Με στόχο τη μείωση της κατανάλωσης και την ενίσχυση της δημόσιας υγείας.
Η πρόσφατη δημοσίευση δύο εκτενών εκθέσεων από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ανοίγει εκ νέου τη συζήτηση για τη φορολόγηση των ζαχαρούχων ποτών και των αλκοολούχων προϊόντων. Σε έναν κόσμο όπου οι χρόνιες ασθένειες που σχετίζονται με την υπερκατανάλωση ζάχαρης και αλκοόλ επιβαρύνουν σοβαρά τα συστήματα υγείας, ο ΠΟΥ καλεί σε ένα «ποιοτικό άλμα» στις υφιστάμενες φορολογικές πολιτικές, με στόχο τη μείωση της κατανάλωσης και την ενίσχυση της δημόσιας υγείας.
Σύμφωνα με την έκθεση για τα ζαχαρούχα ποτά, 116 χώρες έχουν θεσπίσει κάποιο καθεστώς φορολόγησης, εκ των οποίων οι 114 το εφαρμόζουν σε ανθρακούχα αναψυκτικά. Παρόλα αυτά, η κάλυψη των προϊόντων είναι ελλιπής, καθώς πολλές χώρες δεν περιλαμβάνουν στη φορολογική τους βάση χυμούς 100%, αρωματισμένα γαλακτοκομικά ποτά, φυτικά ροφήματα και έτοιμα ροφήματα τσαγιού ή καφέ με ζάχαρη. Από το 2022 μέχρι σήμερα, μόνο σε 34 χώρες έχει σημειωθεί μείωση της προσβασιμότητας των ζαχαρούχων ποτών, ποσοστό 28% του συνόλου. Επιπλέον, η μέση φορολογική επιβάρυνση είναι περίπου 2%, μια τιμή που κρίνεται πολύ χαμηλή για να επηρεάσει ουσιαστικά τις καταναλωτικές συνήθειες, ενώ μόλις στο 14% των κρατών η φορολογία προσαρμόζεται ανάλογα με τον πληθωρισμό και τις πραγματικές τιμές.
Ο ΠΟΥ επισημαίνει επίσης ότι λιγότερο από μία στις τέσσερις χώρες έχει διεξαγάγει επιστημονική αξιολόγηση της σύστασης των προϊόντων στην αγορά της, με αποτέλεσμα πολλές φορολογίες να μην αντανακλούν την πραγματική περιεκτικότητα σε ζάχαρη. Ταυτόχρονα, η εφαρμογή φόρων που συνδέονται άμεσα με τη συγκέντρωση ζάχαρης προτείνεται ως πιο αποτελεσματική, καθώς ενθαρρύνει τόσο τους καταναλωτές να επιλέγουν πιθανά λιγότερο επιβαρυμένα προϊόντα όσο και τους παραγωγούς να αναμορφώνουν τις συνθέσεις τους. Ο ΠΟΥ σημειώνει επίσης ότι η φορολογία των μη απαραίτητων αγαθών, όπως αυτά με πρόσθετα σάκχαρα, δεν πρέπει να ευνοείται από μειωμένες συντελεστές ΦΠΑ, και υπογραμμίζει την ανάγκη να κατευθύνονται τα έσοδα από τους φόρους αυτούς σε δημόσια συστήματα υγείας ή σε προγράμματα πρόληψης, κάτι που συμβαίνει μόνο σε δέκα χώρες.
Όσον αφορά τα αλκοολούχα, σχεδόν όλες οι χώρες – 167 σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία έως τον Ιούλιο του 2024 – έχουν ειδικούς φόρους, με μόλις δύο να μην επιβάλλουν κανένα είδος επιβάρυνσης, ενώ σε 12, κυρίως με ισλαμική νομοθεσία, η πώληση απαγορεύεται πλήρως. Παρά τη σχεδόν καθολική ύπαρξη φορολογίας, όμως, το κόστος πώλησης παραμένει χαμηλό και η πρόσβαση στο αλκοόλ εύκολη, γεγονός που υπονομεύει την αποτελεσματικότητα της φορολογικής πολιτικής. Η μέση φορολογική επιβάρυνση κυμαίνεται περίπου στο 14% για την μπύρα και στο 22,5% για τα αποσταγμένα ποτά, αλλά λιγότερο από το ένα τέταρτο των χωρών προσαρμόζει τη φορολογία σύμφωνα με τον πληθωρισμό. Από το 2022 έως σήμερα, η πρόσβαση στην μπύρα έχει περιοριστεί μόνο στο 31% των χωρών και στα αποσταγμένα στο 22%.
Μια ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί το κρασί, ειδικά στην Ευρώπη, όπου 25 χώρες δεν προβλέπουν καμία ειδική φορολόγηση για αυτό το προϊόν, λόγω ιστορικών και πολιτιστικών αντιλήψεων που, όπως υποστηρίζει ο ΠΟΥ, πρέπει να επανεξεταστούν. Η πιο διαδεδομένη μορφή φορολόγησης για μπύρα και κρασί βασίζεται στον όγκο, ενώ για τα αποσταγμένα λαμβάνεται υπόψη η περιεκτικότητα αλκοόλ.
Τέλος, μόνο 28 χώρες κατευθύνουν τα έσοδα των φόρων για το αλκοόλ σε προγράμματα υγείας, που κυμαίνονται από καθολική κάλυψη έως πρωτοβουλίες πρόληψης και προώθησης υγιεινών τρόπων ζωής. Η έκκληση του ΠΟΥ είναι σαφής: για να μειωθούν τα βάρη της νόσου και τα οικονομικά κόστη για τα συστήματα υγείας, απαιτούνται σοβαρές, τεκμηριωμένες φορολογικές πολιτικές που θα ενθαρρύνουν την καλύτερη δημόσια υγεία.
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
