Κάποτε θεωρούνταν το ταπεινό φαγητό της οικογένειας. Σήμερα, οι φακές και τα υπόλοιπα όσπρια επιστρέφουν δυναμικά στο καλάθι των καταναλωτών, αυτή τη φορά ως απάντηση στην ακρίβεια, στην αναζήτηση πρωτεΐνης και στη στροφή προς απλούστερα τρόφιμα. Από τη Βρετανία μέχρι τη Γερμανία και την Αυστραλία, τα στοιχεία δείχνουν ότι τα όσπρια κερδίζουν ξανά έδαφος.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πόσο φυτικό «γάλα» την ημέρα μπορούν να πίνουν τα παιδιά; Συστάσεις της Ruokavirasto λόγω αρσενικού, καδμίου, νικελίου και μυκοτοξινών
Η πιο εντυπωσιακή εικόνα έρχεται από τη Βρετανία. Οι πωλήσεις αποξηραμένης φακής αυξήθηκαν κατά 23% στο πρώτο εξάμηνο του 2026, ενώ συνολικά οι πωλήσεις φασολιών, οσπρίων και προϊόντων σόγιας ενισχύθηκαν κατά 7,3%. Την ίδια περίοδο, οι πωλήσεις κρέατος υποχώρησαν κατά 1,8%, καθώς οι υψηλές τιμές, ιδιαίτερα σε βοδινό και αρνί, πίεσαν τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Βούτυρο, σούσι και πεπόνι στη νέα λίστα τροφίμων υψηλού κινδύνου για το θανατηφόρο βακτήριο Listeria
Το αξιοσημείωτο είναι ότι δεν κερδίζουν όλα τα προϊόντα που φέρουν την ταμπέλα «φυτικά». Στη βρετανική αγορά, αρκετά επεξεργασμένα υποκατάστατα κρέατος συνέχισαν να χάνουν πωλήσεις, την ώρα που φακές, φασόλια και άλλα απλά τρόφιμα ενισχύθηκαν. Η εξέλιξη υποδεικνύει ότι μέρος των καταναλωτών αναζητεί πλέον φυτική πρωτεΐνη χωρίς απαραίτητα να αγοράζει προϊόντα σχεδιασμένα να μιμούνται το κρέας.
Η τιμή αποτελεί βασικό κομμάτι αυτής της αλλαγής. Ένα πακέτο φακές μπορεί να δώσει αρκετές μερίδες, αποθηκεύεται για μεγάλο χρονικό διάστημα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί από σούπες και σαλάτες μέχρι κάρι και burgers οσπρίων. Σε περιβάλλον αυξημένου κόστους ζωής, αυτός ο συνδυασμός οικονομίας, ευκολίας και διατροφικής αξίας αποκτά πολύ μεγαλύτερη σημασία για το καθημερινό νοικοκυριό.
Και στη Γερμανία, οι πωλήσεις οσπρίων σε όγκο συνέχισαν να αυξάνονται το 2025, με τη Euromonitor να συνδέει την ανάπτυξη με το ενδιαφέρον για φυτικές πρωτεΐνες και τη διεύρυνση της flexitarian διατροφής. Παράλληλα, η μεγαλύτερη εξοικείωση με κουζίνες της Μέσης Ανατολής και της Νότιας Ασίας ενισχύει φακές, ρεβίθια και φασόλια.
Στην Ελλάδα, η εικόνα κινείται προς την ίδια κατεύθυνση. Σύμφωνα με στοιχεία της Circana, οι πωλήσεις οσπρίων αυξάνονται το 2026 κατά 8,6% σε αξία και 2,9% σε όγκο, ενώ φακές και φασόλια αντιπροσωπεύουν μαζί πάνω από το 75% του συνολικού όγκου της κατηγορίας. Ιδιαίτερα ισχυρή παραμένει η ιδιωτική ετικέτα, που αντιστοιχεί περίπου στο μισό του τζίρου και στο 65%-70% του όγκου πωλήσεων, δείχνοντας πόσο καθοριστικό παραμένει για τον Έλληνα καταναλωτή το κόστος.
Ανάλογη κίνηση καταγράφηκε στη Γαλλία, όπου οι πωλήσεις οσπρίων σε όγκο αυξήθηκαν το 2025. Οι φακές επωφελούνται από την αναζήτηση φυτικής πρωτεΐνης, αλλά και από το γεγονός ότι παραμένουν ένα γνώριμο τρόφιμο με ισχυρή θέση στην τοπική διατροφική κουλτούρα. Η προσιτή τιμή και οι επιλογές ιδιωτικής ετικέτας βοηθούν επίσης την κατηγορία να διατηρεί την ελκυστικότητά της.
Στην Ισπανία, οι πωλήσεις οσπρίων αυξήθηκαν επίσης σε όγκο το 2025, παρά τις δυσκολίες που αντιμετώπισε η παραγωγή λόγω ξηρασίας. Εκεί διακρίνεται μια διαφορετική πλευρά της ίδιας τάσης: οι καταναλωτές στρέφονται περισσότερο στα ήδη μαγειρεμένα όσπρια. Η ευκολία αποκτά καθοριστικό ρόλο, δείχνοντας ότι το παραδοσιακό όσπριο μπορεί να προσαρμοστεί στον σύγχρονο τρόπο ζωής.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Αυστραλίας. Η κατηγορία των οσπρίων παρουσίασε σημαντική αύξηση πωλήσεων σε όγκο το 2025, με την αγορά να ευνοείται από τρεις παράγοντες: τιμή, υγεία και ευκολία. Σε συνθήκες αυξημένου κόστους ζωής, τα όσπρια χρησιμοποιούνται ως οικονομικός τρόπος για να αυξηθεί η ποσότητα και η θρεπτική αξία ενός οικογενειακού γεύματος.
Η ευρωπαϊκή εικόνα επιβεβαιώνει ότι η ζήτηση δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες αγορές. Οι εισαγωγές αποξηραμένης φακής στην Ευρώπη από αναπτυσσόμενες χώρες έφτασαν τους 88.700 τόνους το 2024, από 75.400 τόνους το 2020. Πρόκειται για μέση ετήσια αύξηση 4,1%, την οποία το Centre for the Promotion of Imports συνδέει με τη ζήτηση για φυτικές πρωτεΐνες και πιο υγιεινές διατροφικές επιλογές.
Η Βρετανία αποτελεί τη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αγορά αυτών των εισαγωγών, με 27.600 τόνους το 2024, ενώ ακολουθούν η Γερμανία με 16.800 και η Ιταλία με 14.600 τόνους. Η αλλαγή φαίνεται και από την άλλη πλευρά της εφοδιαστικής αλυσίδας. Ο Καναδάς, βασικός παίκτης στην παγκόσμια αγορά φακής, εξήγαγε 2,5 εκατ. τόνους την περίοδο 2025-2026, ποσότητα αυξημένη κατά 37% σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο. Οι σημαντικότεροι προορισμοί ήταν η Ινδία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Τουρκία, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του καναδικού υπουργείου Γεωργίας.
Το ενδιαφέρον για τη βιομηχανία τροφίμων είναι ότι η νέα δυναμική των οσπρίων διαφέρει από το πρώτο κύμα του plant-based. Για χρόνια, μεγάλο μέρος της καινοτομίας επικεντρώθηκε στην προσπάθεια δημιουργίας burger, λουκάνικων και άλλων υποκατάστατων που έμοιαζαν όσο περισσότερο γινόταν με κρέας. Τώρα, τα δεδομένα από ορισμένες αγορές δείχνουν ότι ο καταναλωτής μπορεί να αναζητά κάτι πολύ απλούστερο.
Η φακή δεν χρειάζεται να προσποιηθεί ότι είναι μπριζόλα. Είναι ήδη φθηνή, πλούσια σε φυτική πρωτεΐνη και φυτικές ίνες, αποθηκεύεται εύκολα και έχει θέση σε δεκάδες διαφορετικές κουζίνες. Αυτά τα χαρακτηριστικά, που κάποτε την έκαναν ένα καθημερινό και μάλλον «ταπεινό» τρόφιμο, είναι ακριβώς εκείνα που σήμερα μπορούν να μετατραπούν στο μεγαλύτερο εμπορικό της πλεονέκτημα.
Η επιστροφή των οσπρίων, επομένως, δεν είναι απλώς μια ιστορία υγιεινής διατροφής. Είναι ταυτόχρονα ιστορία πληθωρισμού, κόστους ζωής, αλλαγής καταναλωτικών προτεραιοτήτων και αναζήτησης value for money. Και ίσως αποκαλύπτει μια ευρύτερη μεταβολή στην αγορά τροφίμων: σε δύσκολες οικονομικές περιόδους, η καινοτομία δεν είναι πάντοτε αυτή που κερδίζει. Μερικές φορές κερδίζει ξανά το πιο απλό τρόφιμο.
