Νέα μελέτη ανέλυσε τα οστά 12.281 ενηλίκων από 673 ευρωπαϊκές θέσεις
Η πρόσβαση στο κρέας δεν ήταν ποτέ ουδέτερη. Σε προβιομηχανικές ευρωπαϊκές κοινωνίες, το κρέας αποτελούσε τρόφιμο υψηλής κοινωνικής αξίας, και η κατανάλωσή του συνδεόταν στενά με την κοινωνική θέση και την εξουσία. Μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στις 7 Απριλίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό PNAS Nexus αποδεικνύει ότι αυτή η ανισότητα έχει βαθιές ιστορικές ρίζες: οι άντρες κατανάλωναν σταθερά περισσότερο κρέας από τις γυναίκες σε όλη την Ευρώπη, σε μια συνεχή αλυσίδα που εκτείνεται σε 10.000 χρόνια ιστορίας.
Η έρευνα, που διεξήγαγαν οι Rozenn Colleter, Michael P. Richards και συνεργάτες, στηρίχτηκε στην ισοτοπική ανάλυση κολλαγόνου από ανθρώπινα οστά. Τα αναλογικά επίπεδα ισοτόπων αζώτου στο κολλαγόνο των οστών αντικατοπτρίζουν την ποσότητα κρέατος που κατανάλωσε ένα άτομο κατά τη διάρκεια της ζωής του, ενώ τα ισοτόπια άνθρακα αποκαλύπτουν την αναλογία φυτικών τροφών, συμπεριλαμβανομένου του κεχριού, ενός σιτηρού χαμηλής κοινωνικής εκτίμησης στην ευρωπαϊκή αρχαιότητα. Η πρόκληση στην συγκριτική ανάλυση τέτοιων δεδομένων είναι ότι οι απόλυτες ισοτοπικές τιμές επηρεάζονται από τοπικούς παράγοντες, όπως η χρήση κοπριάς ως λίπασμα, οι κλιματικές συνθήκες και η υποσιτισμός, καθιστώντας δύσκολη τη σύγκριση θέσεων από διαφορετικές περιοχές και εποχές.
Για να παρακαμφθεί αυτό το εμπόδιο, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τον διαδεκατημοριακό δείκτη, έναν στατιστικό δείκτη που συγκρίνει το κατώτατο όριο του ανώτερου 10% των τιμών με το ανώτατο όριο του κατώτερου 10%. Αυτή η προσέγγιση μετρά το εύρος της ανισότητας εντός κάθε θέσης χωρίς να στηρίζεται στις απόλυτες τιμές, επιτρέποντας για πρώτη φορά έγκυρες συγκρίσεις σε τεράστιο χρονικό και γεωγραφικό εύρος. Εφαρμόστηκε σε δεδομένα 12.281 ενηλίκων από 673 ευρωπαϊκές αρχαιολογικές θέσεις, καλύπτοντας περίοδο 10.000 ετών, από τις πρώτες γεωργικές κοινωνίες της Νεολιθικής εποχής έως τα προβιομηχανικά χρόνια.
Το αποτέλεσμα ήταν κατηγορηματικό. Σε όλες τις εποχές και σε όλες τις περιοχές, οι άντρες ήταν δυσανάλογα συγκεντρωμένοι στα ανώτερα δεκατημόρια κατανάλωσης κρέατος. Η ανισότητα δεν εξαφανίστηκε ποτέ, δεν αντιστράφηκε ποτέ και δεν σταθεροποιήθηκε σε επίπεδα ισότητας σε καμία από τις εξετασθείσες περιόδους. Η σχετικά πιο ισότιμη εποχή ήταν παραδόξως η Νεολιθική, οι πρώτες γεωργικές κοινωνίες, αν και ακόμα και εκεί η ανισότητα ήταν υπαρκτή και στατιστικά σημαντική.
Οι ερευνητές αποφεύγουν να δώσουν μια ενιαία αιτιολόγηση για ένα φαινόμενο τόσο επίμονο και γεωγραφικά διάχυτο. Εντούτοις, προτείνουν μια σειρά πιθανών παραγόντων που μπορεί να ενισχύθηκαν αμοιβαία σε διαφορετικές κοινωνίες και εποχές. Διατροφικά ταμπού και κοσμολογικές πεποιθήσεις που αποθάρρυναν τις γυναίκες από την κατανάλωση ορισμένων τροφίμων έχουν τεκμηριωθεί σε πολλές κοινωνίες παγκοσμίως. Εξίσου σημαντικές είναι οι παρεξηγήσεις σχετικά με τις πρωτεϊνικές ανάγκες των γυναικών, οι οποίες υποεκτιμήθηκαν ιστορικά, και οι κοινωνικές νόρμες που τοποθετούσαν τις ανάγκες των ανδρών πάνω από εκείνες των γυναικών στην κατανομή των τροφίμων εντός του νοικοκυριού.
Αυτά τα ευρήματα δεν είναι απλώς αρχαιολογικής σημασίας. Η μελέτη υπενθυμίζει ότι η διατροφική ανισότητα μεταξύ φύλων έχει βαθιές δομικές ρίζες που δεν εξαφανίζονται αυτόματα με την οικονομική ανάπτυξη. Αντίθετα, σύγχρονα δεδομένα από άλλες μελέτες δείχνουν ότι η διαφορά στην κατανάλωση κρέατος μεταξύ ανδρών και γυναικών παραμένει εμφανής ακόμα και σε χώρες με υψηλή ισότητα φύλων, γεγονός που υποδηλώνει ότι πολιτισμικές νόρμες και κοινωνικές προσδοκίες που συνδέουν το κρέας με την ανδρική ταυτότητα εξακολουθούν να διαμορφώνουν τις διατροφικές επιλογές πολύ μετά την εξαφάνιση των κοινωνικών δομών που τις γέννησαν.
