Μια νέα επιστημονική μελέτη φέρνει στο προσκήνιο ένα σημαντικό κενό στην αξιολόγηση της ασφάλειας των υλικών που έρχονται καθημερινά σε επαφή με τα τρόφιμα. Οι ερευνητές εξέτασαν περισσότερες από 15.000 χημικές ουσίες που μπορούν να χρησιμοποιούνται ή να εντοπίζονται σε συσκευασίες τροφίμων, μαγειρικά σκεύη και άλλα υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα και διαπίστωσαν ότι για τη συντριπτική πλειονότητά τους δεν υπάρχουν επαρκή δημόσια διαθέσιμα δεδομένα ώστε να αξιολογηθεί εάν είναι ασφαλείς για τους καταναλωτές.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Environmental Science & Technology, προτείνει μια διαφορετική προσέγγιση από αυτήν που εφαρμόζεται σήμερα. Αντί κάθε χημική ουσία να εξετάζεται αποκλειστικά και μεμονωμένα, οι επιστήμονες προτείνουν την ομαδοποίηση ουσιών με βάση τη χημική τους δομή. Με τον τρόπο αυτό, υποστηρίζουν, θα μπορούσαν να εντοπίζονται ταχύτερα ουσίες που χρειάζονται προτεραιότητα για περαιτέρω έλεγχο, περιορισμό ή ενδεχόμενη σταδιακή κατάργηση.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Φράουλες: Ομαδική αγωγή κατά της μεγαλύτερης εταιρείας στον κόσμο – Κατηγορίες για φυτοφάρμακα και χημικές ουσίες
Περισσότερες από 15.000 ουσίες στο επίκεντρο
Οι ερευνητές κατέγραψαν περισσότερες από 15.000 χημικές ουσίες που μπορούν να χρησιμοποιούνται ή να υπάρχουν σε υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα, γνωστά ως Food Contact Materials. Σε αυτά περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων συσκευασίες, πλαστικά, μαγειρικά σκεύη και άλλα προϊόντα που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή, αποθήκευση, προετοιμασία ή κατανάλωση τροφίμων. Από το σύνολο αυτό, 1.222 χημικές ουσίες έχουν ήδη συνδεθεί με επικίνδυνες ιδιότητες για την ανθρώπινη υγεία, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία που αξιοποίησαν οι ερευνητές.
Το πολύ μεγαλύτερο μέρος, ωστόσο, αποτελεί το βασικό εύρημα της μελέτης. Περισσότερες από 13.000 ουσίες, δηλαδή περίπου το 87% των χημικών ουσιών που εξετάστηκαν, δεν διαθέτουν επαρκή δημόσια διαθέσιμα δεδομένα ώστε να μπορεί να προσδιοριστεί εάν είναι ασφαλείς για τους καταναλωτές ως προς ένα ευρύ φάσμα πιθανών επιπτώσεων στην υγεία. Το στοιχείο αυτό χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην ερμηνεία του. Η απουσία επαρκών δεδομένων δεν σημαίνει ότι οι περισσότερες από 13.000 ουσίες είναι επικίνδυνες. Σημαίνει ότι τα διαθέσιμα δημόσια στοιχεία δεν επαρκούν για να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα σχετικά με την ασφάλειά τους.
Το πρόβλημα με την αξιολόγηση «μία ουσία τη φορά»
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, το σημερινό μοντέλο αξιολόγησης των χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται σε υλικά επαφής με τρόφιμα παρουσιάζει σημαντικούς περιορισμούς. Η αξιολόγηση κάθε ουσίας ξεχωριστά απαιτεί μεγάλο χρόνο και σημαντικούς πόρους, ενώ ταυτόχρονα οι μεγάλες ελλείψεις δεδομένων καθιστούν δύσκολη την ολοκληρωμένη εκτίμηση πιθανών επιπτώσεων στην ανθρώπινη υγεία.
Οι ερευνητές προτείνουν επομένως μια συμπληρωματική στρατηγική: όταν μια ουσία έχει χαρακτηριστεί ως επικίνδυνη, οι χημικές ουσίες που έχουν παρόμοια δομή θα πρέπει να εξετάζονται επίσης με μεγαλύτερη προτεραιότητα. Η λογική είναι ότι μια χημική ουσία που μοιάζει δομικά με μια ήδη γνωστή επικίνδυνη ουσία δεν θα πρέπει να θεωρείται αυτομάτως ασφαλής μόνο και μόνο επειδή δεν έχουν πραγματοποιηθεί επαρκείς μελέτες πάνω σε αυτήν.
38 ομάδες χημικών ουσιών υψηλής προτεραιότητας
Εφαρμόζοντας αυτή την προσέγγιση, οι επιστήμονες εντόπισαν 38 ομάδες χημικών ουσιών που θεωρούν ότι θα πρέπει να αποτελέσουν προτεραιότητα για περαιτέρω αξιολόγηση. Στις ομάδες αυτές περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων τα PFAS, οι ορθο-φθαλικές ενώσεις, οι αλκυλοφαινόλες, τα οργανοφωσφορικά, τα ισοκυανικά και οι πρωτοταγείς αρωματικές αμίνες. Συνολικά, 4.222 χημικές ουσίες που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα ανήκουν σε αυτές τις 38 ομάδες.
Και σε αυτό το σημείο, όμως, οι ερευνητές κάνουν μια κρίσιμη διάκριση: οι 4.222 ουσίες δεν χαρακτηρίζονται συλλήβδην ως επικίνδυνες. Η συμπερίληψή τους στις ομάδες προτεραιότητας βασίζεται στη χημική τους ομοιότητα με ουσίες για τις οποίες υπάρχουν ήδη ενδείξεις ή στοιχεία επικινδυνότητας. Για τον λόγο αυτό οι συγκεκριμένες ουσίες θεωρείται ότι χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή και αξιολόγηση.
Ο κίνδυνος των λάθος «υποκατάστατων»
Ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους οι επιστήμονες προτείνουν την ομαδοποίηση είναι η αποφυγή αυτού που χαρακτηρίζεται ως «regrettable substitution», δηλαδή μιας προβληματικής αντικατάστασης. Όταν μια χημική ουσία περιορίζεται ή αποσύρεται επειδή έχει συνδεθεί με επιπτώσεις στην υγεία, οι κατασκευαστές μπορεί να στραφούν σε μια άλλη ουσία που παρουσιάζει παρόμοιες τεχνικές ιδιότητες. Εάν όμως η νέα ουσία είναι χημικά παρόμοια με την προβληματική ουσία και δεν έχει μελετηθεί επαρκώς, η αντικατάσταση μπορεί να μην επιλύσει πραγματικά το πρόβλημα.
Η μελέτη χρησιμοποιεί ως χαρακτηριστικό παράδειγμα την περίπτωση της δισφαινόλης Α, γνωστής ως BPA. Όταν η χρήση της BPA άρχισε να περιορίζεται σε ορισμένες εφαρμογές, χρησιμοποιήθηκαν εναλλακτικές ουσίες, μεταξύ των οποίων και η δισφαινόλη F, BPF. Η χημική ομοιότητα μεταξύ ουσιών αυτού του τύπου αποτελεί ακριβώς τον λόγο για τον οποίο οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι πιθανές αντικαταστάσεις θα πρέπει να αξιολογούνται όχι μόνο μεμονωμένα, αλλά και στο πλαίσιο ευρύτερων χημικών ομάδων.
PFAS και φθαλικές ενώσεις στο επίκεντρο
Ιδιαίτερη προσοχή προκαλεί η παρουσία των PFAS και των ορθο-φθαλικών ενώσεων μεταξύ των 38 ομάδων προτεραιότητας. Τα PFAS αποτελούν μια μεγάλη οικογένεια συνθετικών χημικών ουσιών που έχουν χρησιμοποιηθεί σε πολλές διαφορετικές εφαρμογές, ενώ ορισμένες από τις ενώσεις της οικογένειας έχουν συνδεθεί με δυσμενείς επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον.
Οι φθαλικές ενώσεις, από την άλλη πλευρά, έχουν χρησιμοποιηθεί ευρέως ως πλαστικοποιητές και ορισμένες από αυτές έχουν αποτελέσει αντικείμενο έντονης επιστημονικής και ρυθμιστικής εξέτασης λόγω των πιθανών επιπτώσεών τους. Η παρουσία μιας ουσίας σε μία από αυτές τις ευρύτερες ομάδες, ωστόσο, δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι η συγκεκριμένη ουσία είναι επικίνδυνη. Το εύρημα της μελέτης αφορά κυρίως την ανάγκη να δοθεί προτεραιότητα στην αξιολόγηση χημικών ουσιών που παρουσιάζουν δομικές ομοιότητες με ήδη γνωστές ουσίες ανησυχίας.
Πρόταση για ταχύτερη προστασία των καταναλωτών
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η ομαδοποίηση θα μπορούσε να επιτρέψει στις αρμόδιες αρχές να αξιολογούν ταυτόχρονα μεγαλύτερο αριθμό χημικών ουσιών που παρουσιάζουν παρόμοια χαρακτηριστικά, αντί να απαιτείται ξεχωριστή διαδικασία για κάθε ουσία. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσαν να επιταχυνθούν οι αποφάσεις σχετικά με τον περιορισμό συγκεκριμένων χημικών ουσιών, την προτεραιοποίηση νέων μελετών ή ακόμη και τη σταδιακή κατάργηση ορισμένων ουσιών, όταν τα διαθέσιμα στοιχεία το δικαιολογούν. Παράλληλα, η προσέγγιση θα μπορούσε να λειτουργήσει προληπτικά, καθώς θα καθιστούσε δυσκολότερη την απλή αντικατάσταση μιας γνωστά προβληματικής χημικής ουσίας με μια πολύ παρόμοια ουσία για την οποία απλώς δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή δεδομένα.
Η μελέτη των Wiesinger, Parkinson, Geueke, Anguera Sempere, Boucher, Cabane, Scheringer και Muncke με τίτλο Prioritizing and Grouping Food Contact Chemicals – From chaos to clarity δημοσιεύθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2026 στο Environmental Science & Technology και έχει DOI 10.1021/acs.est.5c15186.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Lidl Fr: Ανάκληση μοσχαρίσιου κιμά από τον πάγκο του κρεοπωλείου – Βρέθηκε βακτήριο που μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή δηλητηρίαση
- Γάτα «κόβει βόλτες» μέσα στη βιτρίνα του ψυγείου με τα κρέατα σε μεγάλο σούπερ μάρκετ – Καταγγελία καταναλωτή (φωτογραφίες)
- Ανακαλείται Κρητικό Παρθένο Ελαιόλαδο από τα ράφια των σούπερ μάρκετ στις ΗΠΑ – Πρόσθεσαν συστατικό που το έκανε ακατάλληλο για κατανάλωση
- Μπλόκο σε παρτίδες αυγών μετά την ανίχνευση εντομοκτόνου σε δείγμα – Σε εξέλιξη η έρευνα των Αρχών για την προέλευσή τους
- Πέντε αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες που μπορεί να αποτελούν πρώιμα σημάδια άνοιας
- Απίστευτο βίντεο: Εργαζόμενος fast food ψεκάζει τον απορροφητήρα με καθαριστικό πατώντας πάνω στην φριτέζα που τηγανίζει!
