Το τσάι matcha έχει καθιερωθεί τα τελευταία χρόνια ως ένα από τα δημοφιλέστερα «superfoods» παγκοσμίως, χάρη στις ευεργετικές του ιδιότητες και την υψηλή περιεκτικότητά του σε αντιοξειδωτικά. Ωστόσο, πίσω από την απόλυτα φυσική και υγιεινή του εικόνα κρύβεται ένας σοβαρός διατροφικός προβληματισμός που αφορά την παρουσία βαρέων μετάλλων και συγκεκριμένα του αλουμινίου.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τροφική δηλητηρίαση σε δημοτικό σχολείο – Το ληγμένο συστατικό στην καρμπονάρα που αρρώστησε 250 μαθητές και δασκάλους
Πρόσφατη ανάλυση της γαλλικής οργάνωσης καταναλωτών Que Choisir σε επτά εμπορικά προϊόντα matcha έδειξε ότι το αλουμίνιο ανιχνεύθηκε σε όλα τα δείγματα. Το ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι σε τέσσερις από τις επτά περιπτώσεις, τα επίπεδα του μετάλλου ξεπέρασαν την τιμή αναφοράς που έχει ορίσει η Γαλλική Υπηρεσία Τροφίμων, Περιβάλλοντος και Εργασιακής Υγείας (Anses). Σε μία από τις αναλυθείσες συσκευασίες, η συγκέντρωση αλουμινίου σε μία μόνο κούπα ροφήματος ήταν σχεδόν τετραπλάσια από το επιτρεπόμενο όριο αναφοράς. Στη γαλλική μελέτη εξετάστηκαν δημοφιλή προϊόντα όπως το βιολογικό Aromandise από την Ιαπωνία, το χύμα τσάι Bulk, το Anatae Classic, το βιολογικό Matcha & Co Culinary, το βιολογικό Terre d’Oc Matcha Premium, το βιολογικό και δίκαιου εμπορίου Touch από την Κίνα, καθώς και το Milia Matcha Cerimonia.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νεκρή γυναίκα από μολυσμένα καταψυγμένα φρούτα, ιδιωτικής ετικέτας, μεγάλου σούπερ μάρκετ – Κατατέθηκε αγωγή κατά της αλυσίδας
Η Anses όρισε ως πρόσληψη αναφοράς τα 40 μικρογραμμάρια αλουμινίου ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα, ένα όριο 3,5 φορές πιο αυστηρό από εκείνο της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA), η οποία διατηρεί από το 2008 την τιμή των 143 μικρογραμμαρίων ανά κιλό την ημέρα. Η αυστηροποίηση αυτή βασίζεται σε συνολικές μελέτες διατροφής που δείχνουν ότι το 39% των ενηλίκων ξεπερνά ήδη αυτό το όριο ασφαλείας από άλλες καθημερινές πηγές, χωρίς καν να υπολογίζεται η κατανάλωση matcha. Η γαλλική υπηρεσία προειδοποιεί ανοιχτά για υπαρκτό κίνδυνο λόγω της συνεχούς έκθεσης και ζητά άμεσες προσπάθειες μείωσης της συγκέντρωσης αλουμινίου στα τρόφιμα.
Το παράδοξο της υπόθεσης έγκειται στο γεγονός ότι κανένα από τα προϊόντα της αγοράς δεν παραβιάζει την υφιστάμενη νομοθεσία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει θεσπίσει ακόμη ανώτατο υποχρεωτικό νομοθετικό όριο για το αλουμίνιο στα τρόφιμα και τα ροφήματα, παρά το γεγονός ότι αποτελούν τη βασική πηγή πρόσληψης και ενώ είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι το μέταλλο αυτό δρα ως νευροτοξίνη σε υψηλές, χρόνιες δόσεις.
Πώς βρίσκεται το αλουμίνιο στο matcha;
Η ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στο matcha και το κλασικό πράσινο τσάι έγκειται στον τρόπο παρασκευής και κατανάλωσης. Το αλουμίνιο υπάρχει φυσικά στο ηφαιστειακό έδαφος όπου καλλιεργείται το τσάι στην Ιαπωνία και την Κίνα, με τα φύλλα του φυτού να το συσσωρεύουν φυσιολογικά. Στο παραδοσιακό πράσινο τσάι, το αλουμίνιο δεν διαλύεται στο ζεστό νερό και παραμένει στα υπολείμματα των φύλλων που πετιούνται μετά την εκχύλιση. Αντίθετα, στο matcha, τα φύλλα tencha αλέθονται σε λεπτή σκόνη και καταναλώνονται ολόκληρα μαζί με το νερό ή το γάλα, με αποτέλεσμα ο καταναλωτής να προσλαμβάνει όλα τα συστατικά και τους ρύπους του φυτού.
Τα ευρήματα αυτά ενισχύονται από ανεξάρτητη έρευνα του γερμανικού δημόσιου εργαστηρίου Cvua της Στουτγκάρδης, το οποίο ανέλυσε έντεκα δείγματα matcha. Οι συγκεντρώσεις αλουμινίου κυμάνθηκαν από 512 έως 2.085 milligram ανά κιλό, με τη μέση τιμή να διαμορφώνεται στα 1.112 milligram ανά κιλό. Με δεδομένο ότι η EFSA έχει ορίσει ως ανεκτή εβδομαδιαία δόση το 1 milligram ανά κιλό σωματικού βάρους, η καθημερινή κατανάλωση matcha μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε υπερβασή του ορίου. Ο κίνδυνος δεν αφορά την ευκαιριακή κατανάλωση μιας κούπας, αλλά συστηματικές συνήθειες με πολλαπλές κούπες ημερησίως, σε συνδυασμό με άλλες επιβαρυμένες τροφές. Για τα παιδιά και τις εγκύους, η προληπτική οδηγία των ειδικών είναι ο περιορισμός της χρήσης του, καθώς η τοξικότητα εξαρτάται από τη συσσωρευτική έκθεση.
Πέρα από το αλουμίνιο, η γερμανική έρευνα ανέδειξε μια σημαντική διαφοροποίηση ως προς την παρουσία φυτοφαρμάκων. Στα εννέα βιολογικά δείγματα από την Ιαπωνία δεν ανιχνεύθηκαν υπολείμματα φυτοφαρμάκων. Αντίθετα, στα δύο συμβατικά δείγματα από την Κίνα ανιχνεύθηκαν υπολείμματα δύο και τεσσάρων διαφορετικών ουσιών αντίστοιχα. Σε ένα από αυτά διαπιστώθηκε μάλιστα επιβεβαιωμένη παραβίαση του ανώτατου επιτρεπόμενου ορίου για την ουσία Tma-Octadecyl, μια τεταρτοταγή ένωση αμμωνίου που χρησιμοποιείται ως απολυμαντικό και περνά στην αλυσίδα παραγωγής κατά το πλύσιμο των φύλλων.
Στα υπόλοιπα ευρήματα της ίδιας έρευνας περιλαμβάνεται το υπερχλωρικό άλας, με μέσο όρο 0,16 milligram ανά κιλό, παραμένοντας ωστόσο κάτω από το ευρωπαϊκό όριο των 0,75 milligram ανά κιλό. Παράλληλα, η ουσία trimesium ανιχνεύθηκε σε επτά από τα έντεκα δείγματα, πιθανότατα συνδεόμενη με τη χρήση ουσιών βάσει γλυφοσάτης ή με διεργασίες ξήρανσης. Αν και οι τιμές αυτών των ουσιών παραμένουν εντός των νομίμων πλαισίων, η συνολική εικόνα επιβάλλει αυξημένη προσοχή.
Το κοινό συμπέρασμα των ερευνών είναι σαφές: τα προϊόντα matcha παρουσιάζουν μεγάλες ποιοτικές αποκλίσεις. Τα βιολογικά προϊόντα ιαπωνικής προέλευσης υπερέχουν ξεκάθαρα όσον αφορά την απουσία φυτοφαρμάκων σε σύγκριση με τα φθηνότερα συμβατικά προϊόντα. Ωστόσο, η παρουσία αλουμινίου αποτελεί οριζόντιο ζήτημα που αφορά όλα τα προϊόντα matcha ανεξαρτήτως χώρας προέλευσης ή μεθόδου καλλιέργειας, καθιστώντας αναγκαία τη μέτρια κατανάλωσή τους.
Τι μπορεί να προκαλέσει το αλουμίνιο στον οργανισμό;
Η υπερβολική και συστηματική πρόσληψη αλουμινίου από τον ανθρώπινο οργανισμό μπορεί να προκαλέσει διάφορες ανεπιθύμητες παρενέργειες, καθώς το μέταλλο αυτό δεν επιτελεί καμία απαραίτητη βιολογική λειτουργία. Σε υγιείς ενήλικες, το μεγαλύτερο μέρος του αλουμινίου που προσλαμβάνεται αποβάλλεται αποτελεσματικά μέσω των νεφρών. Ωστόσο, όταν η πρόσληψη είναι υψηλή και συνεχής, το αλουμίνιο συσσωρεύεται σε ιστούς όπως ο εγκέφαλος, τα οστά, το συκώτι και οι νεφροί.
Η σημαντικότερη επιστημονικά τεκμηριωμένη επίπτωση του αλουμινίου είναι η νευροτοξικότητα. Όπως επισημαίνει η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) και η Γαλλική Υπηρεσία Ασφάλειας Τροφίμων (ANSES), το αλουμίνιο μπορεί να διαπεράσει τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό. Η χρόνια συσσώρευσή του στον εγκέφαλο προκαλεί οξειδωτικό στρες, νευροφλεγμονή και διαταραχή της λειτουργίας των μιτοχονδρίων. Αυτοί οι μηχανισμοί συνδέονται με γνωστική έκπτωση, προβλήματα μνήμης, διαταραχές στη συγκέντρωση και επηρεασμό των κινητικών δεξιοτήτων. Παράλληλα, η επιστημονική κοινότητα εξετάζει τη συσχέτισή του με νευροεκφυλιστικές ασθένειες, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ, χωρίς ωστόσο να έχει αποδειχθεί ακόμα μια άμεση αιτιώδης σχέση.
Ένα άλλο πεδίο επιπτώσεων αφορά το σκελετικό σύστημα. Το αλουμίνιο ανταγωνίζεται το ασβέστιο και παρακωλύει τη φυσιολογική εναπόθεσή του στα οστά. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αποδυνάμωση της οστικής πυκνότητας, οστεομαλακία ή οστεοπόρωση και αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων.
Επιπλέον, σε άτομα με επηρεασμένη νεφρική λειτουργία, η αδυναμία αποτελεσματικής αποβολής του μετάλλου οδηγεί σε ταχεία συσσώρευση. Η κατάσταση αυτή μπορεί να προκαλέσει νεφρική επιβάρυνση, διαταραχές στην παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων (αναιμία) και σοβαρές εγκεφαλοπάθειες. Για τους λόγους αυτούς, η EFSA ορίζει ως ανεκτή εβδομαδιαία πρόσληψη το 1 milligram αλουμινίου ανά κιλό σωματικού βάρους, ενώ η ANSES συνιστά ακόμη χαμηλότερα όρια για την προστασία του πληθυσμού.
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
