Το μυστικό των βάζων του Πέστουμ: Νέες αναλύσεις αποκαλύπτουν την αλήθεια
Πριν από δεκαετίες, αρχαιολόγοι ανακάλυψαν μια κολλώδη ουσία σε ένα χάλκινο βάζο σε ένα αρχαίο ελληνικό ιερό. Και μέχρι πρόσφατα, η ταυτότητα του υπολείμματος ήταν ακόμα ασαφής – μήπως πρόκειται για μείγμα λιπών, ελαίων και κεριού μέλισσας ή κάτι άλλο; Ερευνητές που δημοσιεύουν τη μελέτη τους στο Journal of the American Chemical Society, ανέλυσαν ξανά δείγματα του υπολείμματος χρησιμοποιώντας σύγχρονες αναλυτικές τεχνικές και κατέληξαν σε οριστικό συμπέρασμα.
Το μέλι ήταν μια σημαντική ουσία στον αρχαίο κόσμο, που μερικές φορές αφήνονταν σε ιερά ως προσφορές στους θεούς ή θάβονταν μαζί με τους νεκρούς. Το 1954, ένα τέτοιο υπόγειο ελληνικό ιερό που χρονολογείται γύρω στο 520 π.Χ. αφιερωμένο σε μια άγνωστη θεότητα, ανακαλύφθηκε στο Πέστουμ της Νότιας Ιταλίας – περίπου μιάμιση ώρα με το αυτοκίνητο από την Πομπηία. Μέσα υπήρχαν αρκετά χάλκινα βάζα που περιείχαν ένα κολλώδες υπόλειμμα. Εκείνη την εποχή, οι αρχαιολόγοι υπέθεσαν ότι επρόκειτο για μέλι, το οποίο αρχικά προσφερόταν ως κηρήθρες. Στη συνέχεια, τρεις διαφορετικές ομάδες, κατά τη διάρκεια 30 ετών, ανέλυσαν το υπόλειμμα, αλλά δεν κατάφεραν να επιβεβαιώσουν την παρουσία μελιού, καταλήγοντας αντ’ αυτού στο συμπέρασμα ότι τα βάζα περιείχαν κάποιο είδος ζωικού ή φυτικού λίπους μολυσμένου με γύρη και μέρη εντόμων. Αλλά όταν το υπόλειμμα έφτασε στο Μουσείο Ashmolean για μια έκθεση, μια ομάδα ερευνητών με επικεφαλής τους Luciana da Costa Carvalho και James McCullagh είχε την ευκαιρία να επανεξετάσει τη μυστηριώδη ουσία να συλλέξει νέα επιστημονικά στοιχεία και να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι πιθανότατα πρόκειται για υπολείμματα αρχαίου μελιού – ένα συμπέρασμα που προηγούμενες αναλύσεις είχαν απορρίψει.
Οι ερευνητές ανέλυσαν δείγματα του υπολείμματος χρησιμοποιώντας διάφορες σύγχρονες αναλυτικές τεχνικές για να προσδιορίσουν τη μοριακή του σύνθεση. Διαπίστωσαν ότι:
- Το αρχαίο υπόλειμμα είχε ένα χημικό αποτύπωμα σχεδόν πανομοιότυπο με αυτό του σύγχρονου κεριού μέλισσας και του σύγχρονου μελιού, με υψηλότερο επίπεδο οξύτητας που ήταν σύμφωνο με τις αλλαγές μετά από μακροχρόνια αποθήκευση.
- Η χημική σύνθεση του υπολείμματος ήταν πιο περίπλοκη από αυτή του κεριού μέλισσας που είχε υποβληθεί σε θερμική αποικοδόμηση, γεγονός που υποδηλώνει την παρουσία μελιού ή άλλων ουσιών.
- Στο σημείο που το υπόλειμμα είχε αγγίξει το χάλκινο βάζο, βρέθηκε αποικοδομημένη ζάχαρη αναμεμειγμένη με χαλκό.
- Τα σάκχαρα εξόζης, μια κοινή ομάδα σακχάρων που βρίσκονται στο μέλι, ανιχνεύθηκαν σε υψηλότερες συγκεντρώσεις στο αρχαίο υπόλειμμα από ό,τι στο σύγχρονο κερί μέλισσας.
- Πρωτεΐνες βασιλικού πολτού (που είναι γνωστό ότι εκκρίνονται από τη δυτική μέλισσα) εντοπίστηκαν επίσης στο υπόλειμμα.
Αυτά τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι η αρχαία ουσία είναι ό,τι έχει απομείνει από το αρχαίο μέλι. Ωστόσο, οι ερευνητές δεν μπορούν να αποκλείσουν την πιθανότητα να υπάρχουν και άλλα προϊόντα μέλισσας. «Τα αρχαία κατάλοιπα δεν είναι απλώς ίχνη από αυτά που έτρωγαν ή προσέφεραν οι άνθρωποι στους θεούς — είναι πολύπλοκα χημικά οικοσυστήματα», εξηγεί ο da Costa Carvalho. «Η μελέτη τους αποκαλύπτει πώς αυτές οι ουσίες άλλαξαν με την πάροδο του χρόνου, ανοίγοντας την πόρτα σε μελλοντική εργασία σχετικά με την αρχαία μικροβιακή δραστηριότητα και τις πιθανές εφαρμογές της».
