Το κάπνισμα μειώθηκε από 28% σε 24% από το 2012 αλλά τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και οι θερμαινόμενες συσκευές απειλούν τη νέα γενιά
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την αξιολόγηση του πλαισίου ελέγχου καπνού της ΕΕ, εξετάζοντας την αποτελεσματικότητα, την αποδοτικότητα και τη συνάφεια της Οδηγίας για τα Προϊόντα Καπνού και της Οδηγίας για τη Διαφήμιση Καπνού στην προστασία της δημόσιας υγείας και τη διασφάλιση της ομαλής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς. Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι κανόνες της ΕΕ για τον έλεγχο του καπνού έχουν συμβάλει σε σημαντική μείωση του καπνίσματος και των θανάτων που σχετίζονται με τον καπνό σε ολόκληρη την ΕΕ. Ταυτόχρονα, η αξιολόγηση υπογραμμίζει αυξανόμενες προκλήσεις που συνδέονται με την ταχεία εμφάνιση νέων προϊόντων καπνού και νικοτίνης, ιδίως μεταξύ νέων ανθρώπων.
Από το 2012, τα ποσοστά καπνίσματος στην ΕΕ έχουν πέσει από 28% σε 24% του πληθυσμού, με ακόμη πιο απότομη πτώση μεταξύ των νέων. Οι θάνατοι που σχετίζονται με τον καπνό έχουν επίσης μειωθεί σημαντικά, αντανακλώντας τον θετικό αντίκτυπο των αυστηρότερων κανόνων για τη ρύθμιση των προϊόντων, τις απαγορεύσεις διαφημίσεων και τις προειδοποιήσεις για την υγεία. Η αξιολόγηση επιβεβαιώνει επίσης ότι οι εναρμονισμένοι κανόνες της ΕΕ έχουν βελτιώσει τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Μέτρα όπως η ρύθμιση και η αναφορά συστατικών, οι απαιτήσεις επισήμανσης και συσκευασίας, τα χαρακτηριστικά ιχνηλασιμότητας και ασφάλειας των προϊόντων καπνού και οι κανόνες για τη διασυνοριακή διαφήμιση και χορηγία έχουν συμβάλει σημαντικά στην ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.
Νέες απειλές από ηλεκτρονικά τσιγάρα και θερμαινόμενα προϊόντα
Ωστόσο, η έκθεση εντοπίζει επίσης ελλείψεις στη νομοθεσία. Εκτός από τους συνεχιζόμενους κινδύνους που θέτουν τα παραδοσιακά προϊόντα καπνού, η άνοδος των ηλεκτρονικών τσιγάρων, των θερμαινόμενων προϊόντων καπνού και των σακουλών νικοτίνης έχει εισαγάγει νέες ανησυχίες για τη δημόσια υγεία. Αποτελούν ιδιαίτερη απειλή για τις νεότερες γενιές, που διατρέχουν κίνδυνο εθισμού στη νικοτίνη και μακροπρόθεσμων συνεπειών για την υγεία, ειδικά λαμβάνοντας υπόψη τα ελκυστικά χαρακτηριστικά και την επιθετική διαδικτυακή προώθηση αυτών των προϊόντων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Γιατί τα αλλαντικά “κολλάνε”; Είναι ασφαλή για κατανάλωση;
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Θυμάστε τα ζωντανά παπάκια και κοτοπουλάκια των παιδικών μας χρόνων παραμονές το Πάσχα; Ξέρετε γιατί εξαφανίστηκαν;
Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, η ευρωπαϊκή περιφέρεια είναι ήδη παγκόσμιος πρωταθλητής στη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων μεταξύ εφήβων 13 έως 15 ετών, και η τάση είναι ανοδική και πολύ ορατή σε ολόκληρη την ΕΕ. Ενώ τα ποσοστά καπνίσματος των ενηλίκων μειώνονται, η χρήση προϊόντων νικοτίνης μεταξύ των νέων αυξάνεται απότομα. Σχεδόν 1 στους 4 μαθητές 15 έως 16 ετών στην ΕΕ χρησιμοποιεί επί του παρόντος ηλεκτρονικά τσιγάρα, από 6% στην Πορτογαλία έως 36% στην Πολωνία. Από το 2019, τα ποσοστά χρήσης ηλεκτρονικών τσιγάρων από εφήβους έχουν αυξηθεί σε 22 από τις 25 χώρες της ΕΕ που εξετάστηκαν, και σε κάθε κράτος μέλος, τα κορίτσια αναφέρουν υψηλότερη χρήση από τα αγόρια.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Βαφές αυγών: Συνθετικές χρωστικές και αλλεργιογόνα στα περισσότερα φακελάκια στα ράφια – Τι πρέπει να προσέξουμε κατά την αγορά
Μελέτες δείχνουν ότι η χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων μπορεί να αυξήσει την πρόσληψη συμβατικών τσιγάρων, ιδίως μεταξύ μη καπνιστών νέων, σχεδόν 3 φορές, υπονομεύοντας τις προσπάθειες ελέγχου του καπνού. Τα νέα προϊόντα καπνού και νικοτίνης, όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και οι σακούλες νικοτίνης, σχεδιάζονται συχνά με έντονα χρώματα και γλυκές γεύσεις και εμπορεύονται σκόπιμα, συμπεριλαμβανομένης της προώθησης μέσω κοινωνικών δικτύων, για να προσελκύσουν παιδιά και εφήβους, τραβώντας μια νέα γενιά στον εθισμό.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κλείνουν ένα από τα πιο αξιόπιστα, ανεξάρτητα ινστιτούτα καταναλωτών με κυβερνητική απόφαση
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τέλος στα κοτόπουλα γίγαντες – Ευρωπαϊκή χώρα απαγορεύει τα ειδικά πρόγραμμα πάχυνσης σε πτηνοτροφικές μονάδες
Η επερχόμενη αναθεώρηση της νομοθεσίας έχει δημιουργήσει μια σημαντική πολιτική σύγκρουση εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς τα κράτη μέλη διχάζονται όλο και περισσότερο σε δύο αντίθετα στρατόπεδα. Από τη μια πλευρά, φιλόδοξοι μεταρρυθμιστές όπως η Γαλλία, η Ισπανία, η Γερμανία, η Ιρλανδία και οι Κάτω Χώρες υποστηρίζουν ότι η ισχυρότερη και πιο ομοιόμορφη φορολογία είναι απαραίτητη για τη μείωση της κατανάλωσης και την επίτευξη των υγειονομικών στόχων της ΕΕ. Από την άλλη, χώρες όπως η Ιταλία, η Ρουμανία, η Ελλάδα και η Ουγγαρία συνεχίζουν να τονίζουν την οικονομική έκθεση και τους κινδύνους επιβολής.
Αναθεώρηση νομοθεσίας το 2026
Συνολικά, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το πλαίσιο ελέγχου καπνού της ΕΕ υπήρξε αποτελεσματικό στην παροχή σημαντικών οφελών για τη δημόσια υγεία και στην υποστήριξη της εσωτερικής αγοράς. Ταυτόχρονα, υπογραμμίζει την ανάγκη προσαρμογής του ρυθμιστικού πλαισίου για την αντιμετώπιση νέων εξελίξεων της αγοράς, τεχνολογικών αλλαγών και αναδυόμενων κινδύνων για την υγεία, καθώς και για την αντιμετώπιση των επίμονων. Με βάση αυτή την αξιολόγηση, η Επιτροπή θα πραγματοποιήσει τώρα εκτίμηση επιπτώσεων και θα συνεχίσει τη διαδικασία ευρείας διαβούλευσης, με στόχο περαιτέρω πολιτικές δράσεις.
Όπως ορίζεται στο Σχέδιο Ασφαλών Καρδιών, η Επιτροπή προτίθεται να προτείνει, το 2026, αναθεώρηση του νομοθετικού πλαισίου για τον έλεγχο του καπνού. Η αξιολόγηση έρχεται σε περίοδο ανανεωμένης ώθησης για δράσεις ελέγχου του καπνού στην ΕΕ, που προκαλείται από το Ευρωπαϊκό Σχέδιο για την Καταπολέμηση του Καρκίνου. Το σχέδιο καλεί για τη δημιουργία μιας Γενιάς Χωρίς Καπνό, όπου λιγότερο από 5% του πληθυσμού θα χρησιμοποιεί καπνό έως το 2040, σε σύγκριση με περίπου 25% σήμερα.
Ο ενδιάμεσος στόχος είναι να επιτευχθεί ο στόχος του ΠΟΥ για σχετική μείωση 30% στη χρήση καπνού έως το 2025 σε σύγκριση με το 2010, που αντιστοιχεί σε επικράτηση καπνίσματος περίπου 20% στην ΕΕ. Παρόλα αυτά, ο καπνός εξακολουθεί να προκαλεί περισσότερους από μισό εκατομμύριο θανάτους κάθε χρόνο στην Ευρώπη. Σε ολόκληρη την ΕΕ, μόνο 7 χώρες βρίσκονται σε τροχιά να πετύχουν αυτόν τον παγκόσμιο στόχο, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για πιο αποφασιστική δράση και προσαρμογή της νομοθεσίας στις νέες προκλήσεις που θέτουν τα σύγχρονα προϊόντα νικοτίνης.
