Οι ερευνητές αξιοποίησαν στοιχεία από την αμερικανική ερευνητική κοινοπραξία Environmental Influences on Child Health Outcomes (ECHO), η οποία παρακολουθεί εγκύους και παιδιά σε διαφορετικές περιοχές της χώρας. Τα παιδιά προέρχονταν από 20 επιμέρους ερευνητικές ομάδες σε 34 πολιτείες, ενώ η μέση ηλικία τους κατά την αξιολόγηση ήταν 5,8 έτη. Η έκθεση στο φθόριο υπολογίστηκε με βάση τις συγκεντρώσεις στο δημόσιο πόσιμο νερό της περιοχής κατοικίας της μητέρας κατά τους μήνες της εγκυμοσύνης, λαμβάνοντας υπόψη και τυχόν μετακινήσεις της οικογένειας.
Η μέση εκτιμώμενη έκθεση στο φθόριο ήταν 407,9 μικρογραμμάρια ανά λίτρο, ενώ οι τιμές κυμαίνονταν από λιγότερο από 1,4 έως 3.272,5 μικρογραμμάρια ανά λίτρο. Περίπου το 72% των παιδιών είχε εκτεθεί κατά την εγκυμοσύνη σε συγκεντρώσεις ίσες ή χαμηλότερες από τα 700 μικρογραμμάρια ανά λίτρο, επίπεδο που αποτελεί τη σύσταση της Υπηρεσίας Δημόσιας Υγείας των ΗΠΑ για τη φθορίωση του πόσιμου νερού.
Τι έδειξε η ανάλυση
Για να αξιολογήσουν τη συμπεριφορά και τη συναισθηματική κατάσταση των παιδιών, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν το Child Behavior Checklist, ένα εργαλείο που συμπληρώνεται από τους γονείς και αξιολογεί, μεταξύ άλλων, εσωτερικευμένα προβλήματα, όπως άγχος και συναισθηματικές δυσκολίες, αλλά και εξωτερικευμένα προβλήματα, όπως δυσκολίες συμπεριφοράς.
Στις βασικές αναλύσεις δεν διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική σχέση μεταξύ της έκθεσης στο φθόριο κατά την εγκυμοσύνη και των δύο αυτών κατηγοριών προβλημάτων. Η ίδια εικόνα παρέμεινε όταν οι ερευνητές συνέκριναν παιδιά που είχαν εκτεθεί σε επίπεδα πάνω από τα 700 μικρογραμμάρια ανά λίτρο με εκείνα που είχαν χαμηλότερη έκθεση. Οι αναλύσεις προσαρμόστηκαν για παράγοντες όπως η ηλικία και η εκπαίδευση της μητέρας, το κάπνισμα κατά την εγκυμοσύνη, η εποχή σύλληψης, η ηλικία του παιδιού κατά την αξιολόγηση και κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά της περιοχής.
Ωστόσο, η μελέτη δεν σημαίνει ότι αποκλείστηκε κάθε πιθανή σχέση σε οποιοδήποτε επίπεδο έκθεσης. Σε διερευνητική ανάλυση αλλαγής σημείου, οι ερευνητές εντόπισαν ένα μοντέλο στο οποίο η σχέση με τα εξωτερικευμένα προβλήματα μεταβαλλόταν πάνω από τα 625 μικρογραμμάρια ανά λίτρο. Πάνω από αυτό το σημείο, κάθε αύξηση της έκθεσης κατά 500 μικρογραμμάρια ανά λίτρο συνδεόταν με αύξηση 1,59 μονάδας στη σχετική βαθμολογία. Το σημείο αυτό, όμως, ήταν αποτέλεσμα του συγκεκριμένου στατιστικού μοντέλου και δεν αποτελεί καθιερωμένο βιολογικό όριο ή όριο ασφάλειας. Οι ίδιοι οι ερευνητές αντιμετωπίζουν το συγκεκριμένο εύρημα ως διερευνητικό.
Υπήρξαν επίσης ορισμένες διαφοροποιήσεις σε υποομάδες, όμως οι αντίστοιχες δοκιμές αλληλεπίδρασης δεν ήταν στατιστικά σημαντικές. Για τον λόγο αυτό, οι συγγραφείς δεν θεωρούν ότι τα συγκεκριμένα ευρήματα αποδεικνύουν διαφορετική επίδραση του φθορίου ανάλογα με την ηλικία ή τη φυλετική και εθνοτική ομάδα.
Γιατί έχει σημασία η νέα μελέτη
Το ενδιαφέρον της συγκεκριμένης έρευνας βρίσκεται και στο ότι διαφέρει μεθοδολογικά από προηγούμενες μελέτες που είχαν συνδέσει την προγεννητική έκθεση στο φθόριο με νευροσυμπεριφορικές ή αναπτυξιακές δυσκολίες. Ορισμένες από αυτές είχαν χρησιμοποιήσει δείγματα ούρων της μητέρας ως δείκτη έκθεσης, ενώ άλλες είχαν βασιστεί σε δεδομένα για το φθόριο σε επίπεδο πολιτείας ή ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής. Η νέα μελέτη χρησιμοποίησε εκτιμήσεις συγκέντρωσης φθορίου στο δημόσιο νερό σε επίπεδο απογραφικής περιοχής, οι οποίες συνδέθηκαν με τη διεύθυνση κατοικίας της μητέρας σε κάθε μήνα της εγκυμοσύνης.
Η διαφοροποίηση αυτή είναι σημαντική, επειδή το φθόριο που ανιχνεύεται στον οργανισμό δεν προέρχεται αποκλειστικά από το νερό. Η διατροφή, τα προϊόντα στοματικής υγιεινής και άλλες πηγές μπορούν επίσης να συμβάλουν στη συνολική έκθεση. Η συγκεκριμένη μελέτη δεν μπορούσε να υπολογίσει με ακρίβεια όλες αυτές τις πηγές, ούτε να αξιολογήσει την έκθεση των παιδιών στο φθόριο μετά τη γέννηση. Αυτό αποτελεί έναν από τους βασικούς περιορισμούς της. Παράλληλα, η μελέτη πρέπει να διαβαστεί μαζί με άλλη πρόσφατη έρευνα της ίδιας ευρύτερης ερευνητικής κοινοπραξίας, η οποία εξέτασε 2.514 παιδιά και δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο του 2026 στο American Journal of Epidemiology. Εκεί οι ερευνητές εξέτασαν την προγεννητική έκθεση στο φθόριο και τη γνωστική λειτουργία και εντόπισαν μη γραμμική συσχέτιση μεταξύ υψηλότερων επιπέδων φθορίου και χαμηλότερων βαθμολογιών στη «ρευστή» γνωστική λειτουργία πάνω από συγκεκριμένα επίπεδα έκθεσης.
Τα δύο ευρήματα δεν είναι απαραίτητα αντιφατικά, καθώς αφορούν διαφορετικές εκβάσεις. Η μία μελέτη εξετάζει τη συμπεριφορά και τη συναισθηματική ανάπτυξη, ενώ η άλλη τη γνωστική λειτουργία. Συνολικά, πάντως, δείχνουν γιατί η συζήτηση για την προγεννητική έκθεση στο φθόριο παραμένει ανοιχτή και γιατί δεν μπορεί να εξαχθεί ένα ενιαίο συμπέρασμα για όλες τις πιθανές επιδράσεις από μία μόνο μελέτη. Για τις έγκυες γυναίκες, το νέο εύρημα επομένως δεν αποτελεί από μόνο του λόγο για αυθαίρετη αλλαγή των οδηγιών ή για πλήρη αποφυγή του φθορίου. Η μελέτη δείχνει ότι στα επίπεδα έκθεσης που εξετάστηκαν δεν παρατηρήθηκε συνολική σύνδεση με προβλήματα συμπεριφοράς των παιδιών, ενώ παράλληλα αφήνει ανοιχτά ερωτήματα για υψηλότερες εκθέσεις, άλλες πηγές φθορίου και διαφορετικές πτυχές της παιδικής ανάπτυξης.
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο JAMA Network Open.
