Η έλλειψη σιδήρου παραμένει η συχνότερη ανεπάρκεια μικροθρεπτικού συστατικού παγκοσμίως, επηρεάζοντας περίπου 2 δισεκατομμύρια ανθρώπους, ενώ ιδιαίτερα ευάλωτες είναι οι γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, οι έγκυες και τα παιδιά. Ένα μέρος του προβλήματος δεν αφορά μόνο την ποσότητα σιδήρου που προσλαμβάνεται μέσω της διατροφής, αλλά και το πόσο από αυτόν μπορεί τελικά να απορροφήσει ο οργανισμός. Στο πλαίσιο αυτό, νέα ανασκόπηση εξετάζει τον ρόλο ενός συγκεκριμένου προβιοτικού στελέχους, του Lactiplantibacillus plantarum 299v, γνωστού ως LP299V, και συγκεντρώνει τα διαθέσιμα κλινικά δεδομένα που δείχνουν ότι μπορεί να ενισχύσει την απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου.
Πώς το μικροβίωμα επηρεάζει τον σίδηρο
Ο μη αιμικός σίδηρος, ο οποίος βρίσκεται κυρίως σε φυτικές τροφές και εμπλουτισμένα τρόφιμα, παρουσιάζει χαμηλότερη βιοδιαθεσιμότητα από τον αιμικό σίδηρο των ζωικών τροφίμων. Η απορρόφησή του επηρεάζεται σημαντικά από τη σύσταση του γεύματος. Φυτικά οξέα, πολυφαινόλες και ασβέστιο μπορούν να περιορίσουν την απορρόφησή του, ενώ η βιταμίνη C μπορεί να την ενισχύσει. Παράλληλα, ο οργανισμός ρυθμίζει αυστηρά την είσοδο σιδήρου στην κυκλοφορία μέσω της ηψιδίνης, μιας ορμόνης που επηρεάζει τη λειτουργία της πρωτεΐνης φερροπορτίνης στα εντερικά κύτταρα. Εδώ το LP299V φαίνεται να δρα σε περισσότερα από ένα επίπεδα. Σύμφωνα με την ανασκόπηση, το συγκεκριμένο στέλεχος μπορεί να μειώνει το pH στο εντερικό περιβάλλον μέσω της παραγωγής οργανικών οξέων, να διευκολύνει τη μετατροπή του τρισθενούς σιδήρου σε δισθενή μορφή που απορροφάται ευκολότερα και να συμβάλλει στη διατήρηση του σιδήρου σε διαλυτή μορφή. Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να περιορίζει την επίδραση ορισμένων αναστολέων της απορρόφησης, όπως τα φυτικά οξέα. Η συνολική εικόνα υποδεικνύει ότι το προβιοτικό δεν προσθέτει σίδηρο στον οργανισμό, αλλά ενδέχεται να κάνει μεγαλύτερο μέρος του διαθέσιμου σιδήρου αξιοποιήσιμο.
Η κλινική τεκμηρίωση είναι ήδη αρκετά εκτεταμένη για ένα συγκεκριμένο προβιοτικό στέλεχος. Η νέα ανασκόπηση εντοπίζει 10 μελέτες σε ανθρώπους που έχουν εξετάσει την επίδραση του LP299V στην απορρόφηση ή στην κατάσταση του σιδήρου. Σε μελέτες με χρήση ισοτόπων, η σχετική αύξηση της κλασματικής απορρόφησης του σιδήρου κυμάνθηκε περίπου από 20% έως 50%, ανάλογα με το διατροφικό πλαίσιο και τον σχεδιασμό της μελέτης. Σε δύο ελεγχόμενες μελέτες σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, για παράδειγμα, η προσθήκη LP299V αύξησε την απορρόφηση του σιδήρου από γεύματα από 17,4% σε 22,4% και από 20,9% σε 24,5% αντίστοιχα.
Τα δεδομένα σε εγκυμοσύνη και έλλειψη σιδήρου
Το ενδιαφέρον μεταφέρεται από την απλή απορρόφηση και σε δείκτες που αντανακλούν την πραγματική κατάσταση του οργανισμού. Σε μελέτη εγκύων, η λήψη LP299V μαζί με χαμηλή δόση σιδήρου συνδέθηκε με μικρότερη πτώση των αποθεμάτων σιδήρου κατά την εγκυμοσύνη. Στην 35η εβδομάδα, έλλειψη σιδήρου καταγράφηκε στο 59% των γυναικών της ομάδας του προβιοτικού έναντι 78% στην ομάδα ελέγχου, ενώ η σιδηροπενική αναιμία καταγράφηκε στο 7,4% έναντι 21% αντίστοιχα. Τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν πιθανό όφελος, αλλά δεν σημαίνουν ότι το προβιοτικό μπορεί να αντικαταστήσει τη χορήγηση σιδήρου όταν αυτή απαιτείται. Υπάρχουν επίσης δεδομένα από ενήλικες με σιδηροπενική αναιμία. Σε πρόσφατη κλινική μελέτη που περιλαμβάνεται στην ανασκόπηση, η προσθήκη LP299V στη θεραπεία σιδήρου συνδέθηκε με βελτίωση αρκετών δεικτών σιδήρου και αιμοσφαιρίνης, ενώ παράλληλα καταγράφηκαν λιγότερες γαστρεντερικές ενοχλήσεις και μικρότερη διακοπή της θεραπείας. Το εύρημα είναι σημαντικό επειδή οι γαστρεντερικές παρενέργειες των συμπληρωμάτων σιδήρου αποτελούν έναν από τους λόγους για τους οποίους αρκετοί άνθρωποι δυσκολεύονται να ακολουθήσουν μακροχρόνια τη θεραπεία.
Ωστόσο, το LP299V δεν παρουσιάζεται ως υποκατάστατο του σιδήρου. Η ανασκόπηση το χαρακτηρίζει περισσότερο ως ενισχυτή της βιοδιαθεσιμότητας, ο οποίος μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά σε διατροφικές παρεμβάσεις, εμπλουτισμό τροφίμων ή συμπληρώματα. Επιπλέον, τα αποτελέσματα είναι ειδικά για το συγκεκριμένο στέλεχος και δεν μπορούν να γενικευθούν σε όλα τα προβιοτικά. Μάλιστα, άλλες προβιοτικές καλλιέργειες που έχουν εξεταστεί σε ανθρώπους δεν έδειξαν πάντοτε αντίστοιχη βελτίωση στην απορρόφηση ή στην κατάσταση του σιδήρου.
Η ανασκόπηση δημοσιεύτηκε στις 7 Αυγούστου 2026 στο Frontiers in Nutrition
