Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science of The Total Environment καταγράφει την παρουσία ψυχοτρόπων φαρμάκων στο νερό και εξετάζει την επίδρασή τους σε βακτηριακές κοινότητες και μηχανισμούς αντοχής στα αντιβιοτικά
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science of The Total Environment εξετάζει την παρουσία αντικαταθλιπτικών και αγχολυτικών φαρμάκων στα υδάτινα οικοσυστήματα και τις πιθανές επιδράσεις τους στις μικροβιακές κοινότητες. Η εργασία επικεντρώνεται στη συμπεριφορά αυτών των φαρμακευτικών ουσιών στο περιβάλλον, στην καταγραφή των συγκεντρώσεών τους σε υδάτινα συστήματα και στους μηχανισμούς με τους οποίους μπορεί να επηρεάζουν βακτήρια.
Τα αντικαταθλιπτικά και τα αγχολυτικά συγκαταλέγονται στις λεγόμενες αναδυόμενες χημικές ουσίες του περιβάλλοντος. Πρόκειται για ενώσεις που χρησιμοποιούνται ευρέως στην ιατρική και ανιχνεύονται ολοένα συχνότερα σε ποτάμια, λίμνες και άλλα υδάτινα συστήματα. Η αύξηση της κατανάλωσης ψυχοτρόπων φαρμάκων τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μετά την πανδημία COVID-19, έχει οδηγήσει σε μεγαλύτερες ποσότητες αυτών των ουσιών στα αστικά λύματα.
Σύμφωνα με τη μελέτη, ένα σημαντικό ποσοστό φαρμάκων αποβάλλεται από τον ανθρώπινο οργανισμό χωρίς να μεταβολιστεί πλήρως. Οι δραστικές ουσίες και οι μεταβολίτες τους καταλήγουν στα συστήματα αποχέτευσης και μεταφέρονται στις εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων. Οι συμβατικές διαδικασίες καθαρισμού δεν απομακρύνουν πάντα πλήρως τέτοιες μικροποσότητες φαρμακευτικών ενώσεων, με αποτέλεσμα μέρος τους να περνά στα επιφανειακά νερά.
Η επιστημονική ανασκόπηση συγκεντρώνει δεδομένα από μελέτες που έχουν ανιχνεύσει αντικαταθλιπτικά και αγχολυτικά σε υδάτινα περιβάλλοντα σε διάφορες περιοχές του κόσμου. Οι συγκεντρώσεις που έχουν καταγραφεί βρίσκονται συνήθως σε επίπεδα νανογραμμαρίων ανά λίτρο. Σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν αναφερθεί συγκεντρώσεις έως 490 ng/L για τη διαζεπάμη και έως 3040 ng/L για τη βενλαφαξίνη.
Πέρα από την καταγραφή της παρουσίας τους στο περιβάλλον, η μελέτη εξετάζει τις αλληλεπιδράσεις των ουσιών αυτών με μικροοργανισμούς που ζουν στο νερό. Εργαστηριακά δεδομένα δείχνουν ότι ορισμένα αντικαταθλιπτικά μπορούν να προκαλούν κυτταρικό στρες σε βακτήρια, να επηρεάζουν τη διαπερατότητα των κυτταρικών μεμβρανών και να ενεργοποιούν συστήματα απομάκρυνσης χημικών ουσιών από το βακτηριακό κύτταρο. Έχουν επίσης καταγραφεί μεταβολές στην έκφραση γονιδίων και αύξηση της μεταφοράς γενετικού υλικού μεταξύ βακτηρίων.
Οι ερευνητές αναφέρουν ότι τέτοιες διεργασίες ενδέχεται να συνδέονται με την ανάπτυξη ή τη διάδοση γονιδίων ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά μέσα στο περιβάλλον. Η ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά αποτελεί ένα ζήτημα που μελετάται διεθνώς κυρίως σε σχέση με τη χρήση αντιβιοτικών, ωστόσο τα τελευταία χρόνια εξετάζεται και η επίδραση άλλων φαρμακευτικών ουσιών στους μικροβιακούς πληθυσμούς.
Η ανασκόπηση επισημαίνει επίσης ότι τα διαθέσιμα στοιχεία για την παρουσία τέτοιων φαρμάκων στα υδάτινα οικοσυστήματα δεν είναι ομοιόμορφα σε όλες τις περιοχές του κόσμου. Σε πολλές χώρες οι μετρήσεις είναι περιορισμένες ή αποσπασματικές, γεγονός που καθιστά δύσκολη την πλήρη αποτίμηση της έκτασης του φαινομένου. Για τον λόγο αυτό οι ερευνητές υπογραμμίζουν την ανάγκη συστηματικότερης παρακολούθησης των φαρμακευτικών μικρορύπων στο περιβάλλον.
