Τι γνωρίζουμε πραγματικά για τη δράση του κολλαγόνου στο δέρμα και γιατί τα συμπληρώματα βρίσκονται στο μικροσκόπιο των ειδικών και των αρχών
Το κολλαγόνο έχει αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια σε κεντρικό στοιχείο της βιομηχανίας ομορφιάς και ευεξίας, με καλλυντικά, μάσκες προσώπου, ροφήματα και συμπληρώματα να υπόσχονται καθυστέρηση της γήρανσης και βελτίωση της ποιότητας του δέρματος. Η επιστημονική πραγματικότητα, ωστόσο, είναι σαφώς πιο περιοριστική από το αφήγημα του μάρκετινγκ.
Το κολλαγόνο είναι η πιο άφθονη πρωτεΐνη στο ανθρώπινο σώμα και βασικό δομικό συστατικό του δέρματος, των οστών, των μυών και των συνδετικών ιστών. Παρέχει αντοχή, ελαστικότητα και συνοχή. Από τη δεκαετία των 20 ετών και μετά, η φυσική του παραγωγή μειώνεται σταδιακά, περίπου κατά 1% ετησίως, γεγονός που συνδέεται με την εμφάνιση ρυτίδων, χαλάρωσης και απώλειας ελαστικότητας. Αυτή η βιολογική διαδικασία αποτελεί το υπόβαθρο πάνω στο οποίο αναπτύχθηκε η εμπορική εκμετάλλευση του κολλαγόνου.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σε πολυτελή εστιατόρια και κρουαζιερόπλοια πήγαινε το ληγμένο κρέας, που ξεπάγωναν, έκοβαν τα σημάδια αλλοίωσης και ξαναπουλούσαν
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εντοπίστηκε listeria σε ταραμά – Αποσύρεται από τα ράφια των σούπερ μάρκετ
Σύμφωνα με τη Farah Moustafa, δερματολόγο και επίκουρη καθηγήτρια στην Ιατρική Σχολή του Tufts, τα συμπληρώματα κολλαγόνου από το στόμα δεν συνιστώνται για την αντιμετώπιση της γήρανσης του δέρματος. Αν και ορισμένες μελέτες δείχνουν βελτίωση στην ενυδάτωση και την ελαστικότητα, άλλες δεν καταγράφουν κανένα όφελος. Μετα-ανάλυση 23 τυχαιοποιημένων κλινικών μελετών έδειξε ότι τα θετικά αποτελέσματα προέρχονταν κυρίως από έρευνες χαμηλής ποιότητας ή με χρηματοδότηση από τη βιομηχανία, ενώ οι μελέτες υψηλής ποιότητας χωρίς τέτοια χρηματοδότηση δεν κατέγραψαν ουσιαστική επίδραση. Το κολλαγόνο, ως πρωτεΐνη, διασπάται κατά την πέψη σε αμινοξέα και πεπτίδια, τα οποία το σώμα χρησιμοποιεί γενικά και όχι στοχευμένα στο δέρμα. Η κατανάλωσή του συνεπώς δεν μεταφράζεται σε άμεση ενίσχυση του κολλαγόνου της επιδερμίδας.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | 4 γυναίκες και 2 άνδρες στο νοσοκομείο με επιβεβαιωμένη λιστερίωση από παραδοσιακά ορεκτικά
Πέρα από την αμφίβολη αποτελεσματικότητα, εγείρονται και ζητήματα ασφάλειας. Συμπληρώματα κολλαγόνου, ιδίως όσα προέρχονται από θαλάσσιες πηγές, ενδέχεται να περιέχουν επιμολύνσεις όπως μεθυλυδράργυρο. Επιπλέον, τα περισσότερα προϊόντα δεν υπόκεινται σε προέγκριση για ασφάλεια και αποτελεσματικότητα πριν διατεθούν στην αγορά και συχνά στερούνται ανεξάρτητης πιστοποίησης και σαφούς αναγραφής συστατικών.
Αντίστοιχα περιορισμένη είναι και η δράση του κολλαγόνου όταν εφαρμόζεται τοπικά μέσω καλλυντικών ή μασκών προσώπου. Οι δερματολόγοι επισημαίνουν ότι τα μόρια του κολλαγόνου είναι μεγάλα και δεν διεισδύουν στα βαθύτερα στρώματα της επιδερμίδας. Όπως αναφέρει η Tanya Shaw από τη British Skin Foundation, το κολλαγόνο στα καλλυντικά λειτουργεί κυρίως ως υγραντικός παράγοντας στην επιφάνεια του δέρματος, προσφέροντας προσωρινή αίσθηση λείανσης και «γεμίσματος». Οι μάσκες με κολλαγόνο, είτε υφασμάτινες είτε σε μορφή τζελ ή κρέμας, μπορούν να βελτιώσουν παροδικά την ενυδάτωση και την όψη, χωρίς να επηρεάζουν τη δομή του δέρματος σε βάθος.
Σε έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Journal of Cosmetic Dermatology, γυναίκες μέσης ηλικίας που χρησιμοποίησαν τοπικό προϊόν με υδρολυμένο κολλαγόνο για έναν μήνα παρουσίασαν πιο ενυδατωμένο και ελαστικό δέρμα σε σύγκριση με όσες χρησιμοποίησαν placebo. Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι απαιτούνται μεγαλύτερες και πιο εκτενείς μελέτες για να αποδειχθεί αν οι μάσκες κολλαγόνου μπορούν πραγματικά να επηρεάσουν σε βάθος τη δομή του δέρματος.
Για τον λόγο αυτό, αρκετοί ειδικοί προτείνουν τη χρήση υδρολυμένου κολλαγόνου ή αμινοξέων κολλαγόνου στα καλλυντικά, καθώς πρόκειται για μικρότερα μόρια με καλύτερη επιφανειακή απορρόφηση. Υπάρχουν μικρές μελέτες που δείχνουν βελτίωση στην ενυδάτωση και την ελαστικότητα μετά από τοπική χρήση, όμως τα δεδομένα δεν επαρκούν για να τεκμηριώσουν ουσιαστική αντιγηραντική δράση. Το αποτέλεσμα είναι κατά κύριο λόγο αισθητικό και προσωρινό. Η ίδια λογική ισχύει και για τα ροφήματα κολλαγόνου και υαλουρονικού οξέος που προωθούνται ως υποστήριξη των ινοβλαστών. Το κολλαγόνο που περιέχουν, συνήθως ζωικής προέλευσης, διασπάται στο πεπτικό σύστημα. Το κατά πόσο τα παραγόμενα πεπτίδια μπορούν να φτάσουν στο δέρμα και να διεγείρουν την παραγωγή νέου κολλαγόνου παραμένει ασαφές.
Οι μελέτες σε ζώα δείχνουν κάποιες ενδείξεις βιολογικής δραστηριότητας, όμως τα αποτελέσματα αυτά δεν μεταφέρονται αυτομάτως στον άνθρωπο. Στις ανθρώπινες μελέτες, τα θετικά ευρήματα αφορούν κυρίως ενυδάτωση και ελαστικότητα και προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από έρευνες με εμπορική χρηματοδότηση. Δερματολόγοι όπως ο Jonathan Kentley επισημαίνουν ότι οι μελέτες υψηλής ποιότητας δεν δείχνουν όφελος για το δέρμα.
Εκτός από τα παραπάνω σε έκθεση που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων ( EFSA) σχετικά με τους αναδυόμενους κινδύνους από τρόφιμα, χαρακτηρίζει και την χρήση σκόνης κολλαγόνου ως πιθανό κίνδυνο, για την υγεία των ευρωπαίων καταναλωτών. Δεν είναι γνωστά πολλά για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της υψηλής πρόσληψης κολλαγόνου, λέει η EFSA, αλλά ορισμένες ιδιότητες της σκόνης κολλαγόνου εγείρουν πιθανές ανησυχίες.
Παρά την έλλειψη επιστημονικής τεκμηρίωσης, η διαφήμιση συνεχίζει να προβάλλει ισχυρισμούς που δεν επιτρέπονται από τη νομοθεσία. Ευρωπαϊκές και εθνικές αρχές έχουν παρέμβει επανειλημμένα σε προϊόντα με κολλαγόνο και υαλουρονικό οξύ για παραπλανητικές αναφορές σε ιδιότητες υγείας που δεν έχουν εγκριθεί. Δεν υπάρχουν εγκεκριμένοι ισχυρισμοί υγείας για το κολλαγόνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, είτε αφορά το δέρμα, είτε τις αρθρώσεις, είτε το έντερο.
Η επιστημονική προσέγγιση για τη διατήρηση του κολλαγόνου στο δέρμα επικεντρώνεται σε αποδεδειγμένες πρακτικές. Επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης, τρόφιμα πλούσια σε βιταμίνη C, προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία με αντηλιακό, αποφυγή καπνίσματος και χρήση τοπικών ρετινοειδών αποτελούν παρεμβάσεις με τεκμηριωμένη αποτελεσματικότητα. Αυτοί οι παράγοντες υποστηρίζουν τη φυσική σύνθεση κολλαγόνου και περιορίζουν την αποδόμησή του, χωρίς να βασίζονται σε υποσχέσεις που δεν επιβεβαιώνονται από τα δεδομένα.
