Δεσμεύει νομικά τους πολίτες η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία;
Στις 5 Μαρτίου 2026, πέντε δικαστές του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Λουξεμβούργο άκουσαν τα επιχειρήματα σε μια υπόθεση χωρίς προηγούμενο στην ιστορία της ΕΕ. Το ερώτημα που τέθηκε ενώπιον του δικαστηρίου δεν αφορά μόνο την κτηνοτροφία και την καλή μεταχείριση ζώων, αλλά αγγίζει κάτι βαθύτερο: Αν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να αγνοήσει ατιμώρητα μια δέσμευσή της απέναντι σε εκατομμύρια πολίτες που χρησιμοποίησαν τον επίσημο μηχανισμό συμμετοχικής δημοκρατίας.
Η υπόθεση κατατέθηκε τον Ιούνιο 2024 από την Επιτροπή Πολιτών «Τέλος στην Εποχή των Κλωβών», με επικεφαλής την οργάνωση Compassion in World Farming, μαζί με τις Eurogroup for Animals, Animal Equality και LAV, αφού η Επιτροπή παρέλειψε να εκπληρώσει υπόσχεσή της που είχε δοθεί το 2021.
Η υπόσχεση που δεν τηρήθηκε
Το 2021, μετά από Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών που συγκέντρωσε πάνω από 1,4 εκατομμύριο υπογραφές και υποστηρίχθηκε από 170 οργανώσεις κοινωνίας των πολιτών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεσμεύτηκε να προτείνει νομοθεσία για την απαγόρευση της εκτροφής σε κλωβούς έως το 2023. Η προθεσμία πέρασε χωρίς εξήγηση. Το δικαστήριο καλείται τώρα να αποφανθεί αν αυτή η δέσμευση αποτελούσε νομικά δεσμευτική υποχρέωση βάσει του κανονισμού για την Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών και αν η παράλειψη δράσης ήταν παράνομη.
Ο καθηγητής Alberto Alemanno του HEC Paris, ιδρυτής της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης The Good Lobby, περιέγραψε τη σημασία της υπόθεσης με λιτά λόγια. Η απόφαση θα δείξει αν η συμμετοχική δημοκρατία στην ΕΕ είναι πραγματική ή απλώς διακοσμητική. Αν το δικαστήριο αποφανθεί υπέρ των αιτούντων, η Επιτροπή θα αναγκαστεί να δημοσιεύσει συγκεκριμένο νομοθετικό χρονοδιάγραμμα, δημιουργώντας ταυτόχρονα προηγούμενο για την εκτελεστότητα όλων των μελλοντικών Ευρωπαϊκών Πρωτοβουλιών Πολιτών.
Λίγες μέρες πριν από την ακροαματική διαδικασία, στις 27 Φεβρουαρίου, η Επιτροπή δημοσίευσε τα αποτελέσματα δημόσιας διαβούλευσης για τον εκσυγχρονισμό της ευρωπαϊκής νομοθεσίας περί καλής μεταχείρισης ζώων, η οποία πραγματοποιήθηκε μεταξύ Σεπτεμβρίου και Δεκεμβρίου 2025 και συγκέντρωσε πάνω από 190.000 απαντήσεις. Το 99% των συμμετεχόντων, συμπεριλαμβανομένου του 54% των επιχειρήσεων, χαρακτήρισε σημαντική ή πολύ σημαντική την κατάργηση των κλωβών για τις ορνιθοκομικές εκμεταλλεύσεις, με σχεδόν πανομοιότυπα ποσοστά για χοίρους, μόσχους, κουνέλια και πάπιες. Το 89% δήλωσε ότι η ισχύουσα νομοθεσία δεν επιτρέπει στα ζώα να εκφράζουν τη φυσική τους συμπεριφορά, ενώ το 88-92% τάχθηκε υπέρ της εφαρμογής των ίδιων απαιτήσεων και στα εισαγόμενα προϊόντα.
Παράλληλα με τις εξελίξεις στο δικαστήριο, ο ολλανδο-βελγικός λιανεμπορικός κολοσσός Ahold Delhaize δημοσίευσε στις 3 Μαρτίου νέο χρονοδιάγραμμα για την απαλλαγή από τους μπαταρία-κλωβούς στην αμερικανική αλυσίδα εφοδιασμού του. Η εταιρεία είναι γνωστή στο ελληνικό κοινό ως μητρική της ΑΒ Βασιλόπουλος, ενώ διαχειρίζεται επίσης τα σούπερ μάρκετ Albert Heijn στην Ολλανδία και τα Stop & Shop, Giant, Food Lion και Hannaford στις ΗΠΑ, καθιστώντας την έναν από τους μεγαλύτερους λιανεμπόρους τροφίμων παγκοσμίως.
Η νέα δέσμευση ήρθε μετά από αστοχία σε αντίστοιχες υποσχέσεις που είχαν δοθεί το 2016 και το 2019, και μετά από συντονισμένη εκστρατεία πίεσης που περιλάμβανε δεκάδες υπόγειες έρευνες στην αλυσίδα εφοδιασμού, εκατοντάδες διαδηλώσεις και δεκάδες χιλιάδες ψηφιακές δράσεις. Η δέσμευση αφορά περίπου 7 εκατομμύρια κότες ετησίως στις αμερικανικές αλυσίδες της εταιρείας. Για την ΑΒ Βασιλόπουλος στην Ελλάδα, η εταιρεία δεν έχει δημοσιεύσει αντίστοιχο χρονοδιάγραμμα, αν και η πολιτική της μητρικής αναμένεται να επηρεάσει σταδιακά και τις ευρωπαϊκές θυγατρικές της, ιδιαίτερα αν υπάρξει ευρωπαϊκή νομοθετική εξέλιξη.
Βρετανικές αλυσίδες όπως η Asda, η Lidl και η Morrisons αντιμετώπισαν έλεγχο τον Ιούλιο 2025 για παράλειψη εκπλήρωσης δικών τους στόχων, υπογραμμίζοντας ότι οι εθελοντικές δεσμεύσεις χωρίς κανονιστικό υπόβαθρο παραμένουν ευάλωτες στην αναβολή. Η Επιτροπή έχει δηλώσει πρόθεση να φέρει αναθεωρημένη νομοθεσία για την καλή μεταχείριση ζώων έως το τέλος του 2026, ενώ τριακόσια εκατομμύρια ζώα παραμένουν εγκλωβισμένα σε κλωβούς σε ευρωπαϊκές εκτροφές καθ’ όλη τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας.
