Η Κομισιόν καταγράφει καθυστερήσεις στην ανίχνευση, κενά στη βιοασφάλεια, προβλήματα ιχνηλασιμότητας και ανεπαρκείς επιδημιολογικές έρευνες κατά τη διαχείριση των πρόσφατων επιζωοτιών, ενώ η ελληνική πλευρά απορρίπτει μέρος των διαπιστώσεων και υπερασπίζεται τη λειτουργία των εργαστηρίων και των κτηνιατρικών υπηρεσιών
Σοβαρές αδυναμίες στη διαχείριση των επιζωοτιών της ευλογιάς αιγοπροβάτων και της πανώλης μικρών μηρυκαστικών στην Ελλάδα, καταγράφει το τελικό audit report της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αποδίδοντας στις ελληνικές αρχές καθυστερήσεις στην ανίχνευση ύποπτων περιστατικών, κενά στη βιοασφάλεια, προβλήματα στην ιχνηλασιμότητα των ζώων και ανεπαρκείς επιδημιολογικές διερευνήσεις κατά τη διάρκεια των διαδοχικών επιζωοτιών του 2023-2025. Η έκθεση της DG SANTE συντάχθηκε μετά τον επιτόπιο και εξ αποστάσεως έλεγχο που πραγματοποίησαν οι ευρωπαίοι επιθεωρητές στην Ελλάδα τον Μάρτιο του 2025, εξετάζοντας το σύνολο της εφαρμογής των μέτρων ελέγχου για την ευλογιά αιγοπροβάτων (SPGP) και την πανώλη μικρών μηρυκαστικών (PPR). Οι ελεγκτές επισκέφθηκαν υπηρεσίες, εργαστήρια, σφαγεία και κτηνοτροφικές μονάδες σε περιοχές που επλήγησαν από τις επιζωοτίες.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νέος θάνατος σε κρουαζιερόπλοιο – Σε καραντίνα πάνω από 1.700 επιβάτες και πλήρωμα μετά και τα ύποπτα κρούσματα γαστρεντερίτιδας
Στο τελικό συμπέρασμα της έκθεσης, η Επιτροπή αναφέρει ότι παρά τις σημαντικές προσπάθειες των ελληνικών κτηνιατρικών υπηρεσιών, μια σειρά «πολυπαραγοντικών αδυναμιών» εμπόδισε την έγκαιρη ανίχνευση και τον αποτελεσματικό περιορισμό των νοσημάτων, αυξάνοντας τον κίνδυνο διασποράς και το συνολικό αποτύπωμα των επιζωοτιών στη χώρα. Η Κομισιόν αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στις χρόνιες αδυναμίες του ελληνικού κτηνοτροφικού τομέα, κάνοντας λόγο για ανεπαρκή εφαρμογή μέτρων βιοασφάλειας, προβληματική ιχνηλασιμότητα, περιορισμένη ενημέρωση των εμπλεκομένων και δυσκολίες στην εφαρμογή αποτελεσματικών μέτρων ελέγχου.
Στο πεδίο της βιοασφάλειας, οι ευρωπαίοι ελεγκτές διαπίστωσαν ότι σε πολλές εκτροφές υπήρχε χαμηλό επίπεδο εφαρμογής βασικών μέτρων προστασίας, ακόμη και σε επαγγελματικές μονάδες εντατικής παραγωγής. Σύμφωνα με το report, οι αρχές δεν είχαν αναπτύξει επαρκές και συστηματικό πλαίσιο καθοδήγησης των κτηνοτρόφων για τη βιοασφάλεια στις εκτροφές αιγοπροβάτων, ενώ εκτός των περιοχών υψηλού κινδύνου οι δράσεις ενημέρωσης κρίθηκαν περιορισμένες. Η έκθεση καταγράφει ότι στις περισσότερες εκτροφές δεν τηρούνταν αρχεία επισκεπτών ή οχημάτων, γεγονός που δυσχέρανε την επιδημιολογική διερεύνηση και την ιχνηλάτηση πιθανών επαφών. Ιδιωτικά οχήματα, εξοπλισμός, μεταφορικά μέσα συλλογής γάλακτος και η μετακίνηση ατόμων μεταξύ μονάδων αναφέρονται ως πιθανοί μηχανισμοί μετάδοσης της νόσου.
Οι ελεγκτές σημειώνουν επίσης ότι σε πολλές περιπτώσεις δεν υπήρχαν επαρκείς υποδομές απολύμανσης στις εισόδους και εξόδους των μονάδων, ενώ οι κτηνοτρόφοι παρουσίαζαν χαμηλή επίγνωση των κινδύνων βιοασφάλειας. Η Επιτροπή αναφέρει ότι οι επίσημοι έλεγχοι δεν κατάφεραν να διασφαλίσουν συστηματική συμμόρφωση με τις ευρωπαϊκές απαιτήσεις. Σκληρή είναι η κριτική και για την ιχνηλασιμότητα των ζώων. Σύμφωνα με την έκθεση, το ελληνικό σύστημα καταγραφής παρουσιάζει δομικές αδυναμίες, καθώς πολλοί κτηνοτρόφοι εμφανίζονται να λειτουργούν στην ίδια τοποθεσία με διαφορετικούς αριθμούς εκμετάλλευσης, δημιουργώντας σύνθετες και δυσλειτουργικές δομές καταγραφής.
Η DG SANTE αναφέρει ότι αυτή η πρακτική περιέπλεξε την εφαρμογή μέτρων περιορισμού και δυσχέρανε την κατανόηση των πραγματικών επιδημιολογικών συνδέσεων μεταξύ μονάδων. Οι επιθεωρητές εντόπισαν επίσης ελλιπή ή ανακριβή αρχεία γεννήσεων, θανάτων και μετακινήσεων ζώων, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις οι μετακινήσεις δεν δηλώνονταν εγκαίρως στις αρμόδιες υπηρεσίες. Σε μία περίπτωση που περιγράφεται στην έκθεση, σύνδεση εκτροφής με έμπορο που σχετιζόταν με τη διασπορά της πανώλης μικρών μηρυκαστικών εντοπίστηκε με καθυστέρηση, όταν επίσημος κτηνίατρος ανακάλυψε μεταγενέστερα έγγραφο μετακίνησης που δεν είχε δηλωθεί στη βάση δεδομένων.
Η Επιτροπή καταγράφει ακόμη εκτεταμένη πρακτική ταφής νεκρών ζώων αντί της προβλεπόμενης διαχείρισής τους μέσω εγκεκριμένων συστημάτων συλλογής, επισημαίνοντας ότι η πρακτική αυτή δημιουργεί επιπλέον προβλήματα ιχνηλασιμότητας και ελέγχου πιθανών ύποπτων περιστατικών. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις ελλείψεις προσωπικού και εργαστηριακής δυναμικότητας. Το report περιγράφει υπερφόρτωση των επίσημων κτηνιάτρων, οι οποίοι κλήθηκαν να διαχειριστούν ταυτόχρονα ελέγχους, δειγματοληψίες, επιδημιολογικές διερευνήσεις, θανατώσεις κοπαδιών και διοικητικές διαδικασίες. Η Επιτροπή σημειώνει ότι πολλοί κτηνίατροι εργάζονταν για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς επαρκή διοικητική ή τεχνολογική υποστήριξη, ενώ σε ορισμένες περιοχές οι ελλείψεις προσωπικού οδήγησαν σε καθυστερήσεις επισκέψεων στις ζώνες προστασίας και επιτήρησης.
Στο εργαστηριακό επίπεδο, η DG SANTE αναφέρει ότι το Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς διέθετε επαρκή δυνατότητα επιβεβαίωσης κλινικών περιστατικών, αλλά δυσκολευόταν να ανταποκριθεί σε μαζικούς ελέγχους ασυμπτωματικών ζώων, ιδιαίτερα κατά τις περιόδους μεγάλης πίεσης. Το εργαστήριο λειτουργούσε σε κανονικό ημερήσιο ωράριο χωρίς πρόβλεψη επέκτασης της λειτουργίας του σε συνθήκες κρίσης, γεγονός που περιόριζε την ταχύτητα επιτήρησης σε ζώνες περιορισμού. Η έκθεση αναφέρει επίσης ότι κατά τον χρόνο του audit ορισμένες κρίσιμες διαγνωστικές μέθοδοι δεν περιλαμβάνονταν ακόμη στο πεδίο διαπίστευσης του εργαστηρίου, κάτι που σύμφωνα με την Επιτροπή δεν ήταν πλήρως συμβατό με τις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Οι ελληνικές αρχές, στις επίσημες παρατηρήσεις τους επί του draft report, αντέδρασαν έντονα στις αναφορές περί καθυστερήσεων και ανεπαρκούς διαγνωστικής ικανότητας. Υποστήριξαν ότι τα νοσήματα διαγνώστηκαν εντός 24 ωρών από την παραλαβή των δειγμάτων και ότι δεν υπήρξε καθυστερημένη εργαστηριακή ανίχνευση της ευλογιάς αιγοπροβάτων. Η ελληνική πλευρά υποστήριξε ακόμη ότι το Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς είχε ήδη ολοκληρώσει τις απαραίτητες διαδικασίες διαπίστευσης για την PCR της SPGP και ανέμενε τον τελικό έλεγχο του ΕΣΥΔ, ο οποίος πραγματοποιήθηκε το καλοκαίρι του 2025. Ωστόσο, η Επιτροπή διατήρησε τις βασικές επισημάνσεις της, διευκρινίζοντας στο τελικό report ότι οι «καθυστερήσεις στην ανίχνευση» αφορούσαν κυρίως τον χρόνο που απαιτήθηκε μέχρι να τεθεί υποψία της νόσου και όχι αποκλειστικά τη διάρκεια της εργαστηριακής εξέτασης.
Σημαντικές αδυναμίες εντόπισαν οι ευρωπαίοι ελεγκτές και στις επιδημιολογικές διερευνήσεις. Το report αναφέρει ότι τα epidemiological enquiries συχνά δεν περιλάμβαναν κρίσιμα δεδομένα, όπως πλήρη ιστορικά μετακινήσεων, ανάλυση πρακτικών βιοασφάλειας ή σαφή καταγραφή πιθανών διαδρομών μετάδοσης. Η Επιτροπή σημειώνει ότι τα τυποποιημένα έντυπα που χρησιμοποιούσαν οι υπηρεσίες δεν κατέγραφαν επαρκώς πληροφορίες για επισκέπτες, προσωπικό, οχήματα, συλλογή γάλακτος ή κοινή χρήση εξοπλισμού, περιορίζοντας την αποτελεσματικότητα των ερευνών και τη δυνατότητα αναγνώρισης της πηγής μόλυνσης. Παράλληλα, οι επιθεωρητές αναφέρουν ότι σε αρκετές περιπτώσεις η επιτήρηση βασίστηκε κυρίως σε επαναλαμβανόμενες κλινικές εξετάσεις και όχι σε εκτεταμένες εργαστηριακές δειγματοληψίες, λόγω περιορισμένης εργαστηριακής δυνατότητας και έλλειψης διαθέσιμων πόρων.
Η έκθεση καταγράφει ακόμη κενά στη διαχείριση προϊόντων ζωικής προέλευσης από τις ζώνες περιορισμού. Σύμφωνα με την DG SANTE, οι διαδικασίες δεν διασφάλιζαν πάντα ότι τα προϊόντα που προέρχονταν από περιοχές υπό περιορισμό συνοδεύονταν από τα απαιτούμενα επίσημα πιστοποιητικά σχετικά με τις εφαρμοζόμενες επεξεργασίες και τα μέτρα μετριασμού κινδύνου. Παρά τη συνολικά αυστηρή αποτίμηση, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι εφαρμόστηκαν αποτελεσματικά ορισμένα κρίσιμα μέτρα, όπως οι απαγορεύσεις μετακίνησης, οι θανατώσεις μολυσμένων κοπαδιών, οι απολυμάνσεις και οι περιορισμοί διακίνησης ζώων και προϊόντων. Το report αναφέρει ότι ιδιαίτερα στην περίπτωση της πανώλης μικρών μηρυκαστικών, τα μέτρα αυτά συνέβαλαν στον περιορισμό της επιζωοτίας.
Στο τελικό μέρος της έκθεσης, η Κομισιόν απευθύνει έξι επίσημες συστάσεις προς την Ελλάδα, ζητώντας ενίσχυση της βιοασφάλειας στις εκτροφές, υποχρεωτική τήρηση αρχείων επισκεπτών, πλήρη διαπίστευση των εργαστηρίων, ενίσχυση των δειγματοληψιών σε ύποπτες εκτροφές και ουσιαστική αναβάθμιση των επιδημιολογικών διερευνήσεων. Η Επιτροπή ζητά από τις ελληνικές αρχές να υποβάλουν σχέδιο διορθωτικών ενεργειών και προειδοποιεί ότι η αποτελεσματικότητα των μέτρων που θα ληφθούν θα αξιολογηθεί σε επόμενους ελέγχους.
Φωτογραφία άρθρου AI-generated
