Η ΕΕ τοποθετήθηκε στη διαβουλευτική συνεδρία με τον Ειδικό Εισηγητή για το δικαίωμα στη διατροφή
Στις 5 Μαρτίου 2026, στη Γενεύη, η Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσίασε τη θέση της κατά τη διαβουλευτική συνεδρία της 61ης συνόδου του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών, στο πλαίσιο του διαλόγου με τον Ειδικό Εισηγητή για το δικαίωμα στη διατροφή. Η ανακοίνωση, σχετικά σύντομη σε έκταση, είναι σημαντική ως πολιτική δήλωση: Η πρόσβαση στη γη και το νερό δεν αντιμετωπίζεται ως αγροτικό ή οικονομικό ζήτημα, αλλά ως θεμέλιο ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ειρήνης και ασφάλειας.
Το επιχείρημα που αναπτύσσει η ΕΕ στην τοποθέτησή της έχει συγκεκριμένη εσωτερική λογική. Όταν ο έλεγχος της ιδιοκτησίας γης και η πρόσβαση στο νερό συγκεντρώνονται στα χέρια λίγων, οι ανισότητες διευρύνονται και τα συστήματα τροφίμων αποδυναμώνονται. Αυτή η δυναμική δεν παραμένει ουδέτερη: μπορεί να οδηγήσει σε πείνα, φτώχεια και ακόμα σε λιμό, επιδεινώνοντας ανθρωπιστικές κρίσεις και παρεμποδίζοντας την υλοποίηση της Ατζέντας 2030 για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη.
Η ανάλυση αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια εποχή κατά την οποία ο διεθνής Νότος βιώνει έντονες πιέσεις λόγω κλιματικής αλλαγής, αστικοποίησης και αλλαγών στις χρήσεις γης που συχνά εκτοπίζουν μικρούς παραγωγούς. Η ΕΕ επισημαίνει ότι η ασφαλής νομική κατοχύρωση της γης είναι κρίσιμη ιδιαίτερα για τους μικρούς αγρότες, τις γυναίκες, τους αυτόχθονες πληθυσμούς και τους ψαράδες. Πρόκειται για ομάδες που ιστορικά στερούνται νομικής αναγνώρισης στα δικαιώματά τους, παρόλο που στηρίζουν δυσανάλογα μεγάλο μέρος της τοπικής τροφικής παραγωγής.
Ένα ζήτημα που αναδεικνύεται στην ευρωπαϊκή τοποθέτηση και παραμένει σχετικά αθέατο στις διεθνείς συζητήσεις είναι η ψηφιοποίηση των δικαιωμάτων γης. Πολλές χώρες βρίσκονται σε διαδικασία εκσυγχρονισμού των κτηματολογίων τους, μετατρέποντας παραδοσιακές, άτυπες ή εθιμικές μορφές κατοχής γης σε ψηφιακά καταχωρισμένα δικαιώματα. Αυτή η εξέλιξη μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία ενίσχυσης της ασφάλειας κατοχής, αλλά εγκυμονεί και σοβαρούς κινδύνους, αν δεν διασφαλιστεί ουσιαστική συμμετοχή όλων των δικαιούχων στη διαδικασία.
Η ΕΕ υπογραμμίζει ότι αυτές οι διαδικασίες πρέπει να αναγνωρίζουν τις νομικές υποχρεώσεις που απορρέουν από το δικαίωμα στη διατροφή, τους στόχους βιώσιμης χρήσης γης και τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ισότητα των φύλων: η πρόσβαση, χρήση και ο έλεγχος της γης από γυναίκες πρέπει να κατοχυρώνονται ρητά, και όχι να εξαρτώνται από άτυπες ή εθιμικές ρυθμίσεις που συχνά αναπαράγουν διακρίσεις.
Ως συγκεκριμένο παράδειγμα δράσης, η ΕΕ αναφέρεται στο Παγκόσμιο Πρόγραμμα Υπεύθυνης Πολιτικής Γης, που συγχρηματοδοτεί με στόχο τη βελτίωση δικαιωμάτων ιδιοκτησίας και χρήσης γης στις χώρες εταίρους. Το πρόγραμμα εντάσσεται στη λεγόμενη δικαιωματική προσέγγιση στην αναπτυξιακή συνεργασία: αντί να σχεδιάζει παρεμβάσεις με βάση τις ανάγκες, εκκινεί από τους δικαιούχους δικαιωμάτων και τις αντίστοιχες κρατικές υποχρεώσεις, διασφαλίζοντας ότι κανείς δεν αποκλείεται από τα οφέλη της ανάπτυξης.
