Έλληνες ερευνητές προειδοποιούν ότι η μόλυνση των τροφίμων από Campylobacter συνιστά σοβαρή απειλή για τη δημόσια υγεία και την ασφάλεια των τροφίμων παγκοσμίως
Η νέα επιστημονική ανασκόπηση με τίτλο «The Growing Antibiotic Resistance of Campylobacter Species: Is There Any Link with Climate Change?» από ομάδα Ελλήνων ερευνητών από το ΕΚΠΑ, τα νοσοκομεία Ευαγγελισμός και Σισμανόγλειο και την Ελληνική Εταιρεία Περιβαλλοντικής και Κλιματικής Ιατρικής, αναδεικνύει μια ανησυχητική διασύνδεση: η αύξηση της αντοχής του βακτηρίου Campylobacter στα αντιβιοτικά φαίνεται να σχετίζεται με την κλιματική αλλαγή. Το Campylobacter, ένα από τα συχνότερα αίτια γαστρεντερίτιδας παγκοσμίως, μεταδίδεται κυρίως μέσω τροφίμων ζωικής προέλευσης, ιδιαίτερα του κοτόπουλου. Αν και οι περισσότερες περιπτώσεις είναι ήπιες, η εξάπλωση ανθεκτικών στελεχών καθιστά τη θεραπεία όλο και πιο δύσκολη.
Η μελέτη εξηγεί ότι η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών σε ανθρώπους και ζώα έχει επιταχύνει την ανάπτυξη ανθεκτικών στελεχών Campylobacter jejuni και Campylobacter coli. Η ανθεκτικότητα στα μακρολίδια, τις φθοριοκινολόνες και τις τετρακυκλίνες —τα φάρμακα πρώτης γραμμής για τη νόσο— έχει πλέον λάβει ανησυχητικές διαστάσεις, ειδικά στην Ασία και στη Μεσόγειο. Μοριακοί μηχανισμοί, όπως μεταλλάξεις σε κρίσιμα γονίδια και ενεργοποίηση αντλιών εκροής, επιτρέπουν στο βακτήριο να επιβιώνει παρά τη φαρμακευτική αγωγή.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι η αύξηση της θερμοκρασίας και τα ακραία καιρικά φαινόμενα επιδεινώνουν την κατάσταση. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες ευνοούν τον πολλαπλασιασμό του Campylobacter, αυξάνοντας τις πιθανότητες μόλυνσης τροφίμων και νερού, ενώ οι πλημμύρες και οι καταιγίδες συμβάλλουν στη διάδοση του βακτηρίου μέσω λυμάτων και ζωικών αποβλήτων. Σύμφωνα με μαθηματικά μοντέλα, κάθε αύξηση της θερμοκρασίας κατά έναν βαθμό Κελσίου αυξάνει τον κίνδυνο λοίμωξης κατά 5%.
Η συχνότητα των λοιμώξεων έχει ήδη αυξηθεί τα τελευταία χρόνια στη βόρεια Ευρώπη, ενώ υπολογίζεται ότι μέχρι το 2100 τα περιστατικά Campylobacteriosis μπορεί να διπλασιαστούν. Οι επιπτώσεις δεν είναι μόνο υγειονομικές αλλά και κοινωνικές, καθώς η αντοχή στα αντιβιοτικά απειλεί με αύξηση της νοσηρότητας, ιδιαίτερα σε παιδιά, ηλικιωμένους και ανοσοκατεσταλμένους.
Παράλληλα, η υπερκατανάλωση αντιβιοτικών στη ζωική παραγωγή —ιδίως ως αυξητικών παραγόντων— θεωρείται βασικός παράγοντας εξάπλωσης της μικροβιακής αντοχής. Το βακτήριο, που αποικίζει εύκολα το πεπτικό σύστημα των πτηνών, επιβιώνει σε βιοφίλμ και μεταφέρει γονίδια αντοχής μέσω οριζόντιας μεταφοράς, δηλαδή μεταξύ διαφορετικών μικροβιακών ειδών.
Η μελέτη υπογραμμίζει ότι τα συστήματα υγείας θα βρεθούν αντιμέτωπα με αυξημένες πιέσεις λόγω των επιπλοκών και της μειωμένης αποτελεσματικότητας των θεραπειών. Η κατάσταση απαιτεί συντονισμένες παρεμβάσεις σε όλα τα επίπεδα: περιορισμό της αλόγιστης χρήσης αντιβιοτικών, αυστηρότερους ελέγχους στη βιομηχανία τροφίμων και υιοθέτηση της προσέγγισης “One Health”, που ενώνει ανθρώπινη, ζωική και περιβαλλοντική υγεία.
Οι συγγραφείς προτείνουν μέτρα πρόληψης, όπως βελτίωση της βιοασφάλειας στις φάρμες, ανάπτυξη εμβολίων για τα πτηνά, χρήση προβιοτικών, αλλά και αυστηρούς ελέγχους στο στάδιο επεξεργασίας των τροφίμων. Επίσης, επισημαίνουν την ανάγκη για ενημέρωση του κοινού σχετικά με την ορθή κατανάλωση αντιβιοτικών και τη σύνδεση των μολυσματικών νοσημάτων με την περιβαλλοντική κρίση. Η μελέτη καταλήγει ότι η κλιματική κρίση και η αντοχή στα αντιβιοτικά δεν είναι δύο ανεξάρτητα φαινόμενα, αλλά ένα κοινό μέτωπο που απαιτεί διεθνή συνεργασία, έρευνα και πολιτική βούληση.
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση https://www.mdpi.com/2036-7481/16/11/226
Αναφορά: Γκελαδάρη Ελένη Β., Δημήτρης Κουνατίδης, Ευαγγελία Μαργέλλου, Απόστολος Ευαγγελόπουλος, Έντισον Τζαχάτζ, Ανδρέας Αδάμου, Βασίλειος Σεβαστιανός, Χαραλαμπία Β. Γκελαδάρη και Ναταλία Γ. Βαλλιάνου. 2025. “Η αυξανόμενη αντοχή των ειδών
Campylobacter στα αντιβιοτικά : Υπάρχει κάποια σύνδεση με την κλιματική αλλαγή;”
Microbiology Research 16, αρ. 11: 226. https://doi.org/10.3390/microbiolres16110226
