Η σοκολάτα αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο αγαπημένα τρόφιμα στον κόσμο, με την παγκόσμια αγορά προϊόντων σοκολάτας να αποτιμάται σε περίπου 140 δισεκατομμύρια δολάρια. Από τις κλασικές πλάκες γάλακτος και τις μαύρες σοκολάτες μέχρι τις εποχικές δημιουργίες και τις σοκολάτες υψηλής περιεκτικότητας σε κακάο, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας εκατομμυρίων ανθρώπων. Ωστόσο, η μορφή με την οποία καταναλώνουμε σήμερα τη σοκολάτα είναι σχετικά πρόσφατη στην ιστορία. Για το μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής της, η σοκολάτα δεν τρωγόταν αλλά πινόταν.
Η ιστορία ξεκινά πριν από χιλιάδες χρόνια στη Μεσοαμερική, όπου οι αρχαίοι πολιτισμοί των Μάγια και αργότερα των Αζτέκων αξιοποιούσαν τους καρπούς του κακαόδεντρου για την παρασκευή ενός ιδιαίτερου ροφήματος. Οι αρχαιολογικές και ιστορικές ενδείξεις δείχνουν ότι η κατανάλωση αυτού του ποτού χρονολογείται ήδη από την τρίτη χιλιετία π.Χ. Για τους λαούς αυτούς, το κακαόδεντρο είχε βαθιά θρησκευτική και συμβολική σημασία. Πίστευαν ότι συνδεόταν με την ίδια τη δημιουργία της ανθρωπότητας, γεγονός που προσέδιδε στο ρόφημα έναν έντονο τελετουργικό χαρακτήρα. Η κατανάλωσή του γινόταν σε θρησκευτικές τελετές, σημαντικές κοινωνικές εκδηλώσεις και εορτασμούς, ενώ παράλληλα αποτελούσε προνόμιο των ανώτερων κοινωνικών τάξεων, των πολεμιστών και των ηγεμόνων.
Πέρα όμως από τη συμβολική του αξία, το ρόφημα κακάο χρησιμοποιούνταν και ως θεραπευτικό μέσο. Στις παραδοσιακές πρακτικές των Μάγια και των Αζτέκων θεωρούνταν ότι μπορούσε να βοηθήσει στην αντιμετώπιση διαφόρων προβλημάτων υγείας, όπως ο πυρετός ή οι πεπτικές διαταραχές, αν και φυσικά οι αντιλήψεις αυτές βασίζονταν στις γνώσεις της εποχής και όχι στη σύγχρονη επιστήμη.
Από τη Μεσοαμερική στην Ευρώπη
Η σοκολάτα παρέμεινε σχεδόν άγνωστη στον υπόλοιπο κόσμο μέχρι τον 16ο αιώνα. Μετά την ισπανική κατάκτηση της Αμερικής, το ρόφημα έφτασε στην Ισπανία και σταδιακά εξαπλώθηκε στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Αρχικά όμως δεν ήταν ένα προϊόν για όλους. Η υψηλή τιμή του κακάο και η δυσκολία εισαγωγής του το καθιστούσαν είδος πολυτελείας που απολάμβαναν κυρίως οι βασιλικές αυλές και η αριστοκρατία. Ανάμεσα στις γνωστότερες προσωπικότητες που φέρεται να αγαπούσαν το ρόφημα ήταν και η βασίλισσα της Γαλλίας Μαρία Αντουανέτα.
Το ευρωπαϊκό ρόφημα σοκολάτας διέφερε αισθητά από τη σημερινή ζεστή σοκολάτα. Παρασκευαζόταν αρχικά με νερό και όχι με γάλα, ενώ για να αποκτήσει πιο κρεμώδη υφή χρησιμοποιούνταν συχνά κρόκοι αυγών. Η προσθήκη γάλακτος καθιερώθηκε αρκετά αργότερα, γύρω στον 18ο αιώνα. Στις συνταγές της εποχής συναντούσε κανείς επίσης κανέλα, βανίλια, ξηρούς καρπούς, πιπεριές τσίλι και διάφορα αρωματικά μπαχαρικά, συνδυασμοί που σε αρκετές περιπτώσεις εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται και στη σύγχρονη γαστρονομία.
Η μεγάλη ανατροπή του 1847
Η ιστορία της σοκολάτας άλλαξε οριστικά στα μέσα του 19ου αιώνα. Το 1847 ο Βρετανός σοκολατοποιός Τζόζεφ Φράι, ιδρυτής της εταιρείας J.S. Fry & Sons, κατάφερε να δημιουργήσει την πρώτη στερεή πλάκα σοκολάτας, ανοίγοντας τον δρόμο για τη βιομηχανική παραγωγή του προϊόντος. Η καινοτομία αυτή άλλαξε ριζικά τον τρόπο κατανάλωσης της σοκολάτας. Από πολυτελές ρόφημα που απευθυνόταν κυρίως στους εύπορους, μετατράπηκε σταδιακά σε γλύκισμα προσιτό σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα. Η επιτυχία της πρώτης σοκολάτας σε πλάκα ήταν τόσο μεγάλη ώστε σύντομα ακολούθησαν και άλλες εταιρείες, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη μιας βιομηχανίας που συνεχίζει να αναπτύσσεται μέχρι σήμερα.
Στον 20ό αιώνα, η σοκολάτα είχε πλέον καθιερωθεί ως ένα από τα δημοφιλέστερα γλυκίσματα παγκοσμίως, ενώ η εξέλιξη των τεχνικών παραγωγής οδήγησε στη δημιουργία των αμέτρητων μορφών και γεύσεων που βρίσκονται σήμερα στα ράφια των καταστημάτων.
Παρότι πλέον τη συνδέουμε σχεδόν αποκλειστικά με την απόλαυση και τη ζαχαροπλαστική, η ιστορία της αποκαλύπτει ότι για περισσότερες από τέσσερις χιλιάδες χρόνια η σοκολάτα είχε έναν εντελώς διαφορετικό ρόλο: ήταν ένα πολύτιμο τελετουργικό και θεραπευτικό ρόφημα, στενά συνδεδεμένο με την παράδοση, τη θρησκεία και την κοινωνική θέση των αρχαίων πολιτισμών της Μεσοαμερικής.
