Νέα συστηματική ανάλυση 88 μελετών
Τα μικροπλαστικά έχουν στα ιζήματα των ωκεανών, στα γεωργικά εδάφη, στο ανθρώπινο αίμα, στον πνευμονικό ιστό, ακόμα και στις αρτηριακές πλάκες. Η επιστήμη έχει αρχίσει να συνδέει την έκθεση σε μικροπλαστικά με οξειδωτικό στρες, χρόνια φλεγμονή, νευροτοξικότητα και αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Όμως μια νέα ανάλυση που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Environment and Health θέτει ένα εξαιρετικά σημαντικό ερώτημα: Πόσο αξιόπιστα είναι τα πειράματα που παράγουν αυτά τα ευρήματα;
Η ανάλυση συνδύασε συστηματική ανασκόπηση βιβλιογραφίας και μετα-ανάλυση 88 μελετών τοξικολογίας μικροπλαστικών και κατέληξε πως τα εργαστηριακά πειράματα αποκλίνουν σε τόσο μεγάλο βαθμό από τις πραγματικές συνθήκες έκθεσης, ώστε τα συμπεράσματά τους για τον κίνδυνο στον άνθρωπο χρειάζονται σοβαρές επιφυλάξεις.
Το πρώτο και πιο κρίσιμο πρόβλημα είναι οι δόσεις. Οι εργαστηριακές συγκεντρώσεις μικροπλαστικών είναι κατά μέσο όρο 100 έως 10 εκατομμύρια φορές υψηλότερες από τα επίπεδα που μετρώνται στο περιβάλλον. Και επιπλέον, σε περιβαλλοντικά ρεαλιστικές δόσεις σπάνια παρατηρούνται αρνητικές επιδράσεις στα πειράματα. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα μικροπλαστικά είναι ακίνδυνα, αλλά ότι η επιστήμη δεν έχει ακόμα αξιόπιστα δεδομένα για τις επιδράσεις χρόνιας έκθεσης σε χαμηλές δόσεις.
Τι άλλο στρεβλώνει τα αποτελέσματα
Πέρα από τις δόσεις, η ανάλυση εντόπισε μια σειρά από μεθοδολογικά κενά που αλλοιώνουν την εικόνα. Το πολυστυρένιο, ένα μόνο είδος πλαστικού, εμφανίζεται στο σχεδόν 50% όλων των μελετών, παρότι στο περιβάλλον συναντώνται δεκάδες διαφορετικά είδη πλαστικών με διαφορετικές ιδιότητες. Το 64% των μελετών εστιάζει σε μικροσκοπικά σωματίδια διαμέτρου 0-10 μm, αγνοώντας τη διευρυμένη κατανομή μεγεθών που απαντά στη φύση.
Οι χρονικές διάρκειες των πειραμάτων είναι επίσης προβληματικές: Οι περισσότερες μελέτες καλύπτουν μόλις 0-21 ημέρες, αδυνατώντας να αποτυπώσουν τις χρόνιες επιδράσεις μιας δια βίου έκθεσης. Τα μοντέλα-οργανισμοί που χρησιμοποιούνται συχνότερα είναι έντομα και αρθρόποδα, με περιορισμένη δυνατότητα γενίκευσης των αποτελεσμάτων στον άνθρωπο.
Υπάρχει επίσης ένας λιγότερο γνωστός κίνδυνος: Τα μικροπλαστικά δεν είναι απλώς φυσικά σωματίδια. Λειτουργούν ως «Δούρειοι ίπποι», προσροφώντας στην επιφάνειά τους επικίνδυνες χημικές ουσίες όπως πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες, πολυχλωριωμένα διφαινύλια, βαρέα μέταλλα και ανθεκτικά στα αντιβιοτικά μικρόβια, τα οποία μεταφέρουν μαζί τους στον οργανισμό. Αυτή η πολυπλοκότητα δεν αντικατοπτρίζεται επαρκώς στις εργαστηριακές δοκιμές.
Τι σημαίνει αυτό για τον καταναλωτή
Οι συγγραφείς της ανάλυσης τονίζουν ρητά ότι τα υπάρχοντα επιδημιολογικά δεδομένα παραμένουν συσχετιστικά και δεν έχουν αποδείξει αιτιώδη σχέση μεταξύ μικροπλαστικών και συγκεκριμένων ανθρώπινων παθήσεων. Αυτό είναι ένα κρίσιμο σημείο που χάνεται συχνά στη δημόσια συζήτηση. Τα μικροπλαστικά δεν είναι αποδεδειγμένα ακίνδυνα, αλλά η επιστήμη δεν έχει ακόμα τα εργαλεία και τις μεθοδολογίες για να ποσοτικοποιήσει αξιόπιστα τον κίνδυνο που αντιπροσωπεύουν στις δόσεις που πραγματικά εκτιθέμεθα.
Για να γεφυρωθεί αυτό το χάσμα, οι ερευνητές προτείνουν νέα πρότυπα μελετών που θα χρησιμοποιούν φυσικά αποσαθρωμένα μικροπλαστικά αντί για τεχνητά παρασκευασμένα, πρωτόκολλα χρόνιας έκθεσης σε χαμηλές δόσεις, και συνδυασμό προηγμένων αναλυτικών τεχνικών με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για πιο ρεαλιστική αξιολόγηση κινδύνου. Μέχρι τότε, η επιστήμη γνωρίζει ότι τα μικροπλαστικά είναι παντού, αλλά δεν γνωρίζει ακόμα με βεβαιότητα τι ακριβώς κάνουν σε μας.
