Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε διαδικασίες επί παραβάσει κατά της Ελλάδας και δεκατριών ακόμη κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς δεν έχουν ολοκληρώσει την εφαρμογή της ευρωπαϊκής οδηγίας που αποσκοπεί στην προστασία δημοσιογράφων, ερευνητών, ακτιβιστών, οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και κάθε προσώπου που παρεμβαίνει σε ζητήματα δημοσίου ενδιαφέροντος από τις λεγόμενες αγωγές SLAPP. Τα κράτη μέλη είχαν προθεσμία έως τις 7 Μαΐου 2026 για να μεταφέρουν την οδηγία στην εθνική τους νομοθεσία, αλλά μέχρι σήμερα, οι 14 χώρες δεν έχουν ενημερώσει την Επιτροπή για την πλήρη μεταφορά της.
Η απόφαση αφορά την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Γερμανία, την Ισπανία, την Ιρλανδία, την Αυστρία, την Ολλανδία, το Λουξεμβούργο, την Πορτογαλία, τη Ρουμανία, τη Σλοβακία, τη Βουλγαρία, την Τσεχία και την Ουγγαρία, οι οποίες, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δεν έχουν μεταφέρει πλήρως στο εθνικό τους δίκαιο τις προβλέψεις της οδηγίας εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών.
Η διαδικασία επί παραβάσει αποτελεί το πρώτο στάδιο της διαδικασίας που προβλέπεται από τις ευρωπαϊκές συνθήκες όταν ένα κράτος-μέλος δεν εφαρμόζει ή δεν ενσωματώνει εγκαίρως το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αρχικά αποστέλλεται προειδοποιητική επιστολή προς το κράτος, το οποίο καλείται να απαντήσει και να συμμορφωθεί. Εφόσον η Επιτροπή κρίνει ότι οι παρατηρήσεις δεν επαρκούν, μπορεί να εκδώσει αιτιολογημένη γνώμη και στη συνέχεια να παραπέμψει την υπόθεση στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι αγωγές SLAPP προέρχονται από τον αγγλικό όρο Strategic Lawsuits Against Public Participation, δηλαδή Στρατηγικές Αγωγές κατά της Δημόσιας Συμμετοχής. Πρόκειται για δικαστικές ενέργειες που στρέφονται εναντίον δημοσιογράφων, μέσων ενημέρωσης, ερευνητών, επιστημόνων, περιβαλλοντικών οργανώσεων, συνδικαλιστών ή πολιτών που δημοσιοποιούν πληροφορίες σχετικές με το δημόσιο συμφέρον.
Στις περισσότερες περιπτώσεις οι αγωγές αυτές συνοδεύονται από ιδιαίτερα υψηλές απαιτήσεις αποζημίωσης, γεγονός που συνεπάγεται σημαντικό οικονομικό κόστος για τον εναγόμενο. Ακόμη και όταν οι υποθέσεις καταλήγουν στην απόρριψη των ισχυρισμών του ενάγοντος, η πολυετής δικαστική διαδικασία, τα έξοδα υπεράσπισης και η αβεβαιότητα λειτουργούν αποτρεπτικά για τη συνέχιση δημοσιογραφικών ερευνών ή δημόσιων παρεμβάσεων.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθέτησε την οδηγία κατά των SLAPP προκειμένου να δημιουργηθεί κοινό πλαίσιο προστασίας για όσους ασχολούνται με θέματα δημοσίου ενδιαφέροντος. Μεταξύ των προβλέψεών της περιλαμβάνονται η δυνατότητα ταχείας απόρριψης προδήλως αβάσιμων αγωγών, η επιβάρυνση του ενάγοντος με τα δικαστικά έξοδα όταν αποδεικνύεται καταχρηστική προσφυγή, η δυνατότητα επιβολής αποτρεπτικών κυρώσεων σε όσους χρησιμοποιούν τέτοιες πρακτικές καθώς και η ενίσχυση της προστασίας δημοσιογράφων και οργανώσεων που δραστηριοποιούνται σε διασυνοριακές υποθέσεις.
Η Ιταλία αποτελεί μία από τις χώρες όπου το ζήτημα των στρατηγικών αγωγών έχει απασχολήσει επανειλημμένα τη δημόσια συζήτηση. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του περιοδικού Il Salvagente, το οποίο ειδικεύεται σε έρευνες για την ασφάλεια τροφίμων και την προστασία των καταναλωτών. Το περιοδικό βρέθηκε αντιμέτωπο με δύο αγωγές εκατομμυρίων ευρώ από εταιρεία εμφιαλωμένου νερού, μετά από δημοσιεύσεις σχετικές με την ποιότητα προϊόντων.
Στις 26 Μαΐου 2025 δημοσιεύθηκε η είδηση ότι η εταιρεία εμφιαλωμένου νερού έχασε τη δικαστική διαμάχη εναντίον του περιοδικού. Λίγους μήνες αργότερα, στις 25 Σεπτεμβρίου 2025, δημοσιεύματα επανέφεραν την υπόθεση επισημαίνοντας ότι, παρά τις ήττες στα δικαστήρια, η ίδια εταιρεία συνέχιζε να καταθέτει στρατηγικές αγωγές εναντίον δημοσιογράφων που ασχολούνταν με ζητήματα ασφάλειας τροφίμων και ενημέρωσης των καταναλωτών.
Η υπόθεση χρησιμοποιείται συχνά ως παράδειγμα της λειτουργίας των SLAPP, καθώς οι δημοσιογραφικές έρευνες συνεχίστηκαν, ενώ οι δικαστικές αποφάσεις δεν δικαίωσαν τους ισχυρισμούς της εταιρείας. Το ζήτημα έχει απασχολήσει και την Ελλάδα. Τον Νοέμβριο του 2024 το ΜέΡΑ25 δημοσιοποίησε ανακοίνωση σχετικά με την υπόθεση της τροφικής δηλητηρίασης μαθητών στη Λαμία, αναφέροντας ότι η εταιρεία «Γιαννίτσης Logistics ΑΕ» απειλούσε με αγωγές SLAPP όσους διατύπωναν δημόσιες αναφορές για την υπόθεση. Η ανακοίνωση ενέτασσε τις συγκεκριμένες νομικές κινήσεις στη συζήτηση που διεξάγεται διεθνώς για τη χρήση στρατηγικών αγωγών εις βάρος όσων ασχολούνται με ζητήματα δημοσίου ενδιαφέροντος.
Οι υποθέσεις αυτές έχουν επανειλημμένα αποτελέσει αντικείμενο παρεμβάσεων από διεθνείς οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στην προστασία της ελευθερίας του Τύπου, της διαφάνειας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι οποίες υποστηρίζουν ότι η κατάχρηση του δικαιώματος δικαστικής προσφυγής μπορεί να επηρεάσει την ανεξάρτητη δημοσιογραφία και τη δημόσια ενημέρωση. Τον περασμένο Μάιο δημοσιοποιήθηκε επίσης βίντεο στο οποίο ο Ισπανός ηθοποιός Χαβιέρ Μπαρδέμ συμμετείχε σε εκστρατεία της Greenpeace, καταγγέλλοντας τη χρήση στρατηγικών αγωγών από πολυεθνικές εταιρείες εναντίον ακτιβιστών, περιβαλλοντικών οργανώσεων και δημοσιογράφων. Η καμπάνια υποστήριζε ότι οι δικαστικές αυτές ενέργειες χρησιμοποιούνται σε διάφορες χώρες ως μέσο άσκησης πίεσης απέναντι σε όσους δημοσιοποιούν πληροφορίες για περιβαλλοντικά ζητήματα, τη δημόσια υγεία και τη λειτουργία μεγάλων επιχειρήσεων.
Η ευρωπαϊκή οδηγία επιδιώκει να δημιουργήσει ενιαίο επίπεδο προστασίας σε όλα τα κράτη-μέλη, ώστε οι υποθέσεις που αφορούν τη δημοσιογραφική έρευνα, την επιστημονική τεκμηρίωση, την περιβαλλοντική προστασία και γενικότερα τη δημόσια συμμετοχή να αντιμετωπίζονται με κοινές εγγυήσεις απέναντι σε καταχρηστικές δικαστικές πρακτικές. Η διαδικασία επί παραβάσει που ξεκίνησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αφορά αποκλειστικά την εφαρμογή της συγκεκριμένης οδηγίας και την υποχρέωση των κρατών-μελών να ενσωματώσουν πλήρως τις διατάξεις της στην εθνική νομοθεσία.
