Σύγκριση σε σοκολάτα, σάλτσες και ντομάτες αποκαλύπτει τα όρια της τεχνητής νοημοσύνης ως «καταναλωτή»
Μια πρόσφατη μελέτη του Πανεπιστημίου της Νάπολης Federico II επιχειρεί να απαντήσει σε ένα ερώτημα που μέχρι πρότινος ανήκε περισσότερο στη σφαίρα της θεωρίας: μπορούν τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα να επιλέγουν τρόφιμα όπως οι άνθρωποι; Η έρευνα, που δημοσιεύεται στο περιοδικό Food Quality and Preference, συγκρίνει τις επιλογές ενός συστήματος τύπου GPT με εκείνες πραγματικών καταναλωτών, χρησιμοποιώντας πειράματα διακριτής επιλογής σε τρεις διαφορετικές κατηγορίες προϊόντων.
Στο πρώτο πείραμα, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να επιλέξουν ανάμεσα σε μπάρες σοκολάτας με διαφορετικά χαρακτηριστικά, όπως τιμή, τύπο σοκολάτας και μέθοδο παραγωγής, συμπεριλαμβανομένης της τρισδιάστατης εκτύπωσης. Στο δεύτερο, εξετάστηκαν επιλογές σάλτσας ντομάτας με στοιχεία όπως βιολογική πιστοποίηση, εγχώρια προέλευση και κοινωνική γεωργία. Στο τρίτο, οι επιλογές αφορούσαν φρέσκες ντομάτες με διαφορετικές πιστοποιήσεις ποιότητας και περιβαλλοντικών προδιαγραφών.
Το μοντέλο εκτέθηκε ακριβώς στα ίδια σύνολα επιλογών με τους ανθρώπινους συμμετέχοντες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, λειτούργησε χωρίς πρόσθετες πληροφορίες, ενώ σε άλλες του δόθηκαν δημογραφικά και συμπεριφορικά χαρακτηριστικά, προκειμένου να προσομοιώσει συγκεκριμένα προφίλ καταναλωτών. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι το σύστημα αναπαράγει τη βασική λογική των ανθρώπινων επιλογών. Ωστόσο, η κατανομή των επιλογών παρουσιάζει σημαντικές αποκλίσεις.
Με απλά λόγια αν το ρωτήσεις “τι θα έτρωγες;” θα σου δώσει τη λογική απάντηση και όχι την ανθρώπινη επιλογή. Είναι πιο “ρομποτικό” και υπερβολικά σίγουρο, μπερδεύεται σοβαρά σε πράγματα που απαιτούν εμπειρία (γεύση, κουλτούρα κτλ.) και δεν πιάνει την πραγματική αβεβαιότητα της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Είναι δε εντοπωσιακό, πως όταν του δίνουν “προφίλ ανθρώπου” (ηλικία, εισόδημα κτλ.) δεν γίνεται πιο σωστό αλλά μερικές φορές γίνεται χειρότερο στις επιλογές του. Το ποσοστό συμφωνίας μεταξύ μοντέλου και ανθρώπων κυμαίνεται από περίπου 35% έως 54% ανάλογα με το πείραμα, επίπεδο υψηλότερο από την τυχαία επιλογή αλλά πολύ μακριά από πραγματικό άνθρωπο.
Πιο αναλυτικά η τιμή λειτουργεί αρνητικά στην πιθανότητα επιλογής, του GPT, ενώ χαρακτηριστικά όπως η βιολογική πιστοποίηση ή η εγχώρια προέλευση αξιολογούνται θετικά. Η κατεύθυνση των προτιμήσεων συμπίπτει σε μεγάλο βαθμό με εκείνη των ανθρώπων, ιδιαίτερα σε προϊόντα με γνωστά και ευρέως διαδεδομένα χαρακτηριστικά. Το μοντέλο εμφανίζει μεγαλύτερη σταθερότητα και μικρότερη διακύμανση σε σχέση με τους ανθρώπους, συγκεντρώνοντας τις επιλογές του σε συγκεκριμένες εναλλακτικές με μεγαλύτερη ένταση. Η συμπεριφορά αυτή αποτυπώνεται και στα στατιστικά αποτελέσματα, όπου οι παράμετροι που εκτιμώνται για το μοντέλο έχουν μεγαλύτερα μεγέθη, υποδηλώνοντας πιο ισχυρές και λιγότερο διάχυτες προτιμήσεις.
Η απόκλιση γίνεται εντονότερη σε χαρακτηριστικά που σχετίζονται με εμπειρία ή πολιτισμικό πλαίσιο. Στην περίπτωση της σοκολάτας, οι καταναλωτές, έδειξαν σαφή προτίμηση σε συγκεκριμένους τύπους, ενώ το μοντέλο υποβάθμισε τη σημασία αυτών των διαφορών. Στις ντομάτες, πιστοποιήσεις όπως το ιταλικό σύστημα ολοκληρωμένης παραγωγής αξιολογήθηκαν θετικά από τους καταναλωτές, αλλά το μοντέλο δεν αναπαρήγαγε την ίδια στάση, αποδίδοντας χαμηλότερη ή και αρνητική αξία. Η προσπάθεια ενσωμάτωσης προσωπικών χαρακτηριστικών δεν οδήγησε σε συστηματική βελτίωση των αποτελεσμάτων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι αποκλίσεις αυξήθηκαν, με το μοντέλο να μεταβάλλει τη στάθμιση των χαρακτηριστικών χωρίς να πλησιάζει περισσότερο τις ανθρώπινες επιλογές.
Η μελέτη περιλαμβάνει επίσης σύγκριση μεταξύ διαφορετικών εμπορικών μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης. Τα αποτελέσματα δείχνουν υψηλό βαθμό συμφωνίας μεταξύ τους, καθώς και σημαντική σύγκλιση με τις επικρατούσες επιλογές των ανθρώπων, ιδίως σε περιπτώσεις όπου μία εναλλακτική υπερισχύει καθαρά των άλλων. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα συστήματα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εργαλείο προσομοίωσης για τον σχεδιασμό πειραμάτων και την προκαταρκτική αξιολόγηση προϊόντων. Ωστόσο, οι περιορισμοί που καταγράφονται, ιδίως σε χαρακτηριστικά που σχετίζονται με αισθητηριακή εμπειρία ή τοπική γνώση, περιορίζουν τη δυνατότητά τους να υποκαταστήσουν πλήρως την ανθρώπινη συμπεριφορά στις επιλογές τροφίμων.
