Δεν είναι ο καύσωνας που σκοτώνει πρώτος τον οπωρώνα. Είναι η έλλειψη ψύχους τον χειμώνα
Μια έκθεση του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO) και του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (ΠΜΟ) για το 2026 σχετικά με τις ακραίες θερμοκρασίες και τη γεωργία επισημαίνει έναν παράγοντα που περνά συχνά απαρατήρητος στη συζήτηση για την κλιματική αλλαγή και τη γεωργία. Οι οπωρώνες εύκρατων καρποφόρων δέντρων δεν καταρρέουν πρώτα από τις θερινές θερμοκρασίες. Καταρρέουν επειδή δεν συγκεντρώνουν αρκετές ώρες κρύου τον χειμώνα. Τα δέντρα αυτά χρειάζονται έναν ελάχιστο αριθμό ωρών κάτω από 7,2°C κατά τη χειμερινή νάρκη για να επαναφέρουν σωστά τον αναπαραγωγικό τους κύκλο ενόψει της άνοιξης. Χωρίς αυτές τις ώρες, το δέντρο δεν μπαίνει στην άνοιξη με τον σωστό τρόπο.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται όλα τα μπαχαρικά ιδιωτικής ετικέτας μεγάλης αλυσίδας – Ο μύλος τους θρυμματίζει και το πλαστικό της συσκευασίας!
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σκλαβενίτης: «Καπέλο» από σήμερα και στις online παραγγελίες άνω των 100 ευρώ
Οι ανάγκες σε ώρες ψύχους διαφέρουν σημαντικά ανά είδος και ποικιλία. Η αμυγδαλιά βρίσκεται στο κατώτερο άκρο με 250 έως 350 ώρες για τις περισσότερες ποικιλίες, ενώ οι βερικοκιές κυμαίνονται από 300 έως 1.200 ώρες ανάλογα με την ποικιλία. Μηλιές, αχλαδιές, κερασιές, καρυδιές και καστανιές έχουν ακόμη υψηλότερες απαιτήσεις. Όταν οι απαιτήσεις αυτές δεν καλυφθούν, τα αποτελέσματα είναι ορατά και μετρήσιμα. Το σπάσιμο των οφθαλμών καθυστερεί και γίνεται ανομοιόμορφο. Η ανθοφορία συμπιέζεται και βγαίνει εκτός συγχρονισμού με τη δραστηριότητα των μελισσών. Η επικονίαση μειώνεται, ο καρπός που σχηματίζεται είναι λιγότερος και συχνά παραμορφωμένος, με αλλοιωμένη ισορροπία σακχάρων και οξέων και μικρότερη διάρκεια συντήρησης. Η ζημιά γίνεται πριν εμφανιστεί οποιαδήποτε θερινή ζέστη.
Το 10% που αποφασίζει αν ένας οπωρώνας έχει μέλλον
Οι ερευνητές που μελετούν το οικονομικό κατώφλι βιωσιμότητας χρησιμοποιούν έναν απλό κανόνα. Όταν ένα είδος αποτυγχάνει να καλύψει τις ανάγκες του σε ώρες ψύχους σε περισσότερο από 10% των ετών σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία, η εμπορική παραγωγή σε αυτή την τοποθεσία παύει να είναι βιώσιμη. Ο οπωρώνας πρέπει τότε να επανεμφυτευτεί με ποικιλία χαμηλότερων απαιτήσεων σε ψύχος, να αλλάξει είδος ή να αφαιρεθεί.
Αυτός ο κανόνας έχει ήδη οδηγήσει σε αφαιρέσεις οπωρώνων στην Καλιφόρνια και σε τμήματα της Ισπανίας τη δεκαετία του 2010. Η Κεντρική Κοιλάδα της Καλιφόρνιας παραμένει η πιο τεκμηριωμένη «πρόβλεψη» του τι έρχεται. Υπό διαφορετικά κλιματικά σενάρια, η κατάλληλη έκταση για τα κύρια πολυετή είδη μειώνεται μεταξύ 22% και 90%. Για κερασιά, μηλιά και αχλαδιά, ορισμένα σενάρια προβλέπουν μηδενική κατάλληλη έκταση για εμπορική παραγωγή έως τα μέσα του αιώνα. Αυτά δεν είναι στοιχεία για το τέλος του αιώνα. Καλύπτουν τη διάρκεια ζωής ενός οπωρώνα που φυτεύεται σήμερα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τρεις θάνατοι από νόσο που μεταδίδεται από τρωκτικά σε κρουαζιερόπλοιο – Συναγερμός για πιθανή εξάπλωση και συντονισμός από τον ΠΟΥ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Aλεύρι με απαγορευμένο φυτοφάρμακο που δρα στο νευρικό σύστημα διανεμήθηκε σε τουλάχιστον 12 Ευρωπαϊκές χώρες
Η Νότια Ευρώπη βρίσκεται στην ίδια καμπύλη. Ιταλικοί, ισπανικοί και ελληνικοί οπωρώνες πυρηνόκαρπων, αμυγδαλιάς, φουντουκιάς, μηλιάς και αχλαδιάς λειτουργούν στο ίδιο καθεστώς περιορισμένου ψύχους με την Καλιφόρνια. Βερικοκιές και κερασιές στην Ανδαλουσία και τη Murcia έχουν ήδη αναφέρει ανομοιόμορφο σπάσιμο οφθαλμών σε ζεστούς χειμώνες τα τελευταία χρόνια. Η συσσώρευση ψύχους στον χειμώνα 2025-2026 ήταν κάτω από τους μακροπρόθεσμους μέσους όρους σε μεγάλο μέρος της λεκάνης της Μεσογείου. Το ερευνητικό πρόγραμμα AdaMedOr, που καλύπτει Ισπανία, Ιταλία, Γαλλία, Ελλάδα, Μαρόκο και Τυνησία, επιβεβαιώνει ότι οι βόρειοι μεσογειακοί οπωρώνες βρίσκονται σήμερα κλιματικά εκεί που βρίσκονταν οι νότιοι πριν από λίγες δεκαετίες.
Ένας οπωρώνας μηλιάς που φυτεύεται το 2026 παράγει εμπορικά από το 2029 έως το 2055 περίπου. Μια φύτευση καρυδιάς διαρκεί ακόμη περισσότερο. Το κλίμα των ετών που θα ακολουθήσουν είναι αυτό που θα αποφασίσει αν ο οπωρώνας θα αποδώσει το κεφάλαιό του, και οι ποικιλίες που απέδιδαν αξιόπιστα για την προηγούμενη γενιά δεν αποτελούν πλέον την ασφαλή επιλογή για τον επόμενο κύκλο φύτευσης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Γαλακτοκομικά: Πόσο «δηλητήριο» φτάνει στο ποτήρι και στο πιάτο μας από τις μολυσμένες ζωοτροφές;
Από αυτή τη συνθήκη προκύπτουν τρεις πρακτικές επιλογές για τους παραγωγούς. Η πρώτη είναι η επιλογή ποικιλιών χαμηλότερων απαιτήσεων σε ψύχος, όπου αυτές υπάρχουν. Προγράμματα βελτίωσης για low-chill κερασιά, βερικοκιά και μηλιά βρίσκονται σε εξέλιξη, με τα δεδομένα από τις δοκιμές να βελτιώνονται κάθε χρόνο. Η δεύτερη είναι η χημική διακοπή νάρκης, όπου επιτρέπεται κανονιστικά και είναι οικονομικά βιώσιμη, ως προσωρινό μέτρο που αγοράζει λίγα χρόνια έως την επόμενη απόφαση επανεμφύτευσης. Η τρίτη είναι η αξιοποίηση υψηλότερων υψομέτρων εντός της ίδιας εκμετάλλευσης, όπου η ανάγλυφη επιφάνεια και η συγκέντρωση ψυχρού αέρα μπορούν να εξασφαλίσουν εκατοντάδες επιπλέον ώρες ψύχους σε επίπεδο αγροτεμαχίου.
Ένας παραγωγός στη Murcia που επανεμφυτεύει ένα αγροτεμάχιο βερικοκιάς δεν επιλέγει ανάμεσα σε παλιές και νέες ποικιλίες. Επιλέγει ανάμεσα σε μια ποικιλία που χρειάζεται 700 ώρες ψύχους και σε μια που χρειάζεται 400. Και οι δύο παράγουν βερικόκια. Μόνο η μία από τις δύο θα τα παράγει ακόμη το 2050. Τα δεδομένα ψύχους των τελευταίων πέντε χειμώνων λένε ποια είναι ποια.
Με πληροφορίες από το wikifarmer
