Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε χθες 8 Σεπτεμβρίου 2026 τις επικαιροποιημένες κατευθυντήριες γραμμές για τα πλαστικά προϊόντα μίας χρήσης, με την ανακοίνωση C/2026/4813. Το κείμενο αφορά την εφαρμογή της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/904 και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη βιομηχανία τροφίμων και ποτών, τους κατασκευαστές και προμηθευτές συσκευασιών, το λιανεμπόριο, την εστίαση, το take-away και το delivery, καθώς εξηγεί με συγκεκριμένα κριτήρια και παραδείγματα ποια προϊόντα θεωρούνται πλαστικά μίας χρήσης (Single-Use Plastics – SUP) και ποια μένουν εκτός.
Η αλλαγή που έγινε το 2026 είναι συγκεκριμένη και δεν συνιστά γενική αναθεώρηση των κανόνων. Η Επιτροπή προσθέτει στις κατευθυντήριες γραμμές ένα παράδειγμα συστήματος κλεισίματος πλαστικού περιέκτη ποτού μίας χρήσης: πλαστικό καπάκι που χρησιμοποιείται μαζί με κάλυμμα από φύλλο αλουμινίου, όπως μπορεί να συμβαίνει σε πλαστικές φιάλες γάλακτος UHT. Στην περίπτωση αυτή ο πλαστικός περιέκτης ποτού μίας χρήσης εμπίπτει στην Οδηγία. Από τα δύο στοιχεία του κλεισίματος, όμως, μόνο το πλαστικό καπάκι υπάγεται στην απαίτηση του άρθρου 6 παράγραφος 1 να παραμένει προσαρτημένο στον περιέκτη. Το κάλυμμα από φύλλο αλουμινίου εξαιρείται από τη συγκεκριμένη απαίτηση προσάρτησης, καθώς δεν θεωρείται κατασκευασμένο από πλαστικό για τον συγκεκριμένο κανόνα.
Η διευκρίνιση αυτή δείχνει και τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να διαβάζονται οι κανόνες SUP. Δεν αρκεί να εξετάζεται συνολικά μια συσκευασία ως «μπουκάλι», «κουτί» ή «κύπελλο». Μπορεί να χρειάζεται χωριστή αξιολόγηση του περιέκτη, του καπακιού, του καλύμματος και των υλικών από τα οποία αποτελείται.
Ένα από τα πιο χρήσιμα σημεία των κατευθυντήριων γραμμών αφορά τις συσκευασίες που στην αγορά χαρακτηρίζονται ως «χάρτινες». Η Οδηγία δεν καθορίζει ένα ελάχιστο ποσοστό πλαστικού κάτω από το οποίο ένα προϊόν εξαιρείται αυτομάτως. Αν ένα προϊόν κατασκευάζεται εν μέρει από πλαστική ύλη και πληροί τα υπόλοιπα κριτήρια της αντίστοιχης κατηγορίας, μπορεί να θεωρηθεί πλαστικό προϊόν μίας χρήσης. Επομένως, ένα χάρτινο κύπελλο μίας χρήσης με πλαστική επίστρωση ή επένδυση εμπίπτει στους κανόνες SUP. Το γεγονός ότι το χαρτί αποτελεί το μεγαλύτερο ή το εμφανέστερο μέρος του προϊόντος δεν το εξαιρεί. Αντίθετα, προϊόν από χαρτί ή χαρτόνι χωρίς πλαστική επένδυση ή επίστρωση δεν θεωρείται πλαστικό προϊόν μίας χρήσης βάσει αυτού του ορισμού.
Η διάκριση αφορά πολλές συσκευασίες που χρησιμοποιούνται ως λύσεις για καφέ, ροφήματα και έτοιμο φαγητό. Για μια επιχείρηση εστίασης, επομένως, η ένδειξη «paper» ή «χάρτινο» από μόνη της δεν απαντά αν ένα κύπελλο ή δοχείο υπάγεται στην Οδηγία. Χρειάζονται πληροφορίες για τα υλικά και τις επιστρώσεις του προϊόντος.
Ιδιαίτερα αναλυτική είναι η καθοδήγηση για τα δοχεία τροφίμων. Ένα πλαστικό δοχείο μίας χρήσης, όπως κουτί με ή χωρίς κάλυμμα, εμπίπτει στην αντίστοιχη κατηγορία SUP όταν το τρόφιμο προορίζεται για άμεση κατανάλωση είτε επιτόπου είτε εκτός καταστήματος, συνήθως καταναλώνεται από το ίδιο το δοχείο και είναι έτοιμο προς κατανάλωση χωρίς περαιτέρω προετοιμασία, όπως μαγείρεμα, βράσιμο ή ζέσταμα. Πρόκειται για κριτήρια που αφορούν άμεσα πολλές συσκευασίες έτοιμων γευμάτων, fast food, take-away και convenience food.
Αυτό σημαίνει ότι ένα πλαστικό δοχείο μίας χρήσης με έτοιμο γεύμα που τρώγεται απευθείας από το κουτί μπορεί να εμπίπτει στην Οδηγία ως περιέκτης τροφίμων SUP. Η αξιολόγηση αλλάζει όταν το περιεχόμενο απαιτεί ουσιαστική περαιτέρω προετοιμασία πριν καταναλωθεί. Η Επιτροπή εξετάζει τη φύση του τροφίμου, τον τρόπο με τον οποίο πωλείται και τον τρόπο με τον οποίο προορίζεται να καταναλωθεί και όχι μόνο το σχήμα της συσκευασίας.
Ρόλο παίζουν επίσης το μέγεθος και η μερίδα. Η ατομική μερίδα αποτελεί ένδειξη ότι το τρόφιμο προορίζεται για άμεση κατανάλωση. Η πώληση περισσότερων ατομικών μερίδων μαζί, όμως, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι οι περιέκτες παύουν να καλύπτονται. Η αξιολόγηση γίνεται με βάση τα χαρακτηριστικά και την προβλεπόμενη χρήση του συγκεκριμένου προϊόντος.
Οι κατευθυντήριες γραμμές ξεχωρίζουν επίσης το πλαστικό πιάτο μίας χρήσης από τον πλαστικό περιέκτη τροφίμων μίας χρήσης. Πιάτο είναι το σκεύος από το οποίο καταναλώνεται ή πάνω στο οποίο σερβίρεται το τρόφιμο. Περιέκτης είναι το δοχείο, όπως ένα κουτί με ή χωρίς κάλυμμα, μέσα στο οποίο τοποθετείται το τρόφιμο. Και τα δύο μπορούν να αποτελούν SUP, αλλά ανήκουν σε διαφορετικές κατηγορίες της Οδηγίας και δεν εφαρμόζονται κατ’ ανάγκη τα ίδια μέτρα σε κάθε κατηγορία.
Ανάλογη διάκριση υπάρχει για τα πακέτα και τα περιτυλίγματα. Ένα πλαστικό ή εν μέρει πλαστικό εύκαμπτο πακέτο μίας χρήσης εμπίπτει στην αντίστοιχη κατηγορία όταν περιέχει τρόφιμο που προορίζεται για άμεση κατανάλωση από το ίδιο το πακέτο ή περιτύλιγμα χωρίς περαιτέρω προετοιμασία. Οι κατευθυντήριες γραμμές αναφέρουν ως παραδείγματα γλυκά, ξηρούς καρπούς, μπάρες σοκολάτας, ντοματίνια και πατατάκια. Εξετάζεται ακόμη αν το πακέτο ανοίγει εύκολα, για παράδειγμα με σκίσιμο, κόψιμο ή στρίψιμο, και αν επιτρέπει την κατανάλωση απευθείας από τη συσκευασία.
Ένα σακουλάκι με πατατάκια που περιέχει πλαστικό και προορίζεται να ανοιχθεί και να καταναλωθεί απευθείας αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση που εμπίπτει στην κατηγορία των SUP πακέτων και περιτυλιγμάτων. Αντίθετα, συσκευασία τροφίμου που απαιτεί περαιτέρω προετοιμασία πριν από την κατανάλωση δεν πληροί το συγκεκριμένο κριτήριο της άμεσης κατανάλωσης και δεν εμπίπτει στην ίδια κατηγορία με βάση αυτό το κριτήριο.
Χρήσιμη είναι και η διευκρίνιση για τις άδειες συσκευασίες. Ένα κύπελλο δεν χρειάζεται να πωλείται ήδη γεμάτο με καφέ, αναψυκτικό ή άλλο ποτό για να καλύπτεται από την Οδηγία. Η Επιτροπή αναφέρει ρητά ότι κυπελλάκια που προορίζονται για ποτά και πωλούνται κενά καλύπτονται επίσης. Συνεπώς, τα πλαστικά κύπελλα μίας χρήσης που αγοράζει μια επιχείρηση εστίασης άδεια και γεμίζει αργότερα στο κατάστημα δεν εξαιρούνται επειδή κατά την αγορά τους δεν περιέχουν ποτό.
Στους περιέκτες ποτών, η χωρητικότητα αποτελεί κρίσιμο όριο. Οι κατευθυντήριες γραμμές αναφέρουν ότι οι περιέκτες και οι φιάλες ποτών με χωρητικότητα άνω των τριών λίτρων δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας SUP. Για τα κυπελλάκια ποτών, αντίθετα, δεν προβλέπεται συγκεκριμένο κατώτατο όριο όγκου ή μεγέθους.
Υπάρχουν και σημαντικές εξαιρέσεις που μπορεί εύκολα να προκαλέσουν σύγχυση. Οι γυάλινοι ή μεταλλικοί περιέκτες ποτών που διαθέτουν πλαστικά καπάκια ή καλύμματα εξαιρούνται ρητά από τις απαιτήσεις της Οδηγίας που εφαρμόζονται στους πλαστικούς περιέκτες ποτών μίας χρήσης. Επομένως, το γεγονός ότι ένα γυάλινο μπουκάλι έχει πλαστικό καπάκι δεν μετατρέπει αυτομάτως ολόκληρο το μπουκάλι σε πλαστικό περιέκτη ποτού SUP.
Ακόμη πιο συγκεκριμένη είναι η αντιμετώπιση ορισμένων καπακιών. Ένα μεταλλικό καπάκι ή κάλυμμα που διαθέτει πλαστικό παρέμβυσμα δεν θεωρείται, για την απαίτηση προσάρτησης του άρθρου 6 παράγραφος 1, πλαστικό καπάκι που πρέπει να παραμένει προσαρτημένο. Το ίδιο ισχύει για κάλυμμα από φύλλο αλουμινίου σφραγισμένο σε πλαστικό περιέκτη ποτού μίας χρήσης. Αν όμως υπάρχει ξεχωριστό πλαστικό καπάκι μαζί με το αλουμινένιο κάλυμμα, το πλαστικό καπάκι υπάγεται στην απαίτηση προσάρτησης, ενώ το αλουμινένιο κάλυμμα όχι.
Οι κατευθυντήριες γραμμές δίνουν χρήσιμη απάντηση και σε ένα άλλο ερώτημα που αφορά την εστίαση: πότε ένα πλαστικό προϊόν παύει να θεωρείται μίας χρήσης επειδή χαρακτηρίζεται επαναχρησιμοποιήσιμο. Η δυνατότητα να πλυθεί ένα κύπελλο ή να χρησιμοποιηθεί περιστασιακά δεύτερη φορά δεν αρκεί. Για να θεωρηθεί επαναχρησιμοποιήσιμο πρέπει να έχει μελετηθεί, σχεδιαστεί και διατεθεί στην αγορά για πολλαπλές διαδρομές ή επαναλαμβανόμενες χρήσεις, με επαναπλήρωση ή επαναχρησιμοποίηση για τον ίδιο σκοπό.
Η Επιτροπή εξετάζει χαρακτηριστικά όπως η πρόθεση επαναχρησιμοποίησης, η αντοχή για επαναλαμβανόμενους κύκλους χρήσης, η δυνατότητα να αδειάζει χωρίς σημαντική βλάβη, να καθαρίζεται, να πλένεται ή να επισκευάζεται και να διατηρεί τη λειτουργία του. Για τις συσκευασίες έχει επίσης βαρύτητα η ύπαρξη πραγματικού συστήματος επαναχρησιμοποίησης. Μια πλαστική επαναπληρούμενη φιάλη που έχει σχεδιαστεί και κυκλοφορεί ως τέτοια για επαναλαμβανόμενη χρήση εξαιρείται από την κατηγορία των πλαστικών προϊόντων μίας χρήσης.
Αντίθετα, ένα κοινό πλαστικό κύπελλο ή δοχείο τροφίμων μίας χρήσης δεν μετατρέπεται σε επαναχρησιμοποιήσιμο επειδή πωλείται κενό ή επειδή κάποιος καταναλωτής μπορεί να αποφασίσει να το χρησιμοποιήσει ξανά. Οι κατευθυντήριες γραμμές αναφέρουν ότι όταν ο ίδιος τύπος αντικειμένου διατίθεται γενικά ως μη επαναχρησιμοποιήσιμη πλαστική συσκευασία και πωλείται επίσης κενός στους καταναλωτές, όπως συμβαίνει με πλαστικά κυπελλάκια ή περιέκτες τροφίμων, είναι σκόπιμο να θεωρείται πλαστικό προϊόν μίας χρήσης.
Σημαντικές διευκρινίσεις υπάρχουν και για τα βιοπλαστικά. Η βιολογική προέλευση μιας πρώτης ύλης ή η δυνατότητα βιοαποδόμησης δεν εξαιρεί αυτομάτως ένα υλικό από την Οδηγία. Τα βιοαποδομήσιμα πλαστικά μπορούν να εμπίπτουν στον ορισμό της πλαστικής ύλης και, εφόσον το τελικό προϊόν πληροί τα υπόλοιπα κριτήρια, να αντιμετωπίζονται ως SUP.
Διαφορετική περίπτωση είναι τα φυσικά πολυμερή που δεν έχουν τροποποιηθεί χημικά. Οι κατευθυντήριες γραμμές εξετάζουν αναλυτικά υλικά με βάση την κυτταρίνη. Η αναγεννημένη κυτταρίνη, όπως η βισκόζη, το lyocell και η μεμβράνη κυτταρίνης, δεν θεωρείται χημικά τροποποιημένη όταν το τελικό πολυμερές δεν έχει υποστεί χημική τροποποίηση σε σχέση με το αρχικό. Αντίθετα, η οξική κυτταρίνη θεωρείται χημικά τροποποιημένη. Επομένως, η λέξη «φυτικό», «bio» ή «βιοδιασπώμενο» στην περιγραφή ενός προϊόντος δεν αρκεί για να κριθεί αν βρίσκεται εκτός της Οδηγίας.
Για τη βιομηχανία τροφίμων και ποτών, η πρακτική συνέπεια είναι ότι η αξιολόγηση μιας συσκευασίας πρέπει να αρχίζει από την πραγματική σύνθεση και τον σχεδιασμό της και να συνεχίζεται με τη χρήση για την οποία προορίζεται. Χρειάζεται να εξετάζεται αν περιέχει πλαστικό, ακόμη και ως επίστρωση, αν είναι σχεδιασμένη για μία ή πολλαπλές χρήσεις, αν περιέχει τρόφιμο άμεσης κατανάλωσης, αν πρόκειται για άκαμπτο περιέκτη ή εύκαμπτο περιτύλιγμα, αν το τρόφιμο απαιτεί περαιτέρω προετοιμασία, αν πρόκειται για ποτό και, όπου εφαρμόζεται, ποια είναι η χωρητικότητα του περιέκτη.
Για την εστίαση, το ίδιο ισχύει κατά την προμήθεια κυπέλλων, δοχείων take-away και άλλων αναλώσιμων. Ένα «χάρτινο» κύπελλο με πλαστική επίστρωση μπορεί να είναι SUP. Ένα άδειο πλαστικό κύπελλο που προορίζεται να γεμίσει στο κατάστημα μπορεί επίσης να είναι SUP. Ένα πλαστικό δοχείο έτοιμου φαγητού που καταναλώνεται απευθείας μπορεί να εμπίπτει στην αντίστοιχη κατηγορία SUP, ενώ ένα πραγματικά επαναχρησιμοποιήσιμο δοχείο που έχει σχεδιαστεί και ενταχθεί σε λειτουργικό σύστημα πολλαπλών χρήσεων μπορεί να βρίσκεται εκτός του ορισμού του προϊόντος μίας χρήσης. Οι κατευθυντήριες γραμμές διευκρινίζουν ότι τα παραδείγματα είναι ενδεικτικά, το κείμενο εκφράζει τις απόψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και η δεσμευτική ερμηνεία του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανήκει στο Δικαστήριο της ΕΕ.
