Πρακτικές οδηγίες που δεν περιέχονται ρητά στον κανονισμό (ΕΕ) 2024/3190 σχετικά με την απαγόρευση χρήσης δισφαινόλης Α και άλλων δισφαινολών σε υλικά και αντικείμενα που προορίζονται να έρθουν σε επαφή με τρόφιμα
Ανάλυση του περιεχομένου του κανονισμού (ΕΕ) 2024/3190 και του καθοδηγητικού σημειώματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με έμφαση στις ημερομηνίες δημοσίευσης και έναρξης ισχύος, τις μεταβατικές διατάξεις, το πεδίο εφαρμογής και τις βασικές υποχρεώσεις για τις συσκευασίες τροφίμων και ποτών σε όλη την αλυσίδα παραγωγής και διάθεσης στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Δημοσιεύτηκε το καθοδηγητικό σημείωμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) 2024/3190 για τη χρήση της δισφαινόλης Α και άλλων δισφαινολών σε υλικά και αντικείμενα που προορίζονται να έρθουν σε επαφή με τρόφιμα, με στόχο την ερμηνεία και εναρμόνιση της εφαρμογής του κανονισμού από τα κράτη μέλη και τους οικονομικούς φορείς. Ο κανονισμός (ΕΕ) 2024/3190 αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις των τελευταίων ετών στο πεδίο της ασφάλειας των συσκευασιών τροφίμων και ποτών, δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 31 Δεκεμβρίου 2024 και τέθηκε σε ισχύ την εικοστή ημέρα μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα, δηλαδή τον Ιανουάριο του 2025.
Από την ημερομηνία αυτή ξεκίνησε η εφαρμογή των μεταβατικών διατάξεων, οι οποίες καθορίζουν συγκεκριμένα χρονικά περιθώρια για τη διάθεση στην αγορά υλικών και αντικειμένων που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα και ποτά. Για τις συσκευασίες μίας χρήσης, η διάθεση στην αγορά επιτρέπεται για πρώτη φορά έως και 18 μήνες μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού, δηλαδή έως τις 20 Ιουλίου 2026. Για τα αντικείμενα επαναλαμβανόμενης χρήσης προβλέπεται αντίστοιχη μεταβατική περίοδος, ενώ για ορισμένες ειδικές κατηγορίες υλικών ισχύουν μεταβατικές προθεσμίες έως και 36 μήνες από την έναρξη ισχύος του κανονισμού.
Το ρυθμιστικό πλαίσιο του κανονισμού αφορά άμεσα τις συσκευασίες τροφίμων και ποτών, καθώς καλύπτει όλα τα υλικά και αντικείμενα που προορίζονται ή μπορεί ευλόγως να αναμένεται ότι θα έρθουν σε επαφή με τρόφιμα. Στο πεδίο εφαρμογής περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, πλαστικά υλικά, βερνίκια, επιχρίσματα, εποξειδικές ρητίνες, μελάνια εκτύπωσης και κόλλες που χρησιμοποιούνται σε συσκευασίες. Ο κανονισμός δεν περιορίζεται στα τελικά προϊόντα, αλλά εφαρμόζεται σε όλα τα στάδια της αλυσίδας παραγωγής, από τις πρώτες ύλες και τα ενδιάμεσα υλικά έως τις τελικές συσκευασίες που διατίθενται στους καταναλωτές.
Κεντρική ρύθμιση του κανονισμού είναι η απαγόρευση της σκόπιμης χρήσης της δισφαινόλης Α για την παρασκευή υλικών και αντικειμένων που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα και ποτά. Η απαγόρευση αυτή ισχύει για την παραγωγή πλαστικών συσκευασιών, για τις εσωτερικές επιστρώσεις μεταλλικών δοχείων, όπως κουτιά ποτών και κονσερβών, καθώς και για κάθε άλλη εφαρμογή όπου η BPA χρησιμοποιούνταν ως μονομερές ή αρχική ουσία. Για ορισμένες ειδικές εφαρμογές, οι οποίες απαριθμούνται στο παράρτημα II του κανονισμού, προβλέπονται περιορισμένες παρεκκλίσεις, υπό την προϋπόθεση ότι η μετανάστευση της BPA στα τρόφιμα δεν είναι ανιχνεύσιμη.
Ιδιαίτερη σημασία για τον τομέα των συσκευασιών τροφίμων και ποτών έχει η ρύθμιση που αφορά την παρουσία καταλοίπων BPA. Όταν χρησιμοποιούνται άλλες δισφαινόλες ή παράγωγα δισφαινόλης, όπως το BADGE, τα υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα δεν επιτρέπεται να περιέχουν κατάλοιπα BPA, ούτε ως πρόσμειξη ούτε ως ακούσια προστιθέμενη ουσία. Για την επαλήθευση της συμμόρφωσης προβλέπεται όριο ανίχνευσης 1 μg/kg, το οποίο εφαρμόζεται τόσο στη δοκιμή μετανάστευσης όσο και στον έλεγχο της περιεκτικότητας σε κατάλοιπα.
Ο κανονισμός εισάγει επίσης εκτενείς υποχρεώσεις τεκμηρίωσης. Όλα τα υλικά και αντικείμενα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του, συμπεριλαμβανομένων των συσκευασιών τροφίμων και ποτών, πρέπει να συνοδεύονται από δήλωση συμμόρφωσης. Η υποχρέωση αυτή ισχύει ακόμη και όταν δεν έχει χρησιμοποιηθεί BPA κατά την παρασκευή τους. Η δήλωση συμμόρφωσης πρέπει να περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με όλες τις δισφαινόλες και τα παράγωγα δισφαινόλης που έχουν χρησιμοποιηθεί, καθώς και τεκμηρίωση που αποδεικνύει τη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις του κανονισμού.
Σημαντική διάσταση του κανονισμού αφορά τις εισαγόμενες συσκευασίες τροφίμων και ποτών από τρίτες χώρες. Όλα τα εισαγόμενα υλικά και αντικείμενα που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα υπόκεινται στους ίδιους κανόνες με τα αντίστοιχα προϊόντα που παράγονται εντός της Ένωσης. Μετά τη λήξη των μεταβατικών περιόδων, δεν επιτρέπεται η διάθεση στην αγορά της ΕΕ συσκευασιών που έχουν κατασκευαστεί με χρήση BPA, εκτός εάν εμπίπτουν στις προβλεπόμενες παρεκκλίσεις. Οι εισαγωγείς υποχρεούνται να διαθέτουν πλήρη τεκμηρίωση και δηλώσεις συμμόρφωσης, οι οποίες μπορούν να ζητηθούν από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών.
Μετά την εισαγωγή του κανονισμού, τέθηκαν πολλά ερωτήματα τόσο από τη βιομηχανία όσο και από τις αρχές, τα οποία η Επιτροπή συγκέντρωσε και δημοσίευσε με τη μορφή οδηγού 40 σημείων με τη μορφή «Ερωτήσεων και Απαντήσεων». Το καθοδηγητικό σημείωμα περιλαμβάνει ερμηνευτικές διευκρινίσεις και πρακτικές οδηγίες που δεν περιέχονται ρητά στον κανονισμό (ΕΕ) 2024/3190, όπως αναλυτικές απαντήσεις σε συγκεκριμένα σενάρια εφαρμογής, τη διάκριση μεταξύ αρχικών, ενδιάμεσων και τελικών υλικών που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα, παραδείγματα για το πότε εξωτερικές επιφάνειες συσκευασιών εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής, διευκρινίσεις για τη μεταχείριση ανακυκλωμένων υλικών και τυχαίων επιμολύνσεων, πρακτική καθοδήγηση για τη σύνταξη και το περιεχόμενο των δηλώσεων συμμόρφωσης, ερμηνεία των μεταβατικών διατάξεων ανά στάδιο της εφοδιαστικής αλυσίδας, καθώς και επεξηγήσεις για τον τρόπο απόδειξης της συμμόρφωσης και της απουσίας BPA χωρίς υποχρεωτικές εργαστηριακές δοκιμές, στοιχεία που λειτουργούν υποστηρικτικά και ερμηνευτικά αλλά δεν αποτελούν κανονιστικό κείμενο. Σημειώνεται ότι τα ανακυκλωμένα υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της απαγόρευσης όταν η παρουσία BPA οφείλεται σε τυχαία επιμόλυνση και όχι σε σκόπιμη χρήση κατά την παρασκευή.
Με το νέο κανονιστικό πλαίσιο καθορίζονται σαφείς ημερομηνίες, υποχρεώσεις και τεχνικές απαιτήσεις για τις συσκευασίες τροφίμων και ποτών σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η δημοσίευση, η έναρξη ισχύος και οι μεταβατικές περίοδοι προσδιορίζονται με ακρίβεια, ενώ το καθοδηγητικό σημείωμα παρέχει λεπτομερή ερμηνεία των διατάξεων για την ομοιόμορφη εφαρμογή τους από τις επιχειρήσεις και τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών
