Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης καλείται να απαντήσει για πρώτη φορά σε θεμελιώδη ζητήματα σχετικά με τη συμβατότητα του Nutri-Score με το ενωσιακό δίκαιο, έπειτα από προδικαστική παραπομπή του γαλλικού Conseil d’État. Η υπόθεση αφορά την ερμηνεία του άρθρου 35 του Κανονισμού (ΕΕ) 1169/2011 για την παροχή πληροφοριών σχετικά με τα τρόφιμα στους καταναλωτές και αναμένεται να επηρεάσει όχι μόνο το μέλλον του Nutri-Score, αλλά και το σύνολο των προαιρετικών συστημάτων διατροφικής επισήμανσης στο μπροστινό μέρος της συσκευασίας (Front-of-Pack Nutrition Labelling – FOPNL) που εφαρμόζονται ή σχεδιάζονται στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η παραπομπή προέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της γαλλικής γαλακτοβιομηχανίας Groupe Lactalis και των γαλλικών αρχών σχετικά με υπουργική απόφαση του 2025, με την οποία εγκρίθηκε η επικαιροποιημένη έκδοση του αλγορίθμου Nutri-Score. Με την αναθεώρηση του αλγορίθμου του Nutri-Score, το γάλα αξιολογείται πλέον ως ποτό, γεγονός που οδήγησε σε αλλαγές στη βαθμολογία του. Το αποβουτυρωμένο και το ημιαποβουτυρωμένο γάλα κατατάσσονται πλέον στην κατηγορία Β, ενώ το πλήρες γάλα κατατάσσεται στην κατηγορία C λόγω της υψηλότερης περιεκτικότητάς του σε κορεσμένα λιπαρά. Η συγκεκριμένη αλλαγή αποτέλεσε ένα από τα βασικά σημεία της δικαστικής διαμάχης στη Γαλλία, καθώς η Groupe Lactalis αμφισβήτησε τη νομιμότητα της αναθεωρημένης μεθοδολογίας που υιοθετήθηκε για την αξιολόγηση των γαλακτοκομικών προϊόντων.
Το Nutri-Score αποτελεί προαιρετικό σύστημα επισήμανσης στο μπροστινό μέρος της συσκευασίας, το οποίο χρησιμοποιεί πενταβάθμια χρωματική και αλφαβητική κλίμακα από το Α έως το Ε για να αποδίδει συνολική αξιολόγηση της διατροφικής ποιότητας ενός τροφίμου. Η βαθμολογία προκύπτει μέσω αλγορίθμου που συνεκτιμά στοιχεία όπως η ενεργειακή αξία, τα σάκχαρα, τα κορεσμένα λιπαρά, το αλάτι, οι φυτικές ίνες, οι πρωτεΐνες και η περιεκτικότητα σε φρούτα, λαχανικά ή άλλα συστατικά που θεωρούνται ευνοϊκά από διατροφική άποψη.
Το σύστημα αναπτύχθηκε στη Γαλλία και στη συνέχεια υιοθετήθηκε σε εθελοντική βάση από αρκετά κράτη μέλη και από μεγάλο αριθμό επιχειρήσεων τροφίμων και λιανεμπορίου. Παράλληλα αποτέλεσε αντικείμενο έντονης συζήτησης μεταξύ κρατών μελών, επιστημονικών φορέων, παραγωγικών οργανώσεων και επιχειρήσεων, καθώς ορισμένες κατηγορίες τροφίμων λαμβάνουν χαμηλότερη αξιολόγηση σε σχέση με άλλες, γεγονός που έχει προκαλέσει αντιδράσεις ιδιαίτερα από κλάδους όπως η γαλακτοβιομηχανία, η παραγωγή ελαιολάδου και η παραγωγή παραδοσιακών προϊόντων.
Η υπόθεση που έφθασε στο Συμβούλιο της Επικρατείας της Γαλλίας Conseil d’État δεν αφορά την επιστημονική εγκυρότητα του Nutri-Score ούτε την αποτελεσματικότητά του ως εργαλείου ενημέρωσης των καταναλωτών. Το γαλλικό ανώτατο διοικητικό δικαστήριο διαπίστωσε ότι η επίλυση της διαφοράς προϋποθέτει την ερμηνεία διατάξεων του ενωσιακού δικαίου και αποφάσισε να απευθυνθεί στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω της διαδικασίας της προδικαστικής παραπομπής, όπως προβλέπεται στο άρθρο 267 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το πρώτο προδικαστικό ερώτημα αφορά την ερμηνεία του άρθρου 35 του Κανονισμού (ΕΕ) 1169/2011, το οποίο επιτρέπει στα κράτη μέλη να ενθαρρύνουν την ανάπτυξη προαιρετικών μορφών έκφρασης ή παρουσίασης της διατροφικής δήλωσης, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Το ΔΕΕ καλείται να διευκρινίσει αν η διάταξη αυτή επιτρέπει τη χρήση ενός συνοπτικού συστήματος όπως το Nutri-Score, το οποίο δεν εμφανίζει στο μπροστινό μέρος της συσκευασίας χωριστά τις υποχρεωτικές διατροφικές πληροφορίες, αλλά αποδίδει μία ενιαία συνολική αξιολόγηση μέσω ενός γράμματος και αντίστοιχου χρώματος.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή ο Κανονισμός 1169/2011 προβλέπει συγκεκριμένο περιεχόμενο για την υποχρεωτική διατροφική δήλωση, η οποία περιλαμβάνει στοιχεία όπως η ενεργειακή αξία, τα λιπαρά, τα κορεσμένα λιπαρά, οι υδατάνθρακες, τα σάκχαρα, οι πρωτεΐνες και το αλάτι. Το άρθρο 35 επιτρέπει συμπληρωματικές μορφές παρουσίασης των πληροφοριών αυτών, εφόσον βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα, δεν παραπλανούν τον καταναλωτή, διευκολύνουν την κατανόηση της διατροφικής αξίας των τροφίμων και πληρούν τις προϋποθέσεις που προβλέπει η ενωσιακή νομοθεσία.
Το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα αφορά τον ίδιο τον αλγόριθμο του Nutri-Score και ειδικότερα τα στοιχεία που μπορούν να χρησιμοποιηθούν κατά τον υπολογισμό της τελικής βαθμολογίας. Το ΔΕΕ καλείται να αποφανθεί αν ένα προαιρετικό σύστημα επισήμανσης μπορεί να λαμβάνει υπόψη χαρακτηριστικά ενός τροφίμου τα οποία δεν περιλαμβάνονται στην υποχρεωτική διατροφική δήλωση του άρθρου 30 του Κανονισμού 1169/2011, όπως η περιεκτικότητα σε φρούτα, λαχανικά ή άλλες παραμέτρους που αξιολογούνται στο πλαίσιο του αλγορίθμου.
Το ερώτημα αυτό συνδέεται με τη φιλοσοφία του Nutri-Score, καθώς η συνολική βαθμολογία δεν προκύπτει αποκλειστικά από τις διατροφικές πληροφορίες που υποχρεωτικά αναγράφονται στη συσκευασία. Ο αλγόριθμος συνδυάζει υποχρεωτικά και πρόσθετα διατροφικά χαρακτηριστικά προκειμένου να υπολογίσει μία συνολική αξιολόγηση της διατροφικής ποιότητας του προϊόντος. Με άλλα λόγια, το ΔΕΕ θα αποφασίσει αν ο τρόπος που έχει σχεδιαστεί είναι συμβατός με το ενωσιακό δίκαιο και αν τα κράτη μέλη μπορούν να το προωθούν ως προαιρετική επισήμανση.
Η απάντηση του Δικαστηρίου θα καθορίσει το εύρος των δυνατοτήτων που παρέχει το άρθρο 35 του Κανονισμού 1169/2011 στα κράτη μέλη κατά τον σχεδιασμό ή την υποστήριξη προαιρετικών συστημάτων επισήμανσης. Η απόφαση αναμένεται να επηρεάσει όχι μόνο το Nutri-Score αλλά και κάθε άλλο σύστημα Front-of-Pack Nutrition Labelling που βασίζεται σε συνοπτική παρουσίαση της διατροφικής ποιότητας ενός προϊόντος.
Η διαδικασία αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει εδώ και αρκετά χρόνια τη δυνατότητα θέσπισης εναρμονισμένου συστήματος επισήμανσης στο μπροστινό μέρος της συσκευασίας σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η σχετική συζήτηση εντάχθηκε στη στρατηγική «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο», χωρίς μέχρι σήμερα να έχει υποβληθεί νομοθετική πρόταση για υποχρεωτικό ενιαίο σύστημα.
Οι διαφορετικές προσεγγίσεις των κρατών μελών έχουν οδηγήσει στη συνύπαρξη διαφορετικών εθνικών ή ιδιωτικών συστημάτων επισήμανσης. Εκτός από το Nutri-Score εφαρμόζονται ή χρησιμοποιούνται και άλλα μοντέλα, όπως το NutrInform Battery στην Ιταλία, γεγονός που έχει αναζωπυρώσει τη συζήτηση σχετικά με την ανάγκη ενιαίων κανόνων σε ολόκληρη την εσωτερική αγορά.
Η απόφαση του Conseil d’État να υποβάλει προδικαστικά ερωτήματα δεν προδικάζει την απάντηση του ΔΕΕ ούτε σημαίνει ότι το Nutri-Score θεωρείται ασύμβατο με το ενωσιακό δίκαιο. Η διαδικασία της προδικαστικής παραπομπής χρησιμοποιείται όταν ένα εθνικό δικαστήριο θεωρεί ότι η ορθή εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου εξαρτάται από την ερμηνεία διατάξεων που δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Μετά την παραλαβή της παραπομπής, η υπόθεση θα ακολουθήσει τη συνήθη διαδικασία ενώπιον του ΔΕΕ. Τα κράτη μέλη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα θεσμικά όργανα που έχουν δικαίωμα παρέμβασης μπορούν να υποβάλουν γραπτές παρατηρήσεις, ενώ ενδέχεται να πραγματοποιηθεί δημόσια ακροαματική διαδικασία πριν από την έκδοση των προτάσεων του Γενικού Εισαγγελέα και της τελικής απόφασης του Δικαστηρίου.
Η ερμηνεία που θα δοθεί στο άρθρο 35 θα αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για τις επιχειρήσεις τροφίμων που χρησιμοποιούν ήδη το Nutri-Score στις συσκευασίες των προϊόντων τους. Παράλληλα θα επηρεάσει τις εθνικές αρχές που έχουν εγκρίνει ή υποστηρίξει την εφαρμογή του συστήματος, καθώς και τις μελλοντικές πρωτοβουλίες σχετικά με την ανάπτυξη άλλων προαιρετικών μορφών διατροφικής επισήμανσης.
Η υπόθεση παρουσιάζει ενδιαφέρον και από πλευράς ενωσιακού δικαίου, καθώς το ΔΕΕ καλείται να ερμηνεύσει για πρώτη φορά το εύρος της διακριτικής ευχέρειας που διαθέτουν τα κράτη μέλη όταν ενθαρρύνουν τη χρήση προαιρετικών μορφών παρουσίασης της διατροφικής δήλωσης. Η απόφαση αναμένεται να αποσαφηνίσει εάν η έννοια της «έκφρασης ή παρουσίασης» των διατροφικών πληροφοριών επιτρέπει τη χρήση συνολικών αξιολογήσεων που βασίζονται σε σύνθετους αλγορίθμους ή αν η δυνατότητα αυτή περιορίζεται στην παρουσίαση των στοιχείων που ήδη προβλέπονται από τον Κανονισμό 1169/2011.
Το αποτέλεσμα της διαδικασίας θα έχει συνέπειες τόσο για τις μελλοντικές εθνικές πρωτοβουλίες όσο και για τη συζήτηση σχετικά με την εναρμόνιση των κανόνων επισήμανσης τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ερμηνεία που θα υιοθετήσει το Δικαστήριο θα αποτελέσει σημείο αναφοράς για την εφαρμογή του άρθρου 35 και για κάθε μεταγενέστερη νομοθετική ή κανονιστική πρωτοβουλία που θα αφορά τα συστήματα προαιρετικής διατροφικής επισήμανσης στο μπροστινό μέρος της συσκευασίας.
