσεων με 4.486 δείγματα, ενώ ακολούθησαν η Πολωνία με 531, η Ιταλία και η Ρουμανία με 396 αντίστοιχα, η Ισπανία με 291 και το Βέλγιο με 272, με τα αντίστοιχα ποσοστά συμμόρφωσης να παραμένουν υψηλά.
Η ακτινοβόληση αποτελεί τεχνολογία ασφάλειας τροφίμων με σαφώς ορισμένο πεδίο χρήσης: εξάλειψη παθογόνων βακτηρίων όπως Salmonella, Campylobacter και E. coli, καταπολέμηση εντόμων και άλλων επιβλαβών οργανισμών, καθυστέρηση ωρίμανσης, παρεμπόδιση βλάστησης σε προϊόντα όπως πατάτες και κρεμμύδια και παράταση διάρκειας ζωής. Η τεχνολογία δεν υποκαθιστά την ορθή υγιεινή πρακτική, την ψύξη ή το ενδεδειγμένο μαγείρεμα, αλλά λειτουργεί συμπληρωματικά στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης διαχείρισης ασφάλειας τροφίμων.
Συνολικά, η εικόνα της διετίας 2022–2023 δείχνει περιορισμένη αλλά στοχευμένη χρήση της ακτινοβόλησης στην ΕΕ, συγκέντρωση της επεξεργασίας σε λίγες χώρες και κατηγορίες, καθώς και αποτελεσματικό σύστημα επισήμανσης και ελέγχων με χαμηλό ποσοστό παραβάσεων στην αγορά.
Η ακτινοβόληση των τροφίμων δεν έχει καμία σχέση με τη ραδιενεργή μόλυνση των τροφίμων που προκύπτει από διαρροή ή ατύχημα. Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων EFSAμ του 2011 διαπίστωσε ότι είναι αποτελεσματική στη διασφάλιση της μικροβιολογικής ασφάλειας των τροφίμων. Ορισμένες ενώσεις καταναλωτών και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχουν εκφράσει όμως, ανησυχίες ότι μπορεί να γίνει κατάχρηση από τις επιχειρήσεις για να καλύψουν την κακή υγιεινή στις διαδικασίες παραγωγής. Παρόλα αυτά δεν είναι ακόμη αποδεκτή από τους καταναλωτές. Σύμφωνα με έκθεση της ΕΕ η επίσημη έγκριση των Αρχών δεν έχει επηρεάσει ούτε τη βιομηχανία ούτε και τους καταναλωτές αφού οι φόβοι τους παραμένουν, παρά τα επιστημονικά στοιχεία πως η ακτινοβόληση είναι ασφαλής.
