Η διασφάλιση της επάρκειας και της ποιότητας του νερού αναδεικνύεται σε μία από τις σημαντικότερες προτεραιότητες της κυβερνητικής πολιτικής, καθώς η κλιματική αλλαγή, η αυξανόμενη λειψυδρία και οι πιέσεις στις υδατικές υποδομές δημιουργούν νέες προκλήσεις για τη χώρα. Στο πλαίσιο αυτό, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προωθεί ένα νέο, ολοκληρωμένο μοντέλο διαχείρισης των υδάτινων πόρων, το οποίο συνδυάζει μεγάλες επενδύσεις σε έργα ύδρευσης και αποχέτευσης με θεσμικές αλλαγές και, για πρώτη φορά, την κατάρτιση μιας Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα.
Κεντρικό στοιχείο της νέας πολιτικής αποτελεί η δημόσια διαβούλευση για την Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, το πρώτο στρατηγικό κείμενο εθνικής εμβέλειας που καθορίζει τις μακροπρόθεσμες κατευθύνσεις για τη βιώσιμη διαχείριση των υδατικών πόρων. Η στρατηγική αντιμετωπίζει το νερό ως στρατηγικό εθνικό πόρο και ζήτημα εθνικής ασφάλειας, επισημαίνοντας ότι η επάρκεια και η προστασία του συνδέονται άμεσα με τη δημόσια υγεία, την επισιτιστική ασφάλεια, την κοινωνική συνοχή, την οικονομική ανάπτυξη και την περιβαλλοντική προστασία.
Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, στόχος είναι η μετάβαση από ένα κατακερματισμένο και αποσπασματικό μοντέλο διαχείρισης σε ένα ενιαίο, συντονισμένο και αποτελεσματικό σύστημα, ικανό να ανταποκριθεί στις αυξανόμενες επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, όπως η λειψυδρία και τα ακραία πλημμυρικά φαινόμενα.
Παράλληλα με τη θεσμική μεταρρύθμιση, το υπουργείο υλοποιεί ένα εκτεταμένο επενδυτικό πρόγραμμα που περιλαμβάνει 901 έργα ύδρευσης και αποχέτευσης σε περισσότερους από 170 δήμους της χώρας, με συνολικό προϋπολογισμό 3,4 δισ. ευρώ. Πρόκειται για έργα που αποσκοπούν στην ενίσχυση των δικτύων ύδρευσης, στη βελτίωση των υποδομών αποχέτευσης και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των τοπικών κοινωνιών απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Η νέα εθνική πολιτική στηρίζεται σε τέσσερις βασικούς άξονες. Ο πρώτος αφορά την οικονομική και τεχνική ενίσχυση των δήμων και την υλοποίηση έργων υποδομής. Ο δεύτερος είναι η διαμόρφωση μιας ενιαίας Εθνικής Στρατηγικής για το νερό, μέσα από δημόσια διαβούλευση και συνεργασία με την Τοπική Αυτοδιοίκηση και την επιστημονική κοινότητα. Ο τρίτος προβλέπει τη δημιουργία οικονομιών κλίμακας μέσω ενός νέου μοντέλου ολιστικής διαχείρισης των υδάτων, ενώ ο τέταρτος εστιάζει στην αξιοποίηση ευρωπαϊκής τεχνογνωσίας και διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων.
Στο πλαίσιο της νέας στρατηγικής, το νερό αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως φυσικός πόρος αλλά και ως κρίσιμη υποδομή για τη λειτουργία της χώρας. Για τον λόγο αυτό, το σχέδιο θέτει ως κεντρικό στόχο την υδατική ασφάλεια και την κλιματική ανθεκτικότητα, μέσω μιας σύγχρονης διαχείρισης που θα διασφαλίζει την πρόσβαση όλων των πολιτών σε ασφαλές και ποιοτικό πόσιμο νερό, θα προστατεύει τα υδάτινα οικοσυστήματα και θα στηρίζει τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Η στρατηγική οργανώνεται γύρω από τρεις βασικούς πυλώνες. Ο πρώτος αφορά την προστασία του νερού ως θεμελιώδους αγαθού για τη ζωή, τη δημόσια υγεία και την ευημερία. Ο δεύτερος δίνει έμφαση στην πρόληψη και στην προσαρμογή απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, ενισχύοντας την ετοιμότητα της χώρας απέναντι σε περιόδους ξηρασίας και ακραία πλημμυρικά φαινόμενα. Ο τρίτος επικεντρώνεται στη σύγχρονη διακυβέρνηση των υπηρεσιών ύδατος, μέσα από την αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων, τη βελτίωση της εποπτείας, την ενίσχυση της διαφάνειας και τη διασφάλιση της οικονομικής βιωσιμότητας των παρόχων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται επίσης στην αντιμετώπιση του διοικητικού κατακερματισμού, ο οποίος, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, δυσχεραίνει σήμερα την αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων. Το νομοσχέδιο που βρίσκεται στη Βουλή προβλέπει σημαντικές αλλαγές στη διοικητική οργάνωση του τομέα, με στόχο τη δημιουργία ισχυρότερων και αποτελεσματικότερων σχημάτων διαχείρισης, ικανών να ανταποκριθούν στις αυξημένες απαιτήσεις των επόμενων δεκαετιών.
Σημαντικό ρόλο στο νέο πλαίσιο αναλαμβάνει η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), η οποία εποπτεύει πλέον τους παρόχους υπηρεσιών ύδατος και ελέγχει την εφαρμογή των κανόνων κοστολόγησης και τιμολόγησης. Το νέο σύστημα προβλέπει διαφανείς κανόνες, κλιμακωτές χρεώσεις ανάλογα με την κατανάλωση, οικονομικά προσιτή πρώτη κλίμακα κατανάλωσης και ειδικά τιμολόγια για ευάλωτα νοικοκυριά, τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες, καθώς και για δημόσιες κοινωνικές δομές.
Παράλληλα, από την 1η Ιανουαρίου 2025 οι πάροχοι υπηρεσιών ύδρευσης υποχρεούνται να καταρτίζουν ολοκληρωμένα σχέδια διαχείρισης (masterplan), να καταγράφουν τις διαθέσιμες πηγές υδροδότησης, να σχεδιάζουν τις απαιτούμενες επενδύσεις και να υποβάλλουν στοιχεία για την απόδοση των δικτύων και την τιμολογιακή πολιτική τους σε ειδικό πληροφοριακό σύστημα αξιολόγησης.
Στο πλαίσιο της ευρύτερης αναδιοργάνωσης, στη Θεσσαλία συγκροτήθηκε ο Οργανισμός Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας (ΟΔΥΘ Α.Ε.), ο οποίος συγκεντρώνει σε ενιαίο φορέα τη διαχείριση των υδάτων της περιοχής μέσω της συνένωσης δεκάδων παρόχων, ενώ παράλληλα προχώρησαν ρυθμίσεις για τις οικονομικές υποχρεώσεις των δημοτικών επιχειρήσεων ύδρευσης προς τους παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας.
Με τη νέα Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, η κυβέρνηση επιδιώκει να θέσει τις βάσεις για μια μακροπρόθεσμη πολιτική που θα εξασφαλίσει την προστασία και τη βιώσιμη αξιοποίηση των υδατικών πόρων, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα της χώρας απέναντι στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής και διασφαλίζοντας ότι το νερό θα παραμείνει επαρκές, ασφαλές και προσβάσιμο για τις σημερινές αλλά και τις επόμενες γενιές.
