Η ενεργειακή κρίση μετατρέπεται σε αγροδιατροφικό σοκ, με αυξημένο κόστος και απειλή για την επισιτιστική ασφάλεια
Ο επικεφαλής οικονομολόγος του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), Μάξιμο Τορέρο, προειδοποίησε ότι η συνεχιζόμενη διαταραχή του εμπορικού διαδρόμου των Στενών του Ορμούζ προκαλεί ένα από τα σοβαρότερα σοκ στις παγκόσμιες ροές εμπορευμάτων τα τελευταία χρόνια, με σημαντικές επιπτώσεις στην επισιτιστική ασφάλεια, την αγροτική παραγωγή και τις παγκόσμιες αγορές.
Μιλώντας σε καθημερινή ενημέρωση Τύπου των Ηνωμένων Εθνών, ο Torero τόνισε ότι η κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων μέσω του Στενού του Ορμούζ έχει καταρρεύσει κατά περισσότερο από 90% μέσα σε λίγες ημέρες από την κλιμάκωση. Η ζωτική αρτηρία για το παγκόσμιο εμπόριο μεταφέρει συνήθως περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα – περίπου το 35% των παγκόσμιων ροών αργού πετρελαίου – μαζί με το ένα πέμπτο του παγκόσμιου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και έως και το 30% των διεθνώς εμπορεύσιμων λιπασμάτων.
«Αυτό δεν είναι μόνο ένα ενεργειακό σοκ. Είναι ένα συστηματικό σοκ που επηρεάζει τα αγροδιατροφικά συστήματα παγκοσμίως», δήλωσε ο Torero. Τόνισε ότι η περιοχή του Κόλπου αντιπροσωπεύει σχεδόν το ήμισυ του παγκόσμιου εμπορίου θείου, μιας κρίσιμης εισροής που χρησιμοποιείται για την παραγωγή θειικού οξέος για την επεξεργασία φωσφορικών πετρωμάτων σε λιπάσματα. Οι διακοπές στην προμήθεια θείου κινδυνεύουν να διαταράξουν την παγκόσμια παραγωγή φωσφορικών λιπασμάτων, συμπεριλαμβανομένων των μεγάλων χωρών παραγωγής.
Οι περιορισμοί στη ναυτιλία έχουν επιδεινωθεί από την αύξηση του κόστους ασφάλισης. Μετά την επέκταση των ζωνών υψηλού κινδύνου στις αρχές Μαρτίου, τα ασφάλιστρα κινδύνου πολέμου αυξήθηκαν από 0,25% σε ποσοστό έως και 10% της αξίας του πλοίου, με την κάλυψη να επαναφέρεται πλέον κάθε επτά ημέρες. Ακόμη και σε περίπτωση αποκλιμάκωσης, η αποκατάσταση των κανονικών συνθηκών ναυσιπλοΐας μπορεί να διαρκέσει μήνες, προειδοποίησε ο Torero.
Αυξανόμενο κόστος εισροών και κίνδυνοι για την αγροτική παραγωγή
Ο επικεφαλής οικονομολόγος επεσήμανε ότι οι διαταραχές ήδη μεταφράζονται σε υψηλότερο κόστος για τους αγρότες παγκοσμίως. Οι τιμές των λιπασμάτων έχουν αυξηθεί απότομα, με την ουρία σε κοκκώδη μορφή στη Μέση Ανατολή να αυξάνεται κατά 19% την πρώτη εβδομάδα του Μαρτίου, ενώ οι τιμές της ουρίας στην Αίγυπτο αυξήθηκαν κατά 28%. Δεδομένου ότι το φυσικό αέριο είναι η κύρια πρώτη ύλη για τα αζωτούχα λιπάσματα, οι αυξημένες τιμές της ενέργειας αναμένεται να διατηρήσουν ανοδική πίεση στο κόστος των λιπασμάτων. Οι προβλέψεις του FAO δείχνουν ότι οι παγκόσμιες τιμές των λιπασμάτων θα μπορούσαν να είναι κατά μέσο όρο 15 έως 20% υψηλότερες το πρώτο εξάμηνο του 2026, εάν η κρίση συνεχιστεί.
«Οι αγρότες αντιμετωπίζουν ένα διπλό σοκ κόστους: έχουν πιο ακριβά λιπάσματα παράλληλα με το αυξανόμενο κόστος των καυσίμων που επηρεάζει ολόκληρη την αλυσίδα αξίας της γεωργίας, συμπεριλαμβανομένης της άρδευσης και των μεταφορών», δήλωσε ο Torero. Σε απάντηση, πολλοί παραγωγοί είναι πιθανό να μειώσουν την εφαρμογή λιπασμάτων ή να στραφούν σε καλλιέργειες με λιγότερες εισροές, πρόσθεσε.
Δεδομένου ότι η χρήση λιπασμάτων ακολουθεί μια μη γραμμική απόκριση στην απόδοση, ακόμη και μέτριες μειώσεις μπορούν να οδηγήσουν σε δυσανάλογα μεγάλες μειώσεις στις αποδόσεις των καλλιεργειών, ιδίως σε περιοχές όπου η βασική χρήση είναι ήδη χαμηλή.
Η διάρκεια της διακοπής θα είναι καθοριστική
Κατά τη διάρκεια της ενημέρωσης, ο Torero τόνισε ότι η διάρκεια της κρίσης θα καθορίσει την κλίμακα των παγκόσμιων επιπτώσεών της. Σε περίπτωση βραχυπρόθεσμης διαταραχής έως και ενός μήνα, οι επιπτώσεις αναμένεται να παραμείνουν περιορισμένες. Τα παγκόσμια αποθέματα τροφίμων είναι επί του παρόντος επαρκή και οι αγορές θα μπορούσαν να σταθεροποιηθούν εντός περίπου τριών μηνών. Ο Δείκτης Τιμών Τροφίμων του FAO παραμένει περίπου 21% χαμηλότερος από την κορύφωσή του τον Μάρτιο του 2022.
Εάν η διαταραχή συνεχιστεί για τρεις μήνες ή περισσότερο, οι κίνδυνοι κλιμακώνονται σημαντικά, επηρεάζοντας τις παγκόσμιες αποφάσεις φύτευσης για το 2026 και μετά. Σύμφωνα με ένα μεσοπρόθεσμο σενάριο διαταραχής, ο FAO προβλέπει μειωμένες αποδόσεις για καλλιέργειες έντασης λιπασμάτων, όπως το σιτάρι, το ρύζι και το καλαμπόκι, υποκατάσταση καλλιεργειών με καλλιέργειες που δεσμεύουν άζωτο, όπως η σόγια, και αυξημένο ανταγωνισμό από την παραγωγή βιοκαυσίμων, καθώς οι υψηλότερες τιμές του πετρελαίου διεγείρουν τη ζήτηση για γεωργικές πρώτες ύλες.
Επιπτώσεις σε όλες τις χώρες
Ο Τορέρο υπογράμμισε ότι οι επιπτώσεις της κρίσης θα ποικίλλουν ανάλογα με τους κύκλους των καλλιεργειών και την εξάρτηση από τις εισαγωγές. Οι χώρες που είναι σήμερα πιο ευάλωτες περιλαμβάνουν:
- Σρι Λάνκα, όπου βρίσκεται σε εξέλιξη η συγκομιδή ρυζιού Μάχα
- Το Μπαγκλαντές, που βρίσκεται αυτή τη στιγμή στην κρίσιμη εποχή του ρυζιού Μπόρο,
- Η Ινδία αντιμετωπίζει μειωμένη εγχώρια παραγωγή λιπασμάτων ενόψει της περιόδου Kharif
- Η Αίγυπτος, ιδιαίτερα εκτεθειμένη λόγω της εξάρτησής της από τις εισαγωγές σιταριού
- Το Σουδάν, που ήδη αντιμετωπίζει οξεία επισιτιστική ανασφάλεια
- Στην Υποσαχάρια Αφρική, η Σομαλία, η Κένυα, η Τανζανία και η Μοζαμβίκη είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες λόγω της υψηλής εξάρτησης από τις εισαγωγές λιπασμάτων.
- Οι μεγάλοι εξαγωγείς γεωργικών προϊόντων, όπως η Βραζιλία, ενδέχεται επίσης να αντιμετωπίσουν επιπτώσεις στην παραγωγή, με πιθανές επιπτώσεις στις παγκόσμιες αγορές.
Ο Τορέρο τόνισε επίσης δύο κρίσιμους δευτερεύοντες κινδύνους: οι πιθανές μειώσεις στις ροές εισοδήματος από τις οικονομίες του Κόλπου θα μπορούσαν να επηρεάσουν εκατομμύρια νοικοκυριά σε αναπτυσσόμενες χώρες που εξαρτώνται από τα εμβάσματα, και οι περιορισμοί στις εξαγωγές θα μπορούσαν να περιορίσουν περαιτέρω την παγκόσμια προσφορά και να επιδεινώσουν την αστάθεια των τιμών.
Προτάσεις πολιτικής
Ο Τορέρο ζήτησε επείγουσα, συντονισμένη διεθνή δράση. Βραχυπρόθεσμα, είναι κρίσιμο να δημιουργηθούν εναλλακτικοί εμπορικοί διάδρομοι, να παρασχεθεί έκτακτη οικονομική στήριξη στις χώρες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές και να διασφαλιστεί η πρόσβαση των αγροτών σε πιστώσεις. Μεσοπρόθεσμα, οι χώρες πρέπει να διαφοροποιήσουν τις πηγές εισαγωγής λιπασμάτων, να ενισχύσουν τα περιφερειακά αποθέματα και να αποφύγουν τους περιορισμούς στις εξαγωγές. Μακροπρόθεσμα, ο FAO συνιστά επενδύσεις σε βιώσιμη, αποδοτική ως προς τις εισροές γεωργία, την κλιμάκωση των εναλλακτικών τεχνολογιών λιπασμάτων, όπως η πράσινη αμμωνία, και την αντιμετώπιση των συστημάτων τροφίμων ως στρατηγικής υποδομής.
