Περιορισμένη η επίδραση των οπτικών ερεθισμάτων στη στάση απέναντι στα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα
Νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Science Communication εξετάζει πώς οι οπτικές αναπαραστάσεις τροφίμων επηρεάζουν τη στάση των καταναλωτών απέναντι στα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα (GMO), καταγράφοντας μετρήσιμες επιδράσεις στη συμπεριφορά αποφυγής τους.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από ομάδα επιστημόνων, με τη διαδικασία να έχει εγκριθεί από το Institutional Review Board του University of Florida. Το πείραμα βασίστηκε σε δείγμα 981 ατόμων στις Ηνωμένες Πολιτείες και χρησιμοποίησε τυχαιοποιημένο σχεδιασμό με τρεις διαφορετικές εκδοχές παρουσίασης πληροφορίας για τα GMO: με θετική εικόνα τροφίμου, με «μικτή» εικόνα (τροφίμο μαζί με ένδειξη παρέμβασης, όπως σύριγγα) και χωρίς εικόνα. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της μελέτης, τα οπτικά στοιχεία παίζουν ρόλο, αλλά όχι όσο θα περίμενε κανείς. Οι θετικές εικόνες τροφίμων μειώνουν λίγο την αποφυγή των GMO και την εσωτερική αμφιθυμία, αλλά μόνο σε όσους ήδη τα αποδέχονται. Σε όσους είναι αρνητικοί ή αναποφάσιστοι, δεν αλλάζει ουσιαστικά τίποτα. Συνολικά, οι υπάρχουσες πεποιθήσεις καθορίζουν τη στάση πολύ περισσότερο από τον τρόπο παρουσίασης του μηνύματος
Πιο αναλυτικά, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η χρήση θετικών οπτικών στοιχείων, όπως μία φυσική εικόνα τροφίμου, μειώνει την πρόθεση αποφυγής των GMO σε σύγκριση με την απουσία εικόνας. Η επίδραση αυτή είναι στατιστικά σημαντική αλλά περιορισμένη σε μέγεθος. Αντίθετα, η χρήση εικόνων που συνδυάζουν θετικά και αρνητικά στοιχεία δεν αύξησε την αποφυγή, όπως είχε αρχικά υποτεθεί.
Η μελέτη εστιάζει και στην έννοια της «αμφιθυμίας», δηλαδή στην ταυτόχρονη ύπαρξη θετικών και αρνητικών στάσεων απέναντι στα GMO. Διαπιστώθηκε ότι η αμφιθυμία σχετίζεται άμεσα με τη συμπεριφορά: όσο αυξάνεται, αυξάνεται και η πιθανότητα αποφυγής των συγκεκριμένων προϊόντων. Παράλληλα, καταγράφεται ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της λεγόμενης «δυνητικής» και της «βιωμένης» αμφιθυμίας, επιβεβαιώνοντας ότι οι εσωτερικές αντιφάσεις μεταφράζονται σε πραγματικές επιλογές κατανάλωσης.
Ωστόσο, η επίδραση των οπτικών ερεθισμάτων δεν είναι ομοιόμορφη σε όλα τα κοινά. Οι συμμετέχοντες που είχαν ήδη θετική στάση απέναντι στα GMO επηρεάστηκαν περισσότερο: σε αυτούς, οι θετικές εικόνες μείωσαν την αμφιθυμία και κατ’ επέκταση την πρόθεση αποφυγής. Αντίθετα, όσοι ήταν επιφυλακτικοί ή αβέβαιοι δεν παρουσίασαν ουσιαστική μεταβολή στάσης, ανεξαρτήτως οπτικού περιεχομένου. Η ανάλυση των δεδομένων δείχνει ότι οι υπάρχουσες πεποιθήσεις λειτουργούν ως βασικός παράγοντας που καθορίζει την αποτελεσματικότητα της επικοινωνίας για τα GMO. Οι οπτικές παρεμβάσεις φαίνεται να ενισχύουν ήδη διαμορφωμένες στάσεις, χωρίς να μεταβάλλουν ουσιαστικά την αντίληψη όσων είναι αρνητικοί ή αναποφάσιστοι.
Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι τα ευρήματα έχουν πρακτική σημασία για την επικοινωνία επιστημονικών θεμάτων και τη διαμόρφωση δημόσιων μηνυμάτων. Η χρήση εικόνων που δεν υποδηλώνουν «αφύσικη» παρέμβαση μπορεί να μειώσει αρνητικές αντιδράσεις, ιδιαίτερα σε περιβάλλοντα όπου κυριαρχεί το οπτικό περιεχόμενο, όπως τα κοινωνικά δίκτυα.Παράλληλα, επισημαίνεται ότι το συνολικό μέγεθος των επιδράσεων είναι μικρό, εξηγώντας περίπου το 1% της διακύμανσης στη συμπεριφορά αποφυγής. Οι ερευνητές τονίζουν ότι απαιτείται περαιτέρω μελέτη για να διερευνηθεί ο ρόλος παραγόντων όπως η εμπιστοσύνη στην επιστήμη, η γνώση γύρω από τη γενετική και τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά διαφορετικών χωρών. Η μελέτη καταλήγει ότι οι αντιδράσεις απέναντι στα GMO δεν καθορίζονται μόνο από πληροφορίες αλλά και από αυτόματες, συναισθηματικές αποκρίσεις που ενεργοποιούνται μέσω εικόνων τροφίμων. Αυτό περιορίζει την αποτελεσματικότητα των απλών ενημερωτικών παρεμβάσεων και μεταφέρει το βάρος στον τρόπο παρουσίασης του μηνύματος.
